CÂU TRẦN THUẬT ĐƠN
- Thế nào là thành phần chính của câu?
Trả lời:
Thành phần chính của câu là những thành phần bắt buộc phải có mặt để câu có cấu tạo hoàn chỉnh và diễn đạt được một ý trọn vẹn.
Thành phần chính gồm có chủ ngữ và vị ngữ.
Trường THCS Gò Xoài của chúng em rất đẹp.
Kiểm tra bài cũ
C V
- Xác định thành phần chính của câu sau:
CÂU XÉT THEO PHƯƠNG DIỆN
CÂU THEO MỤC ĐÍCH NÓI
CÂU THEO CẤU TẠO
NGỮ PHÁP
Câu
cầu
khiến
(Yêu cầu,
đề nghị,
mong
muốn)
Câu
cảm
thán
(Bộc lộ
cảm xúc)


Câu
trần
thuật
(Kể, tả,
giới thiệu,
nêu ý kiến
nhận xét)
Câu
nghi vấn
(Hỏi)


Câu đơn
(Có 1 cụm
C-V)




Câu ghép
(Có 2 hoặc
nhiều cụm
C-V tạo
thành)


Tiết 13: CÂU TRẦN THUẬT ĐƠN
I-Tìm hiểu ví dụ:
1. Câu trần thuật đơn là gì?
* Ví dụ:( SGK/101)
Chưa nghe hết câu, tôi đã hếch răng lên xì một hơi rõ dài. Rồi, với bộ điệu khinh khỉnh, tôi mắng:
Hức! Thông ngách sang nhà ta? Dễ nghe nhỉ! Chú mày hôi như cú mèo thế này, ta nào chịu được. Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi. Đào tổ nông thì cho chết! Tôi về, không một chút bận tâm.
( Tụ Ho�i )
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
(7)
(8)
(9)
* Nhận xét :
- Đoạn trích có 9 câu.
Kể, tả
Bộc lộ cảm xúc
Tả, kÓ
Hỏi
Bộc lộ cảm xúc
Nêu ý kiến
Cầu khiến
Bộc lộ cảm xúc
Kể và nêu ý kiến
- Câu trần thuật(câu kể) : Câu 1,2,6,9 - Câu nghi vấn (câu hỏi) :4
- Câu cảm thán : câu 3,5,8 - Câu cầu khiến :câu 7
Câu trần thuật
Câu trần thuật
Câu trần thuật
Câu trần thuật
Câu nghi vấn
Câu cảm thán
Câu cảm thán
Câu cảm thán
Câu cầu khiến
Tiết 13: CÂU TRẦN THUẬT ĐƠN
1. Câu trần thuật đơn là gì?
a.Ví dụ: ( SGK/101)
b. Nhận xét.
(1) Chưa nghe hết câu, tôi đã hếch rang lờn, xì

một hơi rõ dài.

(2) Rồi, với điệu bộ khinh khỉnh, tôi mắng.

(6) Chỳ m�y hụi nhu cỳ mốo th? n�y, ta n�o

ch?u du?c.

(9) Tụi v?, khụng m?t chỳt b?n tõm.
CN VN
CN VN
CN VN
VN
CN
CN VN
+ Câu do 2 hoặc nhiều cụm C- V sóng đôi (C-V,C-V) tạo thành :
+ Câu do 1 cụm C-V tạo thành:
Câu 1; 2; 9
Câu 6
Tiết 13: CÂU TRẦN THUẬT ĐƠN
9. T«i vÒ, kh«ng mét chót bËn t©m.
//
//
//
1. Câu trần thuật đơn là gì?
a.Ví dụ:(SGK/101)
b. Nhận xét
Câu trần thuật đơn
1. Chưa nghe hết câu, tôi đã hếch răng lên xì một hơi rõ dài.
2. Råi, víi bé ®iÖu khinh khØnh, t«i m¾ng:
C
V
C
V
C
V
Câu 1, 2, 9
Xét về cấu tạo:
Là câu đơn (chỉ có một cụm C-V )
Xét về mục đích nói: (dùng để giới thiệu,kể, tả, nêu ý kiến)
Tiết 13: CÂU TRẦN THUẬT ĐƠN
1. Câu trần thuật đơn là gì?
a.Ví dụ: ( SGK/101)
b. Nhận xét.
* Ghi nhớ (SGK/101):
Xác định chủ ngữ, vị ngữ trong các câu sau:

1. Đôi càng tôi mẫm bóng.
C V
2. Trâm, Tuyền, Hà đều là học sinh chăm ngoan.
C1 C2 C3 V
3. Tre trông thanh cao, giản dị, chí khí như người
C V1 V2 V3
4. Trên đồng ruộng, thấp thoáng những cánh cò.
V C
Câu trần thuật đơn là câu do một cụm C- V
tạo thành, dùng để giới thiệu, tả, hoặc kể về một
sự việc sự vật hay để nêu một ý kiến.
Tiết 13: CÂU TRẦN THUẬT ĐƠN
a/ Ví dụ:

a. Bà đỡ Trần là người huyện Đông Triều.

b. Truyền thuyết là loại truyện dân gian kể về các nhân vật và sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ,thường có yếu tố tưởng tượng,kì ảo.

c. Ngày thứ năm trên đảo Cô Tô là một ngày trong trẻo,sáng sủa.

d. Dế Mèn trêu chị Cốc là dại.


2.CÂU TRẦN THUẬT ĐƠN CÓ TỪ LÀ:
b. Nhận xét:
a. Bà đỡ Trần là người huyện Đông Triều.

b. Truyền thuyết là loại truyện dân gian kể về các nhân vật và sự kiện có liên

quan đến lịch sử thời quá khứ,thường có yếu tố tưởng tượng,kì ảo.

c. Ngày thứ năm trên đảo Cô Tô là một ngày trong trẻo,sáng sủa.

d. Dế Mèn trêu chị Cốc là dại.


CN
VN
CN
VN
CN
CN
VN
VN
V? ng? c?a c�c c�u tr�n
do nh?ng t? ho?c c?m t?
lo?i n�o t?o th�nh ?
? là + cụm danh từ
? là + cụm danh từ
? là + cụm danh từ
? là + tính từ
- Chọn nh?ng từ hoặc cụm từ phủ định thích hợp cho sau
đây: Không, không phải, chua, chua ph?i điền vào tru?c vị
ng? của các câu bên dưới:


a. Bà đỡ Trần là người huyện Dụng Triều.
=> Bà đỡ Trần không phải là người huyện Dông Triều.

b. Truyền thuyết là loại truyện dân gian kể về các nhân vật và sự kiện có.... tưởng tượng, kỡ ?o

=>Truyền thuyết không phải là loại truyện dân gian kể về các . . . .

c.Ngày thứ nam trên đảo Cô Tô là một ngày trong trẻo, sáng sủa.
=>Ngày thứ nam trên đảo Cô Tôt chua phải là một ngày trong trẻo, sáng sủa.
d. Dế Mèn trêu chị Cốc là dại.
=>Dế Mèn trêu chị Cốc không phải là dại.
Khi biểu thị ý phủ định, nó kết hợp với từ hoăc cụm từ loại nào?
Đặc điểm của câu trần
thuật đơn có từ là là gì?

Trong câu trần thuật đơn có từ là:
- Vị ngữ thường do từ là kết hợp với danh từ (cụm danh từ) tạo thành. Ngoài ra,tổ hợp giữa từ là với động từ (cụm động từ) hoặc tính từ (cụm tính từ)…cũng có thể làm vị ngữ.
- Khi vị ngữ biểu thị ý phủ định, nó kết hợp với các cụm từ không phải,chưa phải.
2. Nhận xét:
Lưu ý:
/
C
PN1
PN2
Người ta gọi chàng là Sơn tinh
Không phải câu trần thuật đơn nào có từ “là” cũng được gọi là câu trần thuật đơn có từ “là”.
V
ĐẶC ĐIỂM CỦA CÂU TRẦN THUẬT ĐƠN CÓ TỪ LÀ:
Trong câu trần thuật đơn có từ là:
- Vị ngữ thường do từ là kết hợp với danh từ (cụm danh từ) tạo thành.Ngoài ra,tổ hợp giữa từ là với động từ(cụm động từ) hoặc tính từ(cụm tính từ)…cũng có thể làm vị ngữ.
- Khi vị ngữ biểu thị ý phủ định, nó kết hợp với các cụm từ không phải,chưa phải.
CÁC KIỂU CÂU TRẦN THUẬT ĐƠN CÓ TỪ LÀ:
Đọc lại các câu vừa phân tích ở phần I và trả lời câu hỏi:
11
Nối cột A với cột B cho phù hợp
1-b
2-a
3-d
4-c
Câu giới thiệu
Câu định nghĩa
Câu miêu tả
Câu đánh giá
Có mấy kiểu câu trần thuật đơn có từ là ?
VN của câu nào miêu tả đặc điểm, trạng thái của sự vật, hiện tượng, khái niệm.
ĐẶC ĐIỂM CỦA CÂU TRẦN THUẬT ĐƠN CÓ TỪ LÀ:
Trong câu trần thuật đơn có từ là:
- Vị ngữ thường do từ là kết hợp với danh từ (cụm danh từ) tạo thành.Ngoài ra,tổ hợp giữa từ là với động từ(cụm động từ) hoặc tính từ(cụm tính từ)…cũng có thể làm vị ngữ.
- Khi vị ngữ biểu thị ý phủ định, nó kết hợp với các cụm từ không phải,chưa phải.
CÁC KIỂU CÂU TRẦN THUẬT ĐƠN CÓ TỪ LÀ:
Có một số kiểu câu trần thuật đơn có từ là:
- Câu giới thiệu
- Câu định nghĩa
- Câu miêu tả
- Câu đánh giá
Nêu đặc điểm của câu trần thuật đơn có từ là.
=>Trong câu trần thuật đơn có từ “là”:
- Vị ngữ thường do từ “là” kết hợp với danh từ (cụm danh từ) tạo thành.
- Ngoài ra, vị ngữ còn có thể là kết hợp giữa từ “là” với tính từ (cụm tính từ), động từ (cụm động từ).
- Khi biểu thị ý phủ định, vị ngữ kết hợp với các cụm từ: không phải, chưa phải.
Xác định chủ ngữ, vị ngữ trong các câu dưới đây và cho biết các câu đó thuộc kiểu câu nào của câu trần thuật đơn có từ “là”?
a/ Tôi là học sinh lớp 6A1.


b/ Từ đơn là từ do một tiếng có nghĩa tạo thành.


c/ Ngày thứ năm trên đảo Cô Tô là một ngày trong trẻo, sáng sủa.


d/ Dế Mèn trêu chị Cốc là dại.
CN
VN
CN
CN
CN
VN
VN
VN
=> Câu giới thiệu
=> Câu định nghĩa
=> Câu miêu tả
=> Câu đánh giá
3- Đặc điểm của câu trần thuật đơn không có từ “là”:
a- Ví dụ:
Câu 1:
Hãy xác định chủ ngữ, vị ngữ cho các câu sau?
a/ Phú ông mừng lắm.


b/ Chúng tôi tụ hội ở góc sân.


c/ Thầy giáo đến .


d/ Đồng ruộng quê tôi mênh

mông, bát ngát.

VN
CN
CN
CN
VN
VN
VN
CN
Vị ngữ của các câu đó do từ hoặc cụm từ loại nào tạo thành?
a/ Phú ông mừng lắm.

b/ Chúng tôi tụ hội ở góc sân.

c/ Thầy giáo đến .

d/ Đồng ruộng quê tôi mênh
mông, bát ngát

Câu 2:
- Vị ngữ (a) là cụm tính từ
- Vị ngữ (b) là cụm động từ
- Vị ngữ (c) là động từ
- Vị ngữ (d) là tính từ
Câu 2:
Điền các từ: không, không phải, chưa, chưa phải vào trước vị ngữ của những câu trên.
Câu 3:
=> Vị ngữ trong các câu trên kết hợp với các từ “không, chưa” để biểu thị ý phủ định
a/ Phú ông mừng lắm.
=> Phú ông chưa mừng lắm.
b/ Chúng tôi tụ hội ở góc sân.
Chúng tôi không phải tụ hội ở góc sân.
c/ Thầy giáo đến .
=> Thầy giáo không đến .
d/ Đồng ruộng quê tôi mênh mông, bát ngát
=> Đồng ruộng quê tôi chưa phải mênh mông, bát ngát

- Vị ngữ (a) là cụm tính từ
- Vị ngữ (b) là cụm động từ
- Vị ngữ (c) là động từ
- Vị ngữ (d) là tính từ
1- Ví dụ:
2- Ghi nhớ: (SGK/118)
Qua tìm hiểu các ví dụ, em cho biết các đặc điểm của câu trần thuật đơn không có từ “là”.
=>Trong câu trần thuật đơn không có từ “là”:
- Vị ngữ thường do động từ hoặc cụm động từ, tính từ hoặc cụm tính từ tạo thành.
- Khi vị ngữ biểu thị ý phủ định, nó kết hợp với các từ không, chưa.
So sánh đặc điểm của câu trần thuật đơn có từ “là” và câu trần thuật đơn không có từ “là”
- VN do từ “là” kết hợp với danh từ (cụm danh từ) tạo thành.
- Ngoài ra , tổ hợp giữa từ “là” với động từ (cụm động từ), tính từ (cụm tính từ )cũng có thể làm VN.
Vị ngữ do động từ, cụm động từ hoặc tính từ, cụm tính từ tạo thành.
- Khi biểu thị ý phủ định, VN kết hợp với các cụm từ không phải, chưa phải

- Khi biểu thị ý phủ định, VN kết hợp với các cụm từ không, .chưa

Tiết 118:
CÂU TRẦN THUẬT ĐƠN KHÔNG CÓ TỪ “LÀ”
II- Câu miêu tả và câu tồn tại:
1- Ví dụ:
Câu 1:
Xác định chủ ngữ, vị ngữ trong các câu sau:
a/ Đằng cuối bãi, hai cậu bé con tiến lại.
b/ Đằng cuối bãi, tiến lại hai cậu bé con .
a/ Đằng cuối bãi, hai cậu bé con

tiến lại.


b/ Đằng cuối bãi, tiến lại hai cậu bé con .

CN
VN
VN
CN
Câu miêu tả và câu tồn tại:
1- Ví dụ:
Câu 2:
Hai câu trên có gì khác nhau về ý nghĩa và về cấu tạo?
a/ Đằng cuối bãi, hai cậu bé con tiến lại.
b/ Đằng cuối bãi, tiến lại hai cậu bé con .
=>Câu (a) dùng để miêu tả hành động của sự vật được nêu ở chủ ngữ. Đây là câu miêu tả. Chủ ngữ đứng trước vị ngữ
=>Câu (b) dùng để thông báo sự xuất hiện của sự vật. Đây là câu tồn tại. Vị ngữ đứng trước chủ ngữ.
Trong các câu ví dụ sau, câu nào là câu miêu tả, câu nào là câu tồn tại?
1/ Dòng sông quê em rộng mênh mông

2/ Trong màn đêm, vang lên tiếng còi tàu.

3/ Sân trường giờ ra chơi, học sinh nô đùa ầm ĩ.

4/ Bà ấy vô cùng lo lắng.

5/ Trên bầu trời, vụt tắt một ngôi sao cuối cùng.

6/ Trước sân trường, những thảm cỏ xanh mượt.

7/ Trên đỉnh tháp, rực rỡ, lung linh ánh điện màu
=>Câu miêu tả, chỉ đặc điểm
=>Câu miêu tả, chỉ hành động
=>Câu miêu tả, chỉ trạng thái
=>Câu miêu tả, chỉ đặc điểm
=>Câu tồn tại, chỉ sự xuất hiện
=>Câu tồn tại, chỉ sự tiêu biến
=>Câu tồn tại, chỉ sự tồn tại
Câu miêu tả và câu tồn tại:
1- Ví dụ:
2- Ghi nhớ: (SGK/119)
Em hiểu thế nào là câu miêu tả và câu tồn tại?
- Những câu dùng để miêu tả hành động, trạng thái, đặc điểm, …của sự vật nêu lên ở chủ ngữ được gọi là câu miêu tả. Trong câu miêu tả, chủ ngữ đứng trước vị ngữ.
- Những câu dùng để thông báo về sự xuất hiện, tồn tại hoặc tiêu biến của sự vật được gọi là câu tồn tại. Một trong những cách tạo câu tồn tại là đảo chủ ngữ xuống sau vị ngữ.
Luyện tập
Câu 1. Xác định chủ ngữ, vị ngữ trong những câu sau. Cho biết những câu nào là câu tồn tại, những câu nào là câu miêu tả?
a. Bóng tre trùm lên âu yếm làng, bản, xóm, thôn. Dưới bóng tre của ngàn xưa, thấp thoáng mái đình, mái chùa cổ kính. Dưới bóng tre xanh, ta gìn giữ một nền văn hóa lâu đời. (Thép Mới)
VN
=> câu miêu tả
- Bóng tre trùm lên âu yếm làng, bản, xóm, thôn.
CN
- Dưới bóng tre của ngàn xưa, thấp thoáng mái đình, mái chùa cổ kính.
CN
VN
=> câu tồn tại
- Dưới bóng tre xanh, ta gìn giữ một nền văn hóa lâu đời.
CN
VN
=> câu miêu tả
Luyện tập
Câu 1. Xác định chủ ngữ, vị ngữ trong những câu sau. Cho biết những câu nào là câu tồn tại, những câu nào là câu miêu tả?
b- Bên hàng xóm tôi có cái hang của Dế Choắt. Dế Choắt là tên tôi đặt cho nó một cách chế giễu và trịch thượng thế . (Tô Hoài)
- Bên hàng xóm tôi có cái hang của Dế Choắt
VN
CN
=> Câu tồn tại
- Dế Choắt là tên tôi đặt cho nó một cách chế giễu và trịch thượng thế
VN
CN
=> câu miêu tả (câu trần thuật đơn có từ “là”)
Luyện tập
Câu 1. Xác định chủ ngữ, vị ngữ trong những câu sau. Cho biết những câu nào là câu tồn tại, những câu nào là câu miêu tả?
b- Dưới gốc tre, tua tủa những mầm măng. Măng trồi lên nhọn hoắt như một mũi gai khổng lồ xuyên qua đất lũy mà trỗi dậy. (Ngô Văn Phú)
- Dưới gốc tre, tua tủa những mầm măng
VN
CN
=> Câu tồn tại
Măng trồi lên nhọn hoắt như một mũi gai khổng lồ xuyên qua đất lũy
mà trỗi dậy
VN
CN
=> câu miêu tả
Xác định chủ ngữ,vị ngữ trong những câu trần thuật đơn vừa tìm được.Cho biết các câu ấy thuộc kiểu câu nào.
a. Ho¸n dô lµ gäi tªn sù vËt, hiÖn t­îng, kh¸i niÖm....
CN
VN
Câu định nghĩa
.
c) Tre là cánh tay của người nông dân(..) Tre còn là nguồn vui duy nhất của tuổi thơ.(.).Nhạc của trúc, nhạc của tre là khúc nhạc của đồng quê.

c1) Tre là cánh tay của người nông dân.
C
V
Câu đánh giá
c2) Tre còn là nguồn vui duy nhất của tuổi thơ.
C
V
Câu đánh giá
c3) Nhạc của trúc, nhạc của tre là khúc nhạc của đồng quê.
C
V
Câu đánh giá
d) Bồ các là bác chim ri

Chim ri là dỡ sáo sậu

Sáo sậu là cậu sáo đen

Sáo đen là em tu hú

Tu hú là chú bồ các
C V
C
V
C
V
C
V
C
V
Dều là câu giới thiệu.
đ. Vua nhớ công ơn phong là Phù Đổng Thiên Vương và lập đền thờ ngay ở quê nhà. ( Thánh Gióng )


e. Khóc là nhục. Rên, hèn. Van, yếu đuối

Và dại khờ là những lũ người câm

Trên đường đi như những dóng âm thầm

Nhân đau khổ mà gởi vào im lặng ( Tố Hữu )
Không phải là câu trần thuật đơn có từ là
C V
C V
C V
C V
Câu đánh giá
LƯỢC BỎ TỪ LÀ
Quan sát bức tranh , em hãy viết 3 câu trần thuật đơn có từ là, trong đó có 1 câu miêu tả, 1 câu giới thiệu, 1 câu đánh giá (viết về hỡnh dáng, tính cách, công việc của chú bé Lượm)
Thảo luận
1/ Lượm là chú bé làm nhiệm vụ liên lạc.
 Câu giới thiệu
2/ Lượm là chú bé có hình dáng nhỏ nhắn
Câu miêu tả
3/ Lượm là chú bé dũng cảm
Câu đánh giá
Đáp án
Tìm câu trần thuật đơn trong đoạn trích dưới đây? Cho biết những câu trần thuật đơn ấy được dùng làm gì?
(1)Ngày thứ năm trên đảo Cô Tô là một ngày trong trẻo, sáng sủa. (2) Từ khi có vịnh Bắc Bộ và từ khi quần đảo Cô Tô mang lấy dấu hiệu của sự sống con người thì, sau mỗi lần giông bão, bao giờ bầu trời Cô Tô cũng trong sáng như vậy.(3) Cây trên núi đảo lại thêm xanh mượt, nước biển lại lam biếc đậm đà hơn hết cả mọi khi, và cát lại vàng giòn hơn nữa.(4) Và nếu cá có vắng tăm biệt tích trong một ngày động bão, thì nay lưới càng thêm nặng mẻ cá giã đôi.
(Nguyễn Tuân)
Các câu trần thuật đơn:
(1) Ngày thứ năm trên đảo Cô Tô là một ngày trong trẻo sáng sủa.


Từ khi có vịnh bắc bộ và từ khi có quần đảo Cô Tô mang lấy dấu hiệu của sự sống con người thì, sau mỗi lần dông bão, bao giờ bầu trời Cô Tô cũng trong sáng như vậy.
 Giới thiệu vẻ đẹp của Cô Tô
-> Nêu ý kiến nhận xét về vẻ đẹp trong sáng của Cô Tô sau trận bão.
Dưới đây là một số câu mở đầu các truyện em đã học. Chúng thuộc loại câu nào và có tác dụng gì?
Ngày xưa, ở miền đất Lạc Việt, cứ như bây giờ là Bắc Bộ nước ta, có một vị thần thuộc nòi rồng, con trai thần Long Nữ, tên là Lạc Long Quân.
(Con Rồng, cháu Tiên)

b) Có một con ếch sống lâu ngày trong một giếng nọ.
( Ếch ngồi đáy giếng)

c) Bà đỡ Trần là người huyện Đông Triều. (Vũ Trinh)


Câu trần thuật đơn - giới thiệu nhân vật chính : Lạc Long Quân
Câu trần thuật đơn - giới thiệu nhân vật chÝnh : con ếch
Câu trần thuật đơn - giới thiệu nhân vật chính : Bà đỡ Trần
Dùng câu trần thuật đơn để đặt câu theo những bức tranh sau ?
Câu 1: C©u trÇn thuËt ®¬n lµ :
A. Lµ lo¹i c©u do mét côm C-V t¹o thµnh, dïng ®Ó béc lé c¶m xóc.
B. Lµ lo¹i c©u do mét cum C-V t¹o thµnh, dïng ®Ó cÇu khiÕn.
C. Lµ lo¹i c©u do mét côm C - V t¹o thµnh, dïng ®Ó giíi thiÖu, t¶ hoÆc kÓ vÒ mét sù viÕc, sù vËt hay ®Ó nªu mét ý kiÕn .
D. Lµ lo¹i c©u do mét côm C-V t¹o thµnh, dïng ®Ó hái
Bài tập Trắc nghiệm
Câu 2: C©u “Tr­êng em là trường THCS Trương Quang Trọng.” thuéc kiÓu c©u nµo ?
A. C©u trÇn thuËt ®¬n.
B. C©u nghi vÊn.
C. C©u cÇu khiÕn.
D. C©u c¶m th¸n.
Câu 3: Trong những ví dụ sau, trường hợp nào không phải là câu trần thuật đơn? Vì sao?
a.Hoa cúc nở vàng vào mùa thu.
b.Chim én về theo mùa gặt.
c.Tôi đi học, bé Hoa đi nhà trẻ.
d. Những dòng sông đỏ nặng phù sa.
v
c
c
v
Bài tập Trắc nghiệm
Câu trần
thuật đơn
Cấu tao: 1 cụm: C - V
Tác dụng (mục đích nói)
Giới thiệu
Kể
Tả
Nêu ý kiến
Nhận xét