TIẾT: 86,87
CÂY KHẾ
KHỞI ĐỘNG
Mỗi câu đố sẽ giúp em có được một kiến thức liên quan đến nội dung bài học, hãy xâu chuỗi các đáp án trong phần trò chơi nhé!
Câu 1. Chim gì có cánh không bay
Chỉ bơi với lặn suốt ngày dưới băng?
Cánh cụt.
Câu 2. Chim gì mỏ gõ rất hăng
Bắt sâu bắt bọ cho bằng sạch cây?
Gõ kiến.
Câu 3. Chim gì bắt chước rất hay
Dạy nó nói được tiếng Tây, tiếng Tàu?
Vẹt.
Câu 4. Chim gì ở dưới hang sâu
Quắp cô công chúa mãi đâu bay về
Đại bàng.
Câu 5. Chim gì ăn khế mải mê
Ăn xong trả của chẳng chê được gì
Đại bàng.
Câu 6. Điền từ còn thiếu vào câu thơ sau:
Tôi yêu… nước tôi
Vừa nhân hậu lại tuyệt vời sâu sa
Truyện cổ.
Câu 7: Điền từ còn thiếu vào câu ca dao:
Mẹ già như chuối chín cây
Gió lay mẹ rụng con thời…
Mồ côi.
GO HOME
HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
I. Đọc và tìm hiểu chung
1. Đọc
- HS biết cách đọc thầm, biết cách đọc to, trôi chảy, phù hợp về tốc độ đọc.
- Trả lời được các câu hỏi dự đoán, theo dõi.
- Bày tỏ cảm xúc về truyện.
Theo em, Cây khế kể về chuyện gì? Em thích nhất chi tiết nào trong chuyện?
2. Chú thích
- Làm rẽ:
- Ngũ sắc:
- Hổ phách:
(người nghèo) nhận đất, ruộng … để sản xuất sau đó nộp một phần sản phẩm, hoa lợi, … cho người chủ đất.
năm màu chính thường được dùng trong trang trí (xanh, đỏ, vàng, đen, trắng)
Nhựa cây (thường là nhựa thông) đã hóa đá, màu vàng nâu, trong suốt, thường dung làm đồ trang sức, chữa bệnh.
2. Chú thích
la hét rất to, để nhiều người cùng biết, có ý ăn vạ.
- Tru tréo:
- Tay nải:
Túi vải may theo lối xưa, có quai đeo, có dạng như một cái bọc, dung để đựng đồ đi đường.
3. Văn bản
Xác định ngôi kể và phương thức biểu đạt?
- Ngôi kể: ngôi thứ ba
- PTBĐ: tự sự
II. Khám phá văn bản
1. Cốt truyện
1. Cốt truyện
Sắp xếp các sự kiện trên theo hình ảnh này.
1. Cốt truyện
5
4
3
2
1
6
Chim chở người em bay ra đảo lấy vàng, nhờ thế người em trở nên giàu có.
Cha mẹ chết, người anh chia gia tài, người em chỉ được cây khế.
Người anh biết chuyện, đổi gia tài của mình lấy cây khế, người em bằng lòng.
Cây khế có quả, chim đến ăn, người em phàn nàn và chim hẹn trả ơn bằng vàng.
Chim lại đến ăn, mọi chuyện diễn ra như cũ, nhưng người anh may túi quá to và lấy quá nhiều vàng
Người anh bị rơi xuống biển và chết
2. Công thức mở đầu
Truyện cổ tích thường mở đầu bằng những từ ngữ quen thuộc chỉ thời gian trong quá khứ, không gian không xác định. Em hãy tìm những từ ngữ đó trong truyện Cây khế và chỉ ra vai trò của việc mở đầu như vậy?
Công thức mở đầu
Thời gian: ngày xửa ngày xưa
Không gian: ở một nhà kia
Thời gian và không gian phiếm chỉ, không xác định cụ thể nhằm đưa người đọc vào thế giới hư cấu thuận lợi hơn
3. Yếu tố kì ảo
Yếu tố kì ảo
Con chim thần
Hòn đảo thần
Chi tiết con chim thần
Biết nói tiếng người, hiểu tiếng người.
Biết ứng xử như con người: ăn khế - trả vàng.
Con chim đến ăn khế có phải con vật kì ảo không? Vì sao?
Có phép thần kì: biết chỗ cất giấu của cải, chở được người trên lưng.
 Chi tiết con chim thần giúp cho câu chuyện trở nên hấp dẫn và lôi cuốn đồng thời thực hiện chức năng ban thưởng cho nhân vật tốt, trừng phạt nhân vật xấu.
Chi tiết hòn đảo thần kì
Chim bay mãi, bay mãi mới đến gợi ra không gian kì ảo.
Hòn đảo xa có điều gì kì diệu? Điều kì diệu này đã giúp gì cho cuộc sống của người em sau đó.
Trên đảo toàn đá trắng, đá xanh, đá đỏ, đá ngũ sắc, … toàn những thứ đá trong như thủy tinh và hổ phách đủ các màu. Có hang sâu và rộng, ngoài cửa có nhiều vàng và kim cương. 
 Câu chuyện trở nên hấp dẫn và lôi cuốn bởi màu sắc thần bí, huyền diệu.
4. Lời kể chuyện
Lời kể chuyện
Thường xen vào những câu có dáng dấp ca dao, tục ngữ.
Lời có vần dễ thuộc, dễ nhớ.
4. Lời kể chuyện
Trong truyện này, cũng có câu như thế "Ăn một quả, trả một cục vàng, may túi ba gang, mang đi mà đựng".
-> Đây là câu nói của chim thần. 
5. Đặc điểm nhân vật
+ Thức khuya, dậy sớm, cố gắng làm lụng. 
+ Lười biếng, bao nhiêu công việc khó nhọc đều trút cho vợ chồng em. 
Hành động
+ Không ca thán. 
+ Chiếm hết của cải, ruộng vườn chỉ để lại cho em một gian nhà lụp xụp và 1 cây khế ngọt. 
+ Đợi cho chim ăn xong bay đi mới lên cây hái. 
+ Thấy chim lạ đến thì hớt hải chạy ra. 
+ Nghe lời chim may một túi vải, bề dọc, bề ngang vừa đúng ba gang. 
+ Tru tréo lên: “Cả nhà tôi trông vào cây khế, bây giờ chim ăn ráo ăn tiệt thì tôi cậy vào đâu”. 
+ Trèo lên lưng chim. 
+ Cuống quýt bàn cãi may túi. Mới đầu định mang nhiều túi nhưng sợ chim không ưng nên chỉ may 1 túi nhưng to gấp 3 lần túi của người em. 
+ Người chồng tót ngay lên lưng chim còn người vợ vái lấy, vái để chim thần. 
+ Thấy hang sâu và rộng không dám vào chỉ dám nhặt ít vàng, kim cương ở ngoài rồi ra hiệu cho chim bay về. 
 
+ Cố nhặt vàng và kim cương cho thật đầy tay nải, dồn cả vào ống tay áo, ống quần, lê mãi mới ra khỏi hang. Đặt tay nải dưới cánh chim rồi lấy dây buộc chặt vào lưng chim và cổ mình.
Kết cục
Chim đưa người em về đến nhà. Từ đấy, hai vợ chồng người em trở nên giàu có. 
Vì mang nặng lại gặp cơn gió mạnh nên chim và người anh đều rơi xuống biển. Người anh bị sóng cuốn đi mất. 
Đánh giá
Chịu khó làm ăn, hiền lành, thật thà, lương thiện
Lười biếng, tham lam, ích kỉ, chỉ muốn ăn mà không muốn làm, cạn tình cạn nghĩa, độc ác.
6. Bài học

Em có suy nghĩ gì về kết thúc truyện?

Em rút ra được bài học gì qua truyện Cây khế?
Từ những kết cục khác nhau đối với người anh và người em, tác giả dân gian muốn gửi gắm bài học về đền ơn đáp nghĩa, niềm tin ở hiền sẽ gặp lành và may mắn đối với tất cả mọi người. Những người tham lam, độc ác sẽ bị trừng trị thích đáng. Truyện ăn khế trả vàng còn mang tính giáo dục cho trẻ nhỏ để hình thành những đức tính tốt cho cuộc sống sau này.

Em có suy nghĩ gì về kết thúc truyện?

Em rút ra được bài học gì qua truyện Cây khế?
Bài học về đền ơn đáp nghĩa, niềm tin ở hiền sẽ gặp lành và may mắn đối với tất cả mọi người
Những người tham lam, độc ác sẽ bị trừng trị thích đáng.
Mang tính giáo dục cho trẻ nhỏ để hình thành những đức tính tốt cho cuộc sống sau này
III. Tổng kết

Khái quát nghệ thuật và nội dung truyện Cây khế?
1. Nội dung – Ý nghĩa:
* Nội dung: Truyện kể về người anh tham lam, độc ác đã phải trả giá và người em chăm chỉ, hiền lành, lương thiện đã được đền đáp xứng đáng.
* Ý nghĩa: Thể hiện ước mơ của nhân dân ta về công bằng trong xã hội, cái thiện chiến thắng cái ác.
2. Nghệ thuật:
- Xây dựng chi tiết kì ảo, tăng sức hấp dẫn cho truyện.
- Cách kể chuyện hấp dẫn sinh động.
LUYỆN TẬP

Câu 1: Em có nhận xét gì về người anh và người em lúc phân chia tài sản và lúc nhặt vàng?
Câu 2: Em có đồng ý với lời khuyên của người mẹ trong bài thơ sau không? Vì sao?
Mẹ ngồi bện chổi tàu cau
Kể về câu chuyện sang giàu khế chua
Kể rằng :" Ngày xửa ngày xưa...
Ăn một trái khế chim đưa cục vàng..."
Mẹ khuyên nết ở đàng hoàng
Hãy xa lánh với lòng tham trên đời...
(Cây Khế- Bùi Văn Bồng)
Đồng tình vì tham lam giống con rắn độc sẽ giết chết tâm hồn của con người, khiến ta không còn là chính mình…
TRÒ
CHƠI
HÁI KHẾ
1
2
3
4
5
6
7
9
8
10
Câu 1. Phương thức biểu đạt chính của cây khế là gì?


C. Biểu cảm.
A. Tự sự.
D. Nghị luận.
B. Miêu tả.

Câu 2. Trong các sự kiện sau, sự kiện nào xuất hiện đầu tiên trong truyện Cây khế?


C. Người anh đẩy em ra ở riêng nhưng chỉ chia cho một túp lều nát và một cây khế.
A. Vợ chồng người anh thấy, sinh lòng tham nên muốn đổi cây khế cho mình. Người em ưng thuận.
D. Vợ chồng em gặp chim đến ăn khế, được chim trả bằng vàng đựng trong túi ba gang. Gia đình người em trở nên khá giả
B. Người anh từ khi lấy vợ lười biếng, đẩy công việc cho vợ chồng em. Còn hai vợ chồng người em chăm chỉ làm lụng.

Câu 3. Đâu không phải ý nghĩa câu chuyện?

C. Phê phán người tham lam, kẻ ác.
A. Thể hiện ước mơ của nhân dân về công bằng.
D. Ca ngợi người hiền lành, nhân hậu.
B. Thể hiện ước mơ của nhân dân về anh hùng.
Câu 4. Chi tiết nào sau đây là yếu tố kìa ảo trong truyện Cây khế?


C. Người em may chiếc túi ba gang.
A. Con chim biết nói tiếng người.
D. Người em đổi túp lều và cây khế cho người anh.
B. Người anh chia cho em túp lều và cây khế.

Câu 5. Hai anh em nhà kia tính tình khác nhau thế nào?

C. Người em tham lam lười biếng..
A. Người anh tốt bụng chăm chỉ.
D. Cả ba đáp án đều sai.
B. Người anh tham lam, lười biếng, người em tốt bụng chăm chỉ..
Câu 6. Khi cho em ra ở riêng, người anh chia gì cho em?


C. Túp lều.
A. Cây khế và túp lều.
D. Vàng bạc.
B. Ngôi nhà ngói.
Câu 7. Khi thấy em trở nên giàu có, người anh đã làm gì?


C. Người anh cho rằng người em đã làm việc khuất tất.
A. Người anh đòi đổi ruộng vườn, nhà cửa của mình để lấy cây khế.
D. Người anh thấy hối hận vì trước kia đã đối xử không tốt với em.
B. Người anh đòi người em cho mình cây khế.
Câu 8. Vì sao người anh rơi xuống biển:

C. Người anh cầm nhiều vàng quá nên bị trượt tay và rơi xuống.
A. Người anh lấy quá nhiều vàng, con chim đuối sức vì chở quá nặng.
D. Cả ba đáp án đều sai.
B. Người anh lấy quá nhiều vàng, chim cố tình nghiêng cánh làm rơi người anh.
Câu 9. Câu chuyện muốn nói với chúng ta điều gì?
C. Xấu xa, tham lam vẫn sẽ gặp điều tốt lành.
A. Chăm chỉ , tốt bụng sẽ gặp được điều tốt.
D. Câu A và B đúng.
B. Những kẻ xấu xa, tham lam sẽ tự gây họa cho bản thân.
Câu 10. Yếu tố kì ảo trong truyện là
C. Túi ba gang.
A. Mảnh vườn.
D. Chim thần.
B. Cây khế.
VẬN DỤNG
Tưởng tượng một kết thúc khác cho truyện “Cây khế”. Viết đoạn văn (khoảng 5-7 câu) kể về kết thúc đó. 
* Về hình thức:
- Đảm bảo số câu, đúng chính tác.
- Đảm bảo cấu trúc ngữ pháp.
- Đảm bảo hình thức đoạn văn.
- Dùng từ phù hợp, trong sáng.
* Về nội dung:
Kể về kết thúc khác cho truyện “Cây khế”
- Kể lại sự việc sau khi rơi xuống biển.
- Người anh ân hận, xin lỗi em trai.
- Hai anh em sống hòa thuận, vui vẻ.
- Giúp đỡ người nghèo.
Sau khi bị rơi xuống biển, người anh trôi dạt vào bờ. Tỉnh lại được người dân cứu giúp và đưa trở về nhà trong tình trạng thê thảm. Từ đó, người anh hiểu ra hậu quả do thói tham lam gây nên và sống tử tế, nhân hậu hơn. Chứng kiến người anh đã thức tỉnh, người em trai hết lòng giúp đỡ anh vực dậy, cùng nhau chia ruộng đất, lao động cần mẫn, chăm chỉ và yêu thương nhau hơn xưa. Thấm thoát cả hai anh em cùng trở nên khá giả. Họ đã bàn với nhau để dành một phần riêng thóc gạo giúp đỡ những người nghèo khổ. Tiếng lành đồn xa, ai ai cũng yêu quý hai anh em nhà ấy.
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
* Bài cũ:
- Khái quát nội dung bài học bằng sơ đồ.
- Sưu tầm các truyện cổ tích cùng chủ đề.
* Bài mới:
Soạn: Thực hành tiếng Việt.
CẢM ƠN CÁC EM RẤT NHIỀU!