CÂU CÁ MÙA THU
_Nguyễn Khuyến_
Nguyễn Khuyến
Tam nguyên Yên Đổ
Ông chỉ làm quan 10 năm,sống thanh bạch và dạy học
Là người có tài năng, có cốt cách thanh cao, có tấm lòng yêu nước thương dân, kiên quyết bất hợp với giặc
I. Tiểu dẫn
1. Tác giả
2. Sự nghiệp sang tác
Trên 800 bài gồm cả chữ Hán lẫn chữ Nôm theo các thể loại: Thơ, văn, câu đối (chủ yếu là thơ)
Nội dung:
+ Thể hiện tình yêu quê hương đất nước
+ Tấm long gắn bó với cảnh người thôn quê
+ Châm biếm đả kích bọn thực dân phong kiến và những hiện tượng nhố nhăng trong xã hội
THẢO LUẬN NHÓM
Hãy nhận xét về không gian thu trong bài thơ qua các chuyển động, màu sắc, hình ảnh, âm thanh
Điểm nhìn cảnh thu của tác giả có gì đặc sắc? Từ điểm nhìn ấy nhà thơ đã bao quá cảnh thu như thế nào
Những từ ngữ hình ảnh noà gợi lên được nét riêng của cảnh sắc mùa thu? Hãy cho biết đó là cảnh thi ở miền quê nào?
1
3
2
Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.
Sóng biếc theo làn hơn gợi tí,
Lá vàng trướcgió khẽ đưa vèo
Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.
Tựa gối, buông cần lâu chẳng được,
Cá đâu đớp động dưới chân bèo
Câu cá mùa thu – Nguyễn Khuyễn
II. ĐỌC HIỂU
1. Cảnh sắc mùa thu
Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.
Sóng biếc theo làn hơn gợi tí,
Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo.

Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.
Tựa gối, buông cần lâu chẳng được,
Cá đâu đớp động dưới chân bèo.
* Bức tranh mùa thu:
- Điểm nhìn:
Từ trên thuyền câu
Nhìn ra mặt ao
Nhìn lên bầu trời
Nhìn tới ngõ vắng
Trở về ao thu
Cảnh thu đón nhận
gần
cao;
xa
gần
=> Không gian mùa thu, cảnh sắc mùa thu mở ra nhiều hướng thật sinh động
Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.
Sóng biếc theo làn hơn gợi tí,
Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo.

Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.
Tựa gối, buông cần lâu chẳng được,
Cá đâu đớp động dưới chân bèo.
* Nét riêng của mùa thu:
- Không khí: lạnh lẽo -> Cảm nhận từ xúc giác
- Màu sắc: Nước trong veo,song biêc, lá vàng, trời xanh ngắt
-> Hài hoà, dịu nhẹ
- Đường nét chuyển động: Hơi gợi tí, khẽ đưa, mây lơ lửng
-> nhẹ, khẽ
- Hình ảnh: thyền câu – một (số từ - số ít); chiếc (danh từ chỉ đơn vị - số ít); bé tẻo teo -> nhỏ bé
-> Lẻ loi, bé nhỏ, đơn chiếc
Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.
Sóng biếc theo làn hơn gợi tí,
Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo.

Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.
Tựa gối, buông cần lâu chẳng được,
Cá đâu đớp động dưới chân bèo.
* Không gian mùa thu
+ Trong veo
+Hơi gợn tí
+ Khẽ đưa vèo
+ Mây lơ lửng
+ Vắng teo
Các hình ảnh được miêu tả trong trạng thái ngưng chuyển động, hoặc chuyển động nhẹ, khẽ
-> tĩnh lặng, phảng phất buồn
Các chi tiết được miêu tả không ước lệ, tượng trưng mà giàu tính hiện thực, gợi lên những cảm xúc sâu lắng vè quê hương đất nước
 
2. Tình cảm của tác giả với màu thu
Tựa gối, buông cần lâu chẳng được,
Cá đâu đớp động dưới chân bèo.
- Câu thơ cuối tạo được một tiếng động duy nhất: Cá đâu đớp động dưới chân bèo
-> Thủ pháp lấy động tả tĩnh
* Bức tranh tâm trạng
- Cõi lòng nhà thơ yên tĩnh, vắng lặng tâm hồn tĩnh lặng.
Nỗi cô đơn, man mác buồn, nỗi ưu tư thời thế uẩn khúc trong cõi long thi nhân.
=> Nguyễn Khuyến cõ mỗi một tâm hồn thanh cao, gắn bó với thiên nhiên đất nước, một long yêu nước thầm kín mà sâu sắc
-> Không phá vỡ cái tĩnh lặng, mà ngược lại nó càng làm tang sự yên ắng, tĩnh mịch của cảnh vật
III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Vẻ đẹp bình dị, quen thuộc của cảnh thu điển hình cho cảnh sắc mùa thu của thiên nhiên vùng đồng bằng Bắc Bộ. Những hình ảnh nhỏ bé, gần gũi với cuộc sống ở làng quê trong thơ Nguyễn Khuyến trở nên thật sống động trong khung cảnh cao rộng, trong veo của bầu trời. Thiên nhiên đầy sức sống với cuộc sống thanh bình, yên ả - Đó cũng là khát khao muôn đời của những người trí giả yêu nước dương thời.
- Đồng thời, bài thơ cũng có thấy tình yêu thiên nhiên, đất nước và tâm trạng thời thế của Nguyễn Khuyến: Ông bỏ lại phía sau lưng lối sống mưu cầu danh lợi để trở về quê "buông cần bó gối" ngồi câu cá giữa thiên nhiên đất trời. Lối sống thanh nhàn, ẩn dật ấy cũng là lối sống mà nhiều bậc trí giả đương thời lựa chọn để giữ mình thanh cao giữa dòng đời xô bồ, đen tối.
2. Nghệ thuật
- Bài thơ thất ngôn bát cú với cách gieo vần độc đáo vần "eo" đi vào thơ của Nguyễn Khuyến rất tự nhiên, thoải mái chứ không hề bị gò bó, ép buộc hay khiên cưỡng để lại ấn tượng khó quên cho người đọc
- Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình đặc trưng của văn học trung đại: chỉ bằng vài nét vẽ tinh tế, mùa thu của thiên nhiên đất trời vùng Bắc Bộ đã hiện lên thật đẹp. Đó cũng là cách để Nguyễn Khuyến thể hiện tình yêu của mình với quê hương, đất nước.