BÀI 43: CẤU TRÚC CÁC LOẠI VIRUT
CHƯƠNG III:
VIRUT VÀ BỆNH TRUYỀN NHIỄM
I.KHÁI NIỆM
1.Lòch söû nghieân cöùu virus
Năm 1892, Ivanopxki, nhà khoa học người Nga lấy dịch ép lá cây bị bệnh thuốc lá rồi nhiễm vào lá cây không bị bệnh ? lá cây này cũng bị bệnh. Soi dưới kính hiển vi ông không thấy mầm bệnh. O�ng cho rằng: mầm bệnh là 1 loại VSV nhỏ hơn vi khuẩn.
Cây thuốc lá
Lá bình thường
Lá bị bệnh
Bệnh khảm thuốc lá
Naêm 1898, nhaø vi sinh vaät hoïc Haø lan M.W Beijerinck cuõng nghieân cöùu moät caùch ñoäc laäp maàm beänh cuûa beänh khaûm thuoác laù vaø oâng ñaõ goïi ñoù laø virut (nghóa laø maàm beänh).

Năm 1940, lần đầu tiên nhà khoa học Đức Kausche chụp hình dạng virut khảm thuốc lá dưới kính hiển vi điện tử. Nhờ có kính hiển vi điện tử mà virut học đã phát triển như ngày nay.
Virus khảm thuốc lá (TMV)
Acid nucleic
Vỏ
protein
(capsit)

Cấu tạo: không có cấu trúc tế bào, chúng chỉ gồm hai phần chính: vỏ prôtêin và lõi acid nucleic.
Cách dinh dưỡng: sống ký sinh bắt buộc trong tế bào chủ (vi sinh vật, động vật, hay thực vật). Khi ở ngoài tế bào chủ được gọi là hạt virus hay virion.
- Kích thước: rất nhỏ trung bình từ 10-100nm
I.KHÁI NIỆM
1.Lịch sử phát hiện virut
2.Ñaëc ñieåm chung cuûa virut
Hình thái ngoài của virut
Dựa vào hình thái ngoài virut, người ta chia virut làm 3 loại:
- Cấu trúc xoắn: virut khảm thuốc lá(TMV)
- Cấu trúc khối: khối trần (virut Ađênô); có vỏ (HIV)
- Cấu trúc hỗn hợp: vi rut của E.Coli (phagơ T2).
I.KHÁI NIỆM
1.Lịch sử phát hiện virut
2.Ñaëc ñieåm chung cuûa virut:
II. HÌNH THÁI VÀ CẤU TẠO
1. Hình thái
3.Vỏ ngoài glycôprôtêin
1.Acid nuclêic
2.Vỏ prôtêin (Capsit)
3
2
1
Cấu tạo chung của virut
G?m 2 ph?n chính:
a.Axit nuclêic:
+ Axid nuclêic chính là bộ gen của chúng, mỗi một loại virut chỉ chứa một loại acid nuclêic: ADN hoặc ARN.
+ ADN, ARN có thể là dạng xoắn đơn hoặc xoắn kép.

I.KHÁI NIỆM
1.Lịch sử phát hiện virut
2.Ñaëc ñieåm chung cuûa virut:
II. HÌNH THÁI VÀ CẤU TẠO
Hình thái
Cấu tạo
b.Vỏ prôtêin (capsit):
+ Gồm nhiều đơn vị hình thái (capsome), kích thước virut càng lớn thì số lượng capsome càng nhiều.
+ Vỏ mang các thành phần kháng nguyên có tác dụng bảo vệ lõi acid nuclêic.
Đơn vị hình thái prôtêin
(Capsome)
Vỏ capsit
* Vỏ ngoài được tạo bởi lipid hay lipôprôtêin.Trên vỏ ngoài có thể có gai glicôprôtêin chứa các thụ thể giúp virut hấp thụ vào tế bào vật chủ
Gai glycoprôtêin
Bảng: CẤU TẠO CỦA CÁC LOẠI VIRUT
300 nm
Virut khảm thuốc lá
Sợi ARN
Capsome
15
nm
Virut Ađênô (20 mặt)
Capsome
Capsit
Acid nucleic
Virut Ađênô (20 mặt)
Kích thước 70-90 nm
ADN xoắn kép
VIRUT HIV
Màng lipid
Gai glicôprôtêin
Sợi ARN
Vỏ prôtêin
2R=90-110 nm
Virut của E.coli (Phage T2)
Đầu đối xứng khối đa diện
ADN
Nhẫn ở cổ
Bao đuôi
Đĩa gốc
Gai bàn đuôi
Lông đuôi
0nm
100nm
220nm
Virut của E.coli (Phage T2)
Đầu đối xứng khối đa diện
ADN
Nhẫn ở cổ
Bao đuôi
Đĩa gốc
Gai bàn đuôi
Lông đuôi
0nm
100nm
220nm
1. Virus ở vi sinh vật:
- Hầu hết chứa ADN, một số chứa ARN .
2. Virus ở thực vật:
- Hầu hết mang ARN
3. Virus ở người và động vật:
- Thường chứa ADN hoặc có thể là ARN.
I.KHÁI NIỆM
1.Lịch sử phát hiện virut
2.Ñaëc ñieåm chung cuûa virut:
II. HÌNH THÁI VÀ CẤU TẠO
Hình thái
Cấu tạo
III.PHAÂN LOAÏI
VIRUT H5N1
Virus H5N1 nhìn dưới
kính hiển vi điện tử
VIRUT H5N1
Giải phẫu virut H5N1, các nhà khoa học hầu như đã biết về
cấu trúc H5N1 thông qua việc giải mã các đoạn gen của chúng
Hemagglutinin (HA)
Neuraminidase (NA)
Capsit
ARN
VIRUT H5N1
Virut cúm týp A được phân chia thành những thứ týp dựa trên 2 kháng nguyên bề mặt (glycoprôtêin màng) là Hemagglutinin (HA) và Neuraminidase (NA)
Có 15 kháng nguyên HA và 9 kháng nguyên NA khác nhau . Sự kết hợp giữa HA và NA sẽ tạo ra nhiều thứ týp khác nhau về khả năng gây bệnh
Củng cố
Chọn đáp án đúng nhất
Câu 1:Vi rút là:
Cơ thể sống chỉ có 1 tế bào không nhân, bên ngoài làvỏ prôtêin, bên trong là lõi axit nuclêic.

Cơ thể sống chưa có cấu tạo tế bào

Thực thể sống có cấu tạo tế bào không nhân, bên ngoài làvỏ prôtêin, bên trong là lõi axit nuclêic.

Thực thể sống chưa có cấu tạo tế bào, bên ngoài làvỏ prôtêin, bên trong là lõi axit nuclêic.
Câu 2:Vi rút sống ....bắt buộc trong tế bào vật chủ.
Kí sinh

Cộng sinh

Hợp tác

Hoại sinh
Câu 3:Vi rút có ARN xoắn đơn là:
Virut khảm thuốc lá

Virut Ađênô

Virut HIV

Phagơ T2
Câu 4:Nếu tách lõi ARN ra khỏi vỏ prôtêin của 2 chủng virut A và B gây bệnh cho cây thuốc lá. Lấy Axit nulêic của chủng A trộn với lõi prôtêin của chủng B tạo thành virut lai cũng gây bệnh cho cây thuốc lá. Virut lai mang đặc điểm của chủng:
Chủng A

Chủng B

Nhiều đặc điểm của chủng A và một số ít đặc điểm của chủng B.

Nhiều đặc điểm của chủng B và một số ít đặc điểm của chủng A.
Bài học kết thúc