Cấu trúc các loaị virut
Bài 43
Sinh học lớp 10-Nâng cao
Người thực hiện: Nguyễn thị Hiền
I. Mục tiêu bài học
1. Mục tiêu kiến thức:
Nêu được những đặc trưng của virut
Mô tả được hình thái và cấu tạo của virut
Biết cách phân loại virut, và nhận biết được 1 số virut gây bệnh thường gặp.
2. Mục tiêu kỹ năng:
- Rèn luyện các kỹ năng quan sát, phân tích, so sánh, khái quá hoá.
- Rèn luyện kỹ năng hợp tác, thảo luận và trình bày nhóm.
II. Phương tiện dạy học
Phiếu học tập
Kênh hình
III. Phương pháp dạy học
Hỏi đáp- tìm tòi
Quan sát, phân tích, tổng hợp
Thảo luận nhóm
Tác nhân gây bệnh:
Virut
Virut là gì?
I. Tìm hiểu:
Khái niệm virut

Học bài mới
1. Tìm hiểu:
lịch sử phát hiện ra virut

Thí nghiệm của Ivanôpxki (năm 1892)
Dịch lọc


Nhiễm vào lá cây lành

Soi dưới kính hiển vi quang học
Nuôi trên môi trường thạch
Không thấy mầm bệnh
Không thấy khuẩn lạc
Cây vẫn bị bệnh
Gọi mầm bệnh là
virut
Lá cây thuốc lá
bị bệnh


Dịch chiết


Nghiền
Lọc qua nến lọc vi khuẩn


- đi qua màng lọc vi khuẩn
- không mọc được khi nuôi cấy trong môi trường cấy vi khuẩn
- chỉ thấy ở trong mô sống
Các phát hiện khi nghiên cứu
2. Tìm hiểu:
Khái niệm virut


Từ cách các nhà khoa học phát hiện ra virut các em có nhận xét gì về kích thước cấu tạo và dinh dưỡng của virut ?
a. Kích thước của virut
Rất nhỏ bé: từ 10 nm - 100 nm
( 1 nm = 1/1.000.000 mm)
? Chỉ có thể quan sát được dưới KHV điện tử
Virut lớn nhất = 1/10 vi khuẩn E.Coli
Virut nhỏ nhất = 1/100 vi khuẩn E.Coli

b. Cấu tạo
Virut là một thực thể chưa có cấu tạo tế bào.
Cấu tạo gồm 2 thành phần chính là acid nucleic và protein.
c. Phương thức sống
? Kí sinh bắt buộc trong tế bào chủ
Vật chủ mà virut ký sinh có thể là những sinh vật nào ? Cho ví dụ?
Tế bào chủ
Động vật
Thực vật
Vi sinh vật
Virut H5N1,virut dại.
Virut khoai tây,cà chua.
Phage T2, T4 của E.Coli.

II. Tìm hiểu
Hình thái và cấu tạo của virut

Tìm hiểu
Hình thái virút
Hãy quan sát hình sau và cho biết virut có mấy dạng chính? Đó là những dạng nào?
Một số Virut thường gặp
1. Hình thái của virut
Chủ yếu gồm 3 dạng
1. Hình trụ xoắn
2. Hình khối
3. Dạng phối hợp
Khối đa diện
Khối cầu
Tại sao virut lại có hình dạng như vậy ? Hình dạng của virut phụ thuộc vào yếu tố nào ?
Hình dạng virut phụ thuộc vào cấu tạo của virut
3. Cấu tạo của Virut
? Virut được cấu tạo gồm những thành phần nào ? ? Bản chất của các thành phần đó là gì??
Cấu tạo chung: 2 phần
Lõi( bộ gen): Axit Nuclêic
Vỏ (capsit): Prôtêin
Phức hợp gồm axit nuclêic và prôtêin được gọi Nuclêôcapsit
Bộ gen của virut có thể là ADN hoặc ARN,
1 sợi hoặc 2 sợi
Bộ gen của sinh vật nhân chuẩn luôn là ADN 2 sợi
Bộ gen của virut có điểm gì sai khác so với so với bộ gen của sinh vật nhân chuẩn?
Bộ gen của virut
Bộ gen của sinh vật nhân chuẩn
- Vỏ capsit được cấu tạo từ những đơn vị nhỏ hơn là capsome.
- Virut càng lớn, số lượng capsome càng nhiều
Vỏ (capsit) của virut
Vỏ capsit của virut được cấu tạo như thế nào?
Kích thước của virut và số lượng capsome có quan hệ với nhau như thế nào ?
b. Các dạng cấu tạo
Dựa vào hình trên em có nhận xét gì về vị trí của lớp vỏ protein
Virut chỉ có cấu tạo gồm lõi và vỏ capsit

Có lớp vỏ bọc bao bên ngoài vỏ capsit, trên có gắn các gai glycôprôtêin

Virut trần (virut đơn giản)

Virut có vỏ bọc (virut phức tạp)
Lớp lipit kép và pr ? bảo vệ virut.
làm nhiệm vụ kháng nguyên, giúp virut bám trên bề mặt tế bào.
Vỏ ngoài của virut có bản chất là gì? Nó có tác dụng gì?
Gai glycôprôtêin có tác dụng gì ?
Virut có vỏ bọc
Virut đã được coi là một cơ thể sống chưa, vì sao?
Virut chưa có cấu tạo tế bào nên chưa được gọi là cơ thể mà chỉ được coi là một dạng sống đặc biệt , gọi là hạt virut hay virion.
Chúng chỉ có cấu tạo tương đương với một Nhiễm sắc thể
Hạt virut có cấu tạo tương đương với loại cấu trúc nào trong tế bào sinh vật nhân chuẩn?
Cấu trúc xoắn: capsome xắp xếp theo chiều xoắn của axit nucleic, gồm 2 tp là sợi ARN và Pr
Cấu trúc khối cầu:
Có vỏ ngoài , cấu tạo gồm 2 sợi ARN đơn và pr
Gai đuôi
Cấu trúc khối 20 mặt mỗi mặt là 1 tam giác đều, có AND xoắn kép và pr
Cấu trúc hỗn hợp đầu có capsome hình tam giác ghép lại và AND xoắn kép
Quan sát 2 loại virut sau và có nhận xét gì về vị trí của lớp vỏ pr ở mỗi loại virut?
Có vỏ ngoài
Không có vỏ ngoài
Thảo luận và hoàn thành bảng 43 trong sgk: (5 phút)
Từ những thông tin vừa học hãy khái quát lên cấu tạo chung của virut?
Virut cấu tạo gồm 2 tp chính:
Lõi axit nuclêic: là AND hoặc ARN, AND và ARN có thể là chuỗi đơn hoặc chuỗi kép
Vỏ pr(capsit): bao bọc lõi dể bảo vệ, được cấu tạo từ các đơn vị pr gọi là capsome
Một số virut có thêm vỏ ngoài
Vỏ ngoài: Được cấu tạo từ lớp kép lipid
-Mặt vỏ ngoài có gai glicôprotein làm nhiêm vụ kháng nguyên giúp virut bám lên bề mặt tế bào
- Virut không có vỏ gọi là virut trần virut hoàn chỉnh gọi là hạt virion
III. Tìm hiểu:
Phân loại virut
đọc thông tin trong sgk và hãy cho biết người ta phân loại virut dựa trên những cơ sở nào? và phân loại thành những loại nào?
Có 2 căn cứ thường dùng:
1. Dựa vào đđ axit nucleic:
Virut AND:
Virut ARN:
2. Dựa vào vật chủ xâm nhập:
Virut động vật
Virut thực vật
Virut vi sinh vật
Vd: phage, ađeno
Vd: HIV, TMV
Vd: HIV
Vd: TMV
Vd: phage
Virut người và động vật: Có lõi là AND hoăc ARN.
Virut vi sinh vật: Hầu hết có lõi AND, 1 số là ARN, ARN có thể mạch đơn hoặc mạch kép.
Virut thực vật: Hầu hết có lõi ARN.
Mở rộng một số virut gây bệnh thường gặp:
Virut cúm
Virut viêm gan B
Virut viêm gan C
Virut viêm gan E
Virut cúm H5N1
Virut quai bị
Virut sởi
VI. Củng cố
trả lời các câu hỏi trắc nghiệm sau đây
Câu 1: virut là:
B. Có vỏ là pr và lõi axit nucleic.
C. Sống kí sinh bắt buộc.
D. Cả A, B và C
A. 1 dạng sống đặc biệt chưa có cấu trúc tế bào.
Câu 2: 2 tp cơ bản của virut là:

A. AND và ARN.
B. AND và Pr.
C. AND hoặc ARN và Pr.
D. ARN và Pr.
Câu 3: Đặc điểm nào không phải của virut? :
A. Chưa có cấu trúc tế bào.
B. Có thể sống kí sinh hoặc tự do
C. 2 tp chính là a nucleic và Pr.
D. 1 số có vỏ ngoài.
đúng
2
3
1
Đáp án
1
2
3
Đáp án