Cấu trúc rẽ nhánh và hai dạng cấu trúc rẽ nhánh
Câu lệnh điều kiện thể hiện cấu trúc rẽ nhánh
NỘI DUNG CẦN TÌM HIỂU
CÂU LỆNH ĐIỀU KIỆN
1. HOẠT ĐỘNG PHỤ THUỘC VÀO ĐIỀU KIỆN
2. ĐIỀU KIỆN VÀ PHÉP SO SÁNH
3. CẤU TRÚC RẼ NHÁNH
4. CÂU LỆNH ĐIỀU KIỆN
1./ HOẠT ĐỘNG PHỤ THUỘC VÀO ĐIỀU KIỆN:
Ví dụ:
-Mỗi sáng, thức dậy, vệ sinh cá nhân, đến trường và vào lớp học, …
-Long thường đi đá bóng cùng các bạn vào sáng chủ nhật hàng tuần.
Em nhận xét gì về các hoạt động trên?
Các hoạt động được thực hiện tuần tự theo thói quen hoặc theo kế hoạch đã được xác định trước
1./ HOẠT ĐỘNG PHỤ THUỘC VÀO ĐIỀU KIỆN:
Ví dụ:
-Nếu em bị ốm, em sẽ không thể tập thể dục buổi sáng.
-Nếu trời không mưa vào ngày chủ nhật, Long đi đá bóng; ngược lại, Long sẽ ở nhà giúp bố dọn dẹp nhà cửa.
Em nhận xét gì về các hoạt động trên?
Các hoạt động xảy ra tùy theo điều kiện cụ thể
1./ HOẠT ĐỘNG PHỤ THUỘC VÀO ĐIỀU KIỆN:
Xét ví dụ sau:
?

?
1./ HOẠT ĐỘNG PHỤ THUỘC VÀO ĐIỀU KIỆN:
Ví dụ:
-Nếu nháy nút Close ở góc trên bên phải cửa sổ trên màn hình máy tính thì cửa sổ sẽ được đóng lại.
-Nếu X>5 thì in giá trị của X ra màn hình.
-Nếu nhấn phím Pause/Break thì chương trình sẽ bị ngừng
 Hoạt động phụ thuộc vào điều kiện là hoạt động xảy ra tùy theo điều kiện cụ thể.
 Khi kết quả kiểm tra là đúng, ta nói điều kiện được thỏa mãn, còn khi kết quả kiểm tra sai, ta nói điều kiện không thỏa mãn
Hoạt động phụ thuộc vào điều kiện là gì?
Nếu a>b, in giá trị của biến a ra màn hình;
ngược lại, in giá trị của biến b ra màn hình ;
2./ ĐIỀU KIỆN VÀ PHÉP SO SÁNH:
Ví dụ 1: Chương trình in ra màn hình có giá trị lớn hơn trong số hai giá trị của các biến a và b. Khi đó giá trị của biến a hoặc b được in ra phụ thuộc vào phép so sánh a > b là đúng hay sai.
Thuật toán:
Ta thường sử dụng các kí hiệu toán học nào để so sánh?
Để so sánh ta thường sử dụng các kí hiệu toán học như:
<, >, =, ≠, ≤, ≥.
2./ ĐIỀU KIỆN VÀ PHÉP SO SÁNH:
2./ ĐIỀU KIỆN VÀ PHÉP SO SÁNH:
Phép so sánh cho kết quả như thế nào?
 Phép so sánh cho kết quả đúng (điều kiện được thỏa mãn); ngược lại, sai (điều kiện không được thỏa mãn)
Thuật toán:
Bước 1: Tính tổng số tiền T khách hàng đã mua sách.
Bước 2: Nếu T ≥ 100000, số tiền phải thanh toán là 70% x T.
Bước 3: in hóa đơn
Ví dụ 2: Một hiệu sách thực hiện đợt khuyến mãi lớn với nội dung như sau: nếu mua sách với tổng số tiền ít nhất là 100.000 đồng, khách hàng sẽ được giảm 30% tổng số tiền phải thanh toán. Hãy mô tả hoạt động tính tiền cho khách.
3./ CẤU TRÚC RẼ NHÁNH:
 SƠ ĐỒ KHỐI CẤU TRÚC RẼ NHÁNH DẠNG THIẾU:
3./ CẤU TRÚC RẼ NHÁNH:
Thuật toán:
Bước 1: Tính tổng số tiền T khách hàng đã mua sách.
Bước 2: Nếu T ≥ 100000, số tiền phải thanh toán là 70% x T; Ngược lại, số tiền phải thanh toán là 90% x T.
Bước 3: in hóa đơn
Ví dụ 3: Một hiệu sách thực hiện đợt khuyến mãi lớn với nội dung như sau: nếu mua sách với tổng số tiền từ 100.000 đồng trở lên, khách hàng sẽ được giảm 30% tổng số tiền phải thanh toán. Ngược lại, những khách hàng mua với tổng số tiền không đến 100.000 đồng sẽ chỉ giảm 10%. Hãy mô tả hoạt động tính tiền cho khách.
 SƠ ĐỒ KHỐI CẤU TRÚC RẼ NHÁNH DẠNG ĐỦ:
3./ CẤU TRÚC RẼ NHÁNH:
3./ CẤU TRÚC RẼ NHÁNH:
Trong NNLT, cấu trúc rẽ nhánh có mấy dạng? Đó là những dạng nào ?
 Cấu trúc rẽ nhánh có 2 dạng:
-Cấu trúc rẽ nhánh dạng thiếu.
-Cấu trúc rẽ nhánh dạng đủ.
 Lưu ý: Cấu trúc rẽ nhánh cho phép thay đổi thứ tự thực hiện tuần tự các bước trong thuật toán, giúp cho việc lập trình được linh hoạt hơn.
4./ CÂU LỆNH ĐIỀU KIỆN:
Trong ngôn ngữ lập trình, các cấu trúc rẽ nhánh được thể hiện bằng câu lệnh gì?
 Trong ngôn ngữ lập trình, các cấu trúc rẽ nhánh được thể hiện bằng câu lệnh điều kiện
 Câu lệnh điều kiện dạng thiếu trong Pascal là:
If <điều kiện> then ;
 Ý nghĩa của câu lệnh điều kiện dạng thiếu:
Khi gặp câu lệnh điều kiện này, chương trình sẽ kiểm tra điều kiện. Nếu điều kiện được thỏa mãn, chương trình sẽ thực hiện câu lệnh sau từ khóa then. Ngược lại, câu lệnh đó bị bỏ qua
Điều kiện: là biểu thức logic (đúng hoặc sai).
Câu lệnh: là một lệnh nào đó của Pascal.
4./ CÂU LỆNH ĐIỀU KIỆN:
Ví dụ 4: Giả sử cần in ra màn hình số lớn hơn trong hai số a và b:
Thuật toán:
-Bước 1: Nhập số a và b ;
-Bước 2: Nếu a > b thì in ra màn hình giá trị của a.
-Bước 3: Nếu b > a thì in ra màn hình giá trị của b.
-Bước 4: Kết thúc.
4./ CÂU LỆNH ĐIỀU KIỆN:
Var a,b: Real;
Begin
Readln(a,b);
If a > b then write (a);
If b > a then write (b);
End.
Ví dụ 4: Giả sử cần in ra màn hình số lớn hơn trong hai số a và b:
Câu lệnh trong Pascal:
readln(a) ;
If a > 5 then write(‘So da nhap khong hop le!’) ;
Thuật toán
-Bước 1: Nhập số a;
-Bước 2: nếu a > 5 thì thông báo lỗi ;
Ví dụ 5: Viết chương trình yêu cầu người dùng nhập một số không lớn hơn 5 từ bàn phím, chương trình sẽ kiểm tra tính hợp lệ, nếu khồn hợp lệ sẽ thông báo lỗi.
Câu lệnh:
4./ CÂU LỆNH ĐIỀU KIỆN:
If b<>0 then x:=a/b
else write(‘mau so bang 0, khong chia duoc’);
Thuật toán
Nếu b ≠ 0 thì tính kết quả
ngược lại thì thông báo lỗi
Câu lệnh:
Ví dụ 6: Viết chương trình tính kết quả của a chia cho b, với a và b là hai số bất kì. Phép tính chỉ thực hiện được khi b ≠ 0. Chương trình sẽ kiểm tra giá trị của b. Nếu b ≠ 0 thì thực hiện phép chia; nếu b = 0 sẽ thông báo lỗi.
 Cú pháp câu lệnh điều kiện dạng đủ trong Pascal là:
If <điều kiện> then else ;
 Ý nghĩa các câu lệnh của cấu trúc dạng đủ:
-Khi gặp câu lệnh điều kiện này, chương trình sẽ kiểm tra điều kiện. Nếu điều kiện được thỏa mãn, chương trình sẽ thực hiện câu lệnh 1 sau từ khóa then.
-Trong trường hợp ngược lại, sẽ thực hiện câu lệnh 2
Điều kiện: là biểu thức logic (Đúng hoặc sai).
Câu lệnh 1, câu lệnh 2 : là một lệnh nào đó của Pascal
4./ CÂU LỆNH ĐIỀU KIỆN:
 Tóm lại: Cấu trúc rẽ nhánh có 2 dạng:
*Cấu trúc rẽ nhánh dạng thiếu:
If <điều kiện> then ;
*Cấu trúc rẽ nhánh dạng đủ:
If <điều kiện> then else ;
4./ CÂU LỆNH ĐIỀU KIỆN:
Trả lời câu hỏi 1, 2, 3, 4, 5, 6,7 trang 50, 51 sách giáo khoa .
Bài 1 (trang 50 sgk): Em hãy nêu một vài ví dụ về các hoạt động hàng ngày phụ vào điều kiện.
- Nếu bị ốm, bạn không thể đi học.
- Nếu không có tiền, bạn không mua được ô tô.
- Nếu không học, bạn sẽ bị điểm kém.
- Nếu ăn quá nhiều, bạn sẽ bị đau bụng.
- Nếu đạt điểm tổng kết cả năm cao hơn 8.5, em sẽ đạt danh hiệu "Học sinh giỏi"
- Nếu không được cắm điện, máy tính để bàn của em sẽ không hoạt động được
- Nếu bị bệnh, em (cần phải) đi đến phòng khám để bác sĩ khám bệnh
- Nếu không được tưới đủ nước đúng thời kì phát triển, lúa sẽ không cho thu hoạch cao
Bài 2 (trang 50 sgk Tin học lớp 8): Mỗi điều kiện hoặc biểu thức cho kết quả đúng hay sai?
a) 123 là số chia hết cho 3.
b) Nếu ba cạnh a,b và c của một tam giác thỏa mãn c2 > a2 + b2 thì tam giác đó có một góc vuông.
c) 152 > 200.
d) x2 < 1.
Bài 3 (trang 50 sgk): Hai người bạn cùng chơi trò chơi đoán số. Một người nghĩ trong đầu một số tự nhiên nhỏ hơn 10. Người kia đoán xem bạn đã nghĩ số gì. Nếu đoán đúng, người đoán sẽ được cộng thêm 1 điểm, nếu sai sẽ không được cộng điểm. Luân phiên nhau nghĩ và đoán. Sau 10 lần, ai được nhiều điểm hơn, người đó sẽ thắng.
Hãy phát biểu quy tắc thực hiện một nước đi ở trò chơi. Hoạt động nào sẽ được thực hiện, nếu điều kiện của quy tắc đo thỏa mãn? Hoạt động nào sẽ được thực hiện, nếu điều kiện của quy tắc đó không thỏa mãn.
- Nếu người thứ nhất đoán đúng thì điểm sẽ tăng lên 1 điểm, nếu sai không bị trừ điểm rồi đến lượt người thứ hai đoán.

- Nếu người thứ hai đoán đúng điểm sẽ tăng lên 1, nếu sai không bị trừ điểm rồi quay về lượt của người thứ nhất. Kết thúc 1 lượt đoán.

- Sau 10 lượt đoán, nếu ai được nhiều điểm hơn thì người đó sẽ thắng.
Bài 4 (trang 50 sgk):
Trả lời:
- Điều kiện để điều khiển chiếc khay trong trò chơi là:
Nếu nhấn phím mũi tên → thì khay sẽ dịch sang phải một bước.
Nếu nhấn phím mũi tên ← thì khay sẽ dịch sang trái một bước.
Nếu không nhấn 2 phím → và ←, khay sẽ đứng yên.
Bài 5 (trang 51 sgk Tin học lớp 8): Các câu lệnh Pascal sau đây được viết đúng hay sai?
a) if x:=7 then a:=b;
b) if x > 5; then a:=b;
c) if x > 5 then; a:=b;
d) if x > 5 then a:=b; m:=n;
e) if x > 5 then a:=b; else m:=n;
f) if n > 0 then begin a:=0; m:=-1 end else c:=a;
Bài 6 (trang 51 sgk Tin học lớp 8): Với mỗi câu lệnh sau đây giá trị của biến X sẽ là bao nhiêu, nếu trước đó giá trị của X bằng 5?
a) if (45 mod 3) = 0 then X:= X+1;
b) if X > 10 then X:= X+1;
Bài 7 (trang 51 sgk): Giả sử cần viết chương trình nhập một số tự nhiên vào máy tính và in ra màn hình kết quả số đã nhập chẵn hay lẻ, chẳng hạn “5 là số lẻ”, “8 là số chẵn”. Hãy mô tả các bước của thuật toán để giải quyết bài toán trên và viết chương trình Pascal để thực hiện thuật toán đó.
- Thuật toán chương trình:
Bước 1: Nhập một số tự nhiên n và một biến d.
Bước 2: Gán giá d=n mod 2.
Bước 3: Nếu d=0 thì đấy là số chẵn, ngược lại thì đấy là số lẻ.
Bước 4. Kết thúc thuật toán.
Cấu trúc rẽ nhánh dạng thiếu có dạng:
If < Câu lệnh> Then <điều kiện>;
If <điều kiện> Then < Câu lệnh> ;
If < Câu lệnh 1> Then <điều kiện> Else ;
If <điều kiện> Then < Câu lệnh1> Else ;
Cấu trúc rẽ nhánh dạng đủ có dạng:
If < Câu lệnh> Then <điều kiện>;
If <điều kiện> Then < Câu lệnh> ;
If < Câu lệnh 1> Then <điều kiện> Else ;
If <điều kiện> Then < Câu lệnh1> Else ;
Cho biết kết quả của đoạn chương trình sau:
a:=3; b:=5; If a < b then c := a + b;
Hãy xác định giá trị của c?
c = 3
c = 5
c = 8
Không xác định
Cho biết kết quả của đoạn chương trình sau:
a:=3; b:=5; If a > b then c := a + b;
Hãy xác định giá trị của c?
c = 3
c = 5
c = 8
Không xác định
Cho biết kết quả của đoạn chương trình sau:
a:=3; b:=5; If a + b >= 8 then c := a - b;
Hãy xác định giá trị của c?
c := -2;
c = 2;
c = 8
Không xác định
Cho biết kết quả của đoạn chương trình sau:
a:=3; b:=5; If a+b <8 then c:= a-b else c:= b-a;
Hãy xác định giá trị của c?
c := -2;
c = 2;
c = 3
Không xác định
Câu 7./
Cho sơ đồ khối sau:
Những lệnh Pascal nào mô tả sơ đồ trên:
Readln (a, b)
If a>b then writeln (a) Else writeln (b)
Readln (a,b);
If a>b then writeln (a); Else writeln (b);
Readln (a, b);
If a>b then writeln (a) Else writeln (b);
Readln (a,b);
If a>b then writeln (b) Else writeln (a);
Câu 7./
Cho sơ đồ khối sau:
Những lệnh Pascal nào mô tả sơ đồ trên:
a := 5;
If a>0 then a:=a + 5 Else a:=a – 5 ;
a:=5 ;
If a>0 then a:=a + 5; Else a:=a - 5 ;
a := 5;
If a>0 then a:=a + 5 Else a:=a - 5
a:=5 ;
If a>0 then a:=a - 5; Else a:=a + 5 ;
Các câu lệnh Pascal sau đây được viết đúng hay sai? Vì sao?
Sai (thừa dấu hai chấm)
Sai (thừa dấu chấm phảy thứ nhất)
-Đúng, nếu phép gán m:=n không phụ thuộc vào điều kiện x>5;
-Sai, nếu phép gán m:=n phụ thuộc vào điều kiện x>5;
Sai (thừa dấu ; trước else)

Trị tuyệt đối của số đó
Một số bất kì
??
??
Viết chương trình nhập một số từ bàn phím và in ra màn hình trị tuyệt đối của số đó.
b./ Mô tả thuật toán:
B1./ Đọc số x;
B2./ Nếu x<0 thì x  -x;
B3./ Thông báo trị tuyệt đối của x là: x
a) Xác định bài toán:
INPUT
OUTPUT
Chương trình nhập một số từ bàn phím và in ra màn hình trị tuyệt đối của số đó.
Program Tri_tuyet_doi ;
Uses crt ;
Var x : real ;
Begin
Clrscr;
Write(‘Hay nhap so X= ‘); readln(x) ;
If x<0 then x := -x;
Writeln(‘Tri tuyet doi cua x = ‘, x) ;
Readln
End.
Các hệ số a và b
Nghiệm của phương trình bậc nhất
??
??
Viết chương trình giải phương trình bậc nhất một ẩn có dạng: ax+b=0.
a) Xác định bài toán:
INPUT
OUTPUT
b./ Mô tả thuật toán:
Bước 1 : Xác định hệ số a, b;
Bước 2 : Nếu a = 0 và b = 0  phương trình vô số nghiệm;
Bước 3 : Nếu a = 0 và b ≠ 0  phương trình vô nghiệm;
Bước 4 : Nếu a ≠ 0  phương trình có nghiệm x = -b/a ;
Bước 5 : Kết thúc.
Chương trình giải phương trình bậc nhất một ẩn có dạng: ax+b=0.
Program Tim_x;
Uses crt;
Var a,b: real;
Begin Clrscr;
Write(‘Nhap he so a: ‘); readln(a);
Write(‘Nhap he so b: ‘);readln(b);
If (a=0) and (b=0) then Write(‘Phuong trinh co vo so nghiem’);
If (a=0) and (b<>0) then Write(‘Phuong trinh vo nghiem’);
If (a<>0) and (b<>0) then Write(‘Pt co nghiem: x= ‘, -b/a);
Readln; End.