SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HƯNG YÊN
TRƯỜNG THPT TRIỆU QUANG PHỤC

==============================================

TIẾT 46 – SINH HỌC 10 NÂNG CAO

BÀI 43:
CẤU TRÚC CÁC LOẠI VI RÚT



Giáo viên: Trịnh Đình Hải
VI RÚT VÀ BỆNH TRUYỀN NHIỄM
Chương III :
CẤU TRÚC CÁC LOẠI VI RÚT
Bài 43 :
Đặc điểm chung của Virut
* Sự phát hiện ra vi rút
Thí nghiệm của Ivanôpxki (năm 1892)
Dịch lọc

Nhiễm vào lá cây lành
Soi dưới kính hiển vi quang học
Nuôi trên môi trường thạch
Không thấy mầm bệnh
Không thấy khuẩn lạc
Cây vẫn bị bệnh
Gọi mầm bệnh là
virut
Lá cây thuốc lá
bị bệnh

Dịch chiết

Nghiền
Lọc qua nến lọc vi khuẩn

Qua thí nghiệm trên, em có nhận xét gì về kích thước của virut ?
Rất nhỏ bé, nhỏ hơn rất nhiều so với kích thước của vi khuẩn.
1. Kớch thu?c c?a virut
Rất nhỏ bé: từ 10nm đến 100nm
( 1 nm = 1/1.000.000 mm)
Virut lín nhÊt = 1/10 vi khuÈn E.Coli
Virut nhá nhÊt = 1/100 vi khuÈn E.Coli
 Chỉ có thể quan sát được dưới KHV điện tử
Một số Virut thường gặp
(?) Dựa vào hình thái bên ngoài của Virút, ta có thể chia Virút thành những dạng cấu trúc nào?
2. Hỡnh thỏi c?a virut
1. C?u trỳc xo?n
2. C?u trỳc kh?i
3.Cấu trúc hỗn hợp
Khối đa diện
Khối cầu
Dựa vào thông tin về hình thái và cấu tạo của Virút, hãy hoàn thành bảng 43 sgk.
Nhóm I
Nhóm II
Nhóm III
Nhóm IV
Dạng ống hình trụ
ARN xoắn, đơn
Nhiều capsome ghép đối xứng tạo nên vòng xoắn
Không
Khối đa diện (20 tam giác đều )
Đầu: khối đa diện, đuôi : hình trụ
Hình cầu
AND xoắn, kép
ARN xoắn, kép
AND xoắn, kép
Mỗi tam giác đều được cấu tạo bỡi nhiều capsome
Nhiều capsome ghép lại
Đầu: nhiều tam giác ghép lại. Đuôi có đĩa gốc
Không
Có, có gai
Không
2. Hình thái của virut
(?) Hỡnh d?ng c?a virut ph? thu?c v�o y?u t? n�o ?
Hỡnh d?ng virut ph? thu?c v�o c?u t?o v? capsit c?a virut
3. C?u t?o c?a Virut
? Virut du?c c?u t?o g?m nh?ng th�nh ph?n n�o? ? B?n ch?t c?a cỏc th�nh ph?n dú l� gỡ?
a. Cấu tạo chung: 2 phần
Lõi( bộ gen): Axit Nuclêic
Vỏ (capsit): Prôtêin
Phức hợp gồm axit nuclêic và prôtêin được gọi là Nuclêôcapsit
Bộ gen của virut có thể là ADN hoặc ARN,
1 sợi hoặc 2 sợi
Bộ gen của sinh vật nhân thực luôn là ADN
2 sợi
Bộ gen của virut có điểm gì khác so với so với bộ gen của sinh vật nhân thực?
B? gen c?a virut
B? gen c?a sv nhõn th?c
- V? capsit du?c c?u t?o t? nh?ng don v? hỡnh thỏi l� capsome.
- Virut c�ng l?n, s? lu?ng capsome c�ng nhi?u
V? (capsit) c?a virut
(?) Vỏ capsit của virut được cấu tạo như thế nào?
(?) Kích thước, hình thái của virut phụ thuộc vào các đơn vị capsome như thế nào ?
- Cách sắp xếp của các capsome tạo nên hình thái khác nhau
b. Các dạng cấu tạo
Virut chỉ có cấu tạo gồm lõi và vỏ capsit (giống cấu tạo chung)
Có lớp vỏ bọc bao bên ngoài vỏ capsit, trên có gắn các gai glycôprôtêin
Virut trần (virut đơn giản)
Virut có vỏ bọc (virut phức tạp)
Dựa vào hình trên, hãy cho biết:
Virut có thể có các dạng cấu tạo nào? Đặc điểm của các dạng cấu tạo đó?
Lớp kép phốtpholipit và prôtêin tương tự màng sinh chất bảo vệ virut.
Làm nhiệm vụ kháng nguyên, giúp vi rút bám trên bề mặt tế bào vật chủ.
Vỏ ngoài của virut có bản chất là gì? Nó có tác dụng gì?
Gai glycôprôtêin có tác dụng gì ?
Virut có vỏ bọc
4. Phuong th?c s?ng
? Kớ sinh b?t bu?c trong t? b�o v?t ch?
Vật chủ mà virut ký sinh có thể là những sinh vật nào ? Cho ví dụ?
Tế bào chủ
Động vật :
Thực vật :
Vi sinh vật :
Virut H5N1,virut dại
Virut khoai tây,cà chua
Phage T2, T4 của E.Coli
Virut l� m?t ...... vụ cựng don gi?n, chua cú........
Kớch thu?c c?a chỳng r?t nh?, trung bỡnh t?.....
Chỳng ch? g?m 2 ph?n chớnh: v? l� ..... v� lừi l� .....
Virut s?ng ..........trong t? b�o d?ng v?t, th?c v?t, vi sinh v?t du?c g?i l�.. ..... Hay ..........
Bài tập về khái niệm về virut
dạng sống
cấu tạo tế bào
Axit nuclêic
Prôtêin
ký sinh bắt buộc
hạt virut
virion
10- 100 nm.
Từ những kiến thức trên, em hãy hoàn thành bài tập về khái niệm virut bằng cách điền từ thích hợp vào chỗ trống.
II. PHÂN LOẠI VIRÚT:
Để phân loại Virút ta có thể dựa vào những tiêu chí nào?
Loại Axít nuclêic: AND hay ARN, mạch đơn hay mạch kép, mạch thẳng hay mạch vòng…
2. Vỏ Prôtêin: Vi rút trần hay có vỏ bọc.
3. Vật chủ: Vi rút ký sinh ở người và động vật; thực vật, vi sinh vật
4. Phương tiện lây truyền
Có nhiều căn cứ để phân loại vi rút
Một số bệnh do Virút gây ra ở người:
Bệnh Sars
Bệnh AIDS
Bệnh thủy đậu
Bệnh sởi
Một số bệnh do Virút gây ra ở động vật:

Một số bệnh do Virút gây ra ở thực vật:
Bệnh củ khoai tây hình thoi
Bệnh khảm thuốc lá
- Chứa ADN hay ARN
Virut cúm, H5N1, HIV…
- Hầu hết chứa ADN một số chứa ARN có thể mạch đơn hay kép
- Mang ARN
- Virút khảm thuốc lá, héo đốm cà chua…
Các phagơ ở
E.coli.
Dựa vào nội dung SGK hoàn thành bảng sau
Câu hỏi trắc nghiệm:
Câu 1: Điều nào sau đây đúng khi nói về virut?
A. Là dạng sống đơn giản nhất.
B. Không có cấu tạo tế bào.
C. Có lối sống kí sinh bắt buộc.
D. Cả A, B, C đều đúng.
Câu 2: Phagơ là dạng virut sống kí sinh ở sinh vật nào? A. Thực vật. B. Động vật.
C. Người. D. Vi sinh vật.
Câu 3: Virut nào sau đây có chứa ADN trong bộ gen?
A. Virut gây bệnh khảm ở cây dưa chuột.
B. Virut gây bệnh vàng cây lúa mạch.
C. Virut Ađênô.
D. Cả 3 loại virut trên.
D
D
C
Câu 4: Virut nào sau đây có dạng hình khối?
A. Virut gây bệnh khảm thuốc lá.
B. Virut gây bệnh dai.
C. Virut gây bệnh bại liệt (Ađênô)
D. Thể thực khuẩn.
Câu 5: Câu nào có nội dung đúng trong các câu sau đây?
A. Virut gây bệnh ở người có chứa ADN và ARN.
B. Virut gây bệnh ở thực vật, thường bộ gen chỉ có chứa ARN.
C. Thể thực khuẩn không có bộ gen.
D. Virut gây bệnh ở vật nuôi không có vỏ capxit.
Câu 6: Trên lớp vỏ ngoài của virut có yếu tố nào sau đây?
A. Bộ gen. B. Kháng nguyên.
C. Phân tử ADN. D. Phân tử ARN
C
B
B