Giả sử em đang ở
nhà ăn và thấy
mọi người đều
rất khó chịu với
1 người khách
hút thuốc liên
tục. Lúc này, em
sẽ hành xử như
thế nào?

Câu cầu khiến

目

录

I.

Đặc điểm hình
thức và chức năng

II.

Luyện tập

I.
Đặc điểm
hình thức và
chức năng

THẢO LUẬN NHÓM
1

2

3

Đọc ví dụ 1
(sgk-tr30)

Tìm câu cầu
khiến và đặc
điểm hình thức
giúp e phát hiện

Cho biết tác
dụng của những
câu cầu khiến e
vừa tìm được

a) Ông lão chào con cá và nói:
- Mụ vợ tôi lại nổi cơn điên rồi. Nó
không muốn làm bà nhất phẩm phu
nhân nữa, nó muốn làm nữ hoàng.
Con cá trả lời:
- Thôi đừng lo lắng. Cứ về đi. Trời
phù hộ lão. Mụ già sẽ là nữ hoàng.
Thôi đừng lo lắng.

 Khuyên bảo

Cứ về đi.

 Yêu cầu

b) Tôi khóc nấc lên. Mẹ tôi từ
ngoài đi vào. Mẹ vuốt tóc tôi và
nhẹ nhàng dắt tay em Thủy:
- Đi thôi con.

Đi thôi con.

 Yêu cầu

Mời 2 bạn lên diễn lại 2 tình huống sau. Các bạn
ở dưới quan sát, nhận xét về giọng điệu và tác
dụng của 2 từ “Mở cửa”
a) - Anh làm gì đấy?
- Mở cửa. Hôm nay trời nóng quá.
b) Đang ngồi học bài, tôi bỗng nghe
tiếng ai đó vọng vào:
- Mở cửa!

a

- Anh làm gì đấy?
- Mở cửa. Hôm nay trời nóng quá.
 Giọng đều đều
 Câu trần thuật: Dùng để trả lời câu hỏi

b

Đang ngồi học bài, tôi bỗng nghe tiếng ai đó
vọng vào:
- Mở cửa!
 Giọng nhấn mạnh
 Câu cầu khiến: Dùng để đề nghị, ra lệnh, yêu cầu

Ghi nhớ
Câu cầu khiến là câu có từ cầu khiến (hãy, đừng, chớ, …đi,
thôi, nào,…) hoặc ngữ điệu cầu khiến dùng để ra lệnh, yêu
cầu, đề nghị, khuyên bảo, …
Khi viết, câu cầu khiến thường kết thúc bằng dấu “!”,
Nhưng khi ý cầu khiến không được nhấn mạnh thì có thể
kết thúc bằng dấu “.”

TỰ BẠCH
Em câu cầu khiến trong nhà,
Đề nghị, khuyên bảo luôn là niềm vui.
Yêu cầu, ra lệnh vài lời,
Ngữ điệu cầu khiến mọi người nghe xem!
Học trò muốn nhận ra em,
Hãy, thôi, đừng, chớ không quên từ nào.
Đi, nào giục giã làm sao!
Chấm than, dấu chấm góp vào thành câu.
Mong học trò nhớ thật lâu!
Nếu không em sẽ thành câu chuyện buồn!...

Hãy đăt câu cầu khiến theo bức tranh dưới đây

Bài tập nhanh
Đặc điểm hình thức nào cho biết những câu sau là
câu cầu khiến? Nhận xét về chủ ngữ trong những
câu trên. Thử thêm, bớt hoặc thay đổi chủ ngữ xem
ý nghĩa của các câu trên thay đổi như thế nào.

a) Hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên
vương.
b) Ông giáo hút trước đi.
c) Nay chúng ta đừng làm gì nữa, thử xem
lão Miệng có sống được không.

a) Hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên
vương.
 Vắng chủ ngữ, đó là: Lang Liêu
Thêm CN: Con hãy lấy gạo
làm bánh mà lễ Tiên
vương.
 Nghĩa của câu không đổi
 Đối tượng tiếp nhận câu
nói được xác định rõ hơn, lời
yêu cầu cũng nhẹ nhàng và
tình cảm hơn

b) Ông giáo hút trước đi.
 Chủ ngữ là: “ông giáo”
Bỏ CN: Hút trước đi
 Nghĩa của câu thay đổi
(Ý nghĩa cầu khiến dường như
mạnh hơn) và lời nói kém
lịch sự hơn

c) Nay chúng ta đừng làm gì nữa, thử xem lão
Miệng có sống được không.
 Chủ ngữ là: “chúng ta”
Thay CN: Nay các anh đừng
làm gì nữa, ...
 Nghĩa của câu thay đổi, ở
đây, người nói đã được loại
ra khỏi những đối tượng
tiếp nhận lời đề nghị.

II.

Luyện tập

4 nhóm cùng thảo luận để hoàn thiện bài tập 2;
3 và 4 (sgk – tr 32) và lên bảng làm. Nhóm nào
làm nhanh hơn và chính xác hơn sẽ
giành chiến thắng

Bài 2
a) "Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi."
 Có từ ngữ cầu khiến đi + Vắng chủ ngữ.
b) "Các em đừng khóc."
 Có từ ngữ cầu khiến đừng + Chủ ngữ các em
c) "Đưa tay cho tôi mau!"; "Cầm lấy tay tôi này!"
 Không có từ ngữ cầu khiến, chỉ có ngữ điệu
cầu khiến + Vắng chủ ngữ

Bài 3
a/ Hãy cố ngồi dậy
húp ít cháo cho đỡ
xót ruột!

b/ Thầy em hãy cố ngồi
dậy húp ít cháo cho đỡ
xót ruột.

Vắng chủ ngữ

Chủ ngữ ngôi thứ
hai số ít

 Câu b có ý cầu khiến nhẹ hơn, thể hiện rõ hơn tình cảm của người
nói đối với người nghe

Bài 4
… hay là anh đào giúp cho em một cái ngách …
 Dế Choắt muốn Dế Mèn đào giúp một cái
ngách từ "nhà" mình sang "nhà" của Dế Mèn
(có mục đích cầu khiến).
 Không thể thay thành: “Anh hãy đào giúp
em…” hoặc “Đào ngay giúp em…” vì Choắt
tự coi mình là vai dưới, yếu đuối, nhút hát
hơn Mèn nên ngôn ngữ khiêm nhường, có sự
rào trước đón sau

Chìa khoá

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
T

C Ầ U K H I
N G Ữ Đ I Ệ
C H Ấ M
K H U Y Ê
D Ấ U C H Ấ
N G H
H

U

Y

Ế

H
Ế
U
T
N
M
Y
T
I
H
T

à Y
N
H A
B Ả

N
O

Ê U C Ầ U
Ố H Ữ U
V Ấ N
Ỏ I
M

I

N

H

HƯỚNG DẪN TỰ

HỌC

Soạn bài: Thuyết minh về
một danh lam thắng cảnh
Hoàn thiện BTVN và bài
tập trong SGK vào vở
Soạn bài: Thuyết minh về
một danh lam thắng cảnh

Cảm ơn các em!