Cảnh ngày hè
(Bảo kính cảnh giới số 43)
Nguyễn Trãi
國音詩集. 
Tiết 60


I. TÌM HIỂU CHUNG


1. Tập thơ Quốc âm thi tập
Gồm 254 bài thơ Nôm
Các phần của tập thơ
Vô đề: Ngôn chí, Mạn thuật, Tự thán, Bảo kính cảnh giới…
Môn thì lệnh: Về thời tiết
Môn hoa mộc: về cây cỏ
Môn cầm thú: Về thú vật
Nội dung: Phản ánh vẻ đẹp con người Nguyễn Trãi
Nghệ thuật
Việt hóa thể thơ thất ngôn bát cú đường luật –> thể thất ngôn xen lục ngôn.
Ngôn ngữ vừa trang nhã, trau chuốt vừa bình dị, tự nhiên
c. Thể thơ và bố cục
Thể thơ
Bố cục
Thực chất là thơ thất ngôn bát cú Đường luật đã được Việt hóa.
Phần 1: Từ câu 1 – 6: Bức tranh thiên nhiên và cuộc sống.
Phần 2: Câu 7 – 8: Khát vọng và lý tưởng của Nguyễn Trãi.
Rồi hóng mát , thuở ngày trường
              Hòe lục đùn đùn, tán rợp giương
               Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ
               Hồng liên trì đã tiễn mùi hương
               Lao xao chợ cá làng ngư phủ
               Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương

               Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng
               Dân giàu đủ, khắp đòi phương .  
                      


Là bài thơ Đường luật bát cú có những câu 6 tiếng xen câu 7 tiếng.
2. Bài thơ Cảnh ngày hè
Là bài số 43 trong mục Bảo kính cảnh giới (Gương báu răn mình) của phần Vô đề
a. Xuất xứ
Thất ngôn xen lục ngôn
(2 phần)
b. Đọc
1. Bức tranh thiên nhiên và cuộc sống
1.1 Tâm thế của nhà thơ
+ “ngày trường”: ngày dài, khắc
sâu ý nghĩa về sự rỗi rãi.
Bài thơ có thể được sáng tác khi Nguyễn Trãi đã về ở ẩn ở núi Côn Sơn. => tâm thế thư thái, ung dung, không vướng bận triều chính.
Nhàn thân chứ không nhàn tâm
+ “rồi”: rỗi rãi, nhàn hạ

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

Ưu ái dành thời gian cho thiên nhiên
Cảnh đẹp Côn Sơn
+ Ngắt nhịp chậm 1/2/3
Hoạt động nhóm
1.2 Bức tranh thiên nhiên cuộc sống
+ Hình ảnh:
Cây hòe
Hoa lựu
Hoa sen
- Những hình ảnh và âm thanh được miêu tả
+ Âm thanh
Âm thanh cuộc sống con người: Lao xao chợ cá
Âm thanh của thiên nhiên: dắng dỏi cầm ve
Sử dụng thi liệu quen thuộc của thơ cổ điển
Sắc thái của thiên nhiên và cuộc sống được thể hiện:
+ Động từ mạnh
“đùn đùn”, “rợp
“giương”, “phun”
+ “tiễn”
+ “Còn”
Trạng thái tinh thần của sự vật:
Sức sống mãnh liệt, nguồn sống đang
bung tỏa, trào dâng => cái vô hình
đang vận động trong sự vật
+ Từ ngữ chỉ màu
sắc: lục, đỏ , hồng
Sắc màu rực rỡ, tươi mới, sống động
+ Từ láy tượng thanh:
“lao xao”, “dắng dỏi”
Những từ ngữ giàu sức gợi tả, gợi cảm
Âm thanh rộn rã, tươi vui của thiên nhiên và cuộc sống con người
Diễn tả
Cảnh thiên nhiên ngày hè rực rỡ, tươi mới với nguồn sống đang trào dâng mãnh liệt
Cảnh sinh hoạt bình dị, thôn dã, đời thường của người dân lao động
Có sự kết hợp hài hòa giữa đường nét,
màu sắc, hương vị, âm thanh
Vượt ra khỏi tính quy phạm
1.3 Tâm hồn và cốt cách nghệ sĩ của nhà thơ
Cảm nhận thiên nhiên, cuộc sống bằng tất cả các giác quan => tấm lòng rộng mở, giao cảm mạnh mẽ với thiên nhiên, có tình yêu thiết tha với con người và sự sống
Tâm hồn nghệ sĩ tinh tế nắm bắt được cái hồn, thần sắc linh diệu của cảnh vật, diễn đạt nó bằng ngôn ngữ trang nhã, giản dị, gợi tả, gợi cảm
(Tấm lòng Ức Trai sáng như sao Khuê)
Lê Thánh Tông
2. Khát vọng và lý tưởng của Nguyễn Trãi
- “Dẽ có”
- Điển cố “Ngu cầm”
- “Dân giàu đủ khắp đòi phương”
Khát vọng đem tài năng, sức lực cống hiến cho dân,
cho nước.
Đây cũg là biểu hiện của quan niệm thân dân, vốn
rất đặc biệt trong tư tưởng của Nguyễn Trãi.
Liên hệ với nhan đề thật của bài thơ: Gương báu răn
mình. Lấy lí tưởng cao đẹp của người xưa làm gương
để tự giáo huấn.
- Câu thơ cuối 6 tiếng
III. TỔNG KẾT

Bảo kính cảnh giới
43
1. Nội dung:
+ Bức tranh cảnh ngày
hè tràn đầy sức sống,
sinh động, dân dã đời
thường tinh tế gợi
cảm.

+ Tình yêu thiên nhiên,
yêu đời, yêu cuộc
sống; tâm hồn nghệ sĩ
tinh tế, nhạy cảm; tấm
lòng vì dân vì nước
của Nguyễn Trãi.
2. Nghệ thuật:
+ Hình ảnh giàu sức
gợi tả, gợi cảm.
+ Ngôn ngữ giản dị
mà tinh tế, biểu cảm.

+ Việt hóa thể thơ
Đường luật ; cách sử
dụng thi liệu sáng
tạo => biểu hiện của
việc phá vỡ tính
quy phạm của văn
học trung đại VN.
Nguyễn Trãi
Câu 1: Những màu sắc nào được tác giả sử dụng để gợi tả bức tranh cảnh ngày hè trong bài thơ?
A.   Lục, hồng, đỏ, vàng.
C.   Lục, hồng, đỏ, lam.
B.   Vàng, hồng, đỏ.
D.   Lục, lam, đỏ.
Biện pháp nghệ thuật nào sau đây không được sử dụng trong bài thơ Cảnh ngày hè?
B.   Tăng tiến
C.   Liệt kê
A.   Đảo ngữ
D.   Đối ngẫu
Trong bài thơ Cảnh ngày hè, tác giả mong ước điều gì?
Có cây đàn của vua Ngu Thuấn gảy khúc Nam phong ca ngợi đời thái bình thịnh trị.
Có tài trí mưu lược như Vũ hầu Gia Cát Lượng để cứu đời, giúp nước.
Có ngôi nhà ngàn vạn gian để che cho khắp kẻ sĩ trong thiên hạ.
D.   Có người hậu thế đồng cảm chia sẻ với mình về nỗi đau tài mệnh tương đố.
Nội dung chủ đạo toát ra từ bài thơ Cảnh ngày hè là:
D.   Tâm hồn yêu thiên nhiên, khát vọng cao cả gắn liền với tấm lòng thương dân của bậc trí giả.
B.   Tâm hồn yêu thiên nhiên, lánh đục về trong của người quân tử.
C. Tâm hồn yêu nước, yêu dân sâu sắc
A.   Tâm hồn yêu thiên nhiên, khát vọng của người anh hùng cái thế.
Luyện tập
Em có suy nghĩ gì về nhan đề “Cảnh ngày hè” do người soạn SGK đặt? Nếu được lựa chọn giữa nhan đề “Bảo kính cảnh giới” và “Cảnh ngày hè”, em chọn nhan đề nào?
Theo lý giải của cá nhân em, dùng “tiễn mùi hương” hay “tịn mùi hương” thì hợp lý hơn?
Xin chân thành cảm ơn quý thầy cô
đã tới dự giờ thăm lớp