Kiểm tra
bài cũ

Em hãy cho biết:
▸ Khóa lưỡng phân là gì?

 Khoá lưỡng phân là phương pháp được dùng
để phân chia các sinh vật thành từng nhóm
dựa trên sự giống hoặc khác nhau ở mỗi đặc
điểm của sinh vật.

TIẾT 53,54,57: BÀI 16:
VIRUS VÀ VI KHUẨN

Theo em, vì sao chúng ta cần tiêm phòng?

I. VIRUS

1. HÌNH DẠNG VÀ CẤU TẠO ĐƠN GIẢN CỦA VIRUS



Virus là gì? Cho biết các hình dạng của virut?

-Virus là “dạng sống” có kích thước rất nhỏ bé,
chưa có cấu tạo tế bào.
-Virus có nhiều hình dạng khác nhau: hình
que, đa diện, hình cầu, xoắn, hình khối,….

Quan sát Hình 16.1 và cho biết hình dạng
của các virus theo bảng gợi ý sau:

Tên hình

Hình que

Hình a

x

?

?

Hình cầu

Hình đa diện

?

?

Tên hình

Hình que

Hình a

x

Hình cầu

x

Hình b
Hình c

Hình đa diện

x

Quan sát Hình 16.2, em hãy cho biết:
Virus có cấu tạo như thế nào?
Virus có được coi là một sinh vật hoàn chỉnh không?

 -Virus chưa có cấu tạo tế bào: không có màng tế
bào, tế bào chất và nhân.
-Virus chỉ có chất di truyền và lớp vỏ protein bao
bọc bên ngoài.

-Vì vây, virus chưa được coi là một sinh vật
hoàn chỉnh.

Tại sao virus phải sống kí sinh nội bào bắt buộc?
Virus phải sống kí sinh nội bào bắt buộc chưa có
cấu tạo tế bào, không có các thành phần chính của
một tế bào điển hình, nên khi ra khỏi tế bào chủ,
virus tồn tại như một vật không sống.

2. Một số bệnh do virus gây nên ở người và sinh vật.

 Virus là tác nhân gây bệnh cho thực vật, động vật, con người vì chúng
có khả năng “sinh sản” và lan truyền rất nhanh từ tế bào này sang tế
bào khác.

Virus gây dịch tả lợn

Em hãy kể tên và một số biểu hiện chính
của bệnh do virus gây ra ở người.

Sưng, đau tuyến nước bọt

Xuất hiện ban, sốt cao, đau
bụng, nôn, đau đầu, khó chịu

Nhiễm trùng, phát ban đỏ,
ung thư….

Kể tên một số viruts gây hại cho người?
+ Một số virus gây bệnh cho người:
-Virus cúm
-Virus HIV
-Virus Ebola
-Virus sốt xuất huyết
-Virus Corona.
-Virus viêm gan B
-Virus dại
-Virus viêm não Nhật Bản
-Virus sởi, quai bị ……….

Virut HIV
HIV là một virus có khả năng gây hội chứng suy giảm
miễn dịch mắc phải, một tình trạng làm hệ miễn dịch
của con người bị suy giảm cấp tiến, tạo điều kiện cho
những nhiễm trùng cơ hội và ung thư phát triển mạnh
làm đe dọa đến mạng sống của người bị nhiễm.

Virus là gì? Cho biết các hình dạng của virut?
TRẢ LỜI
-Virus là “dạng sống” có kích thước rất nhỏ bé, chưa có cấu tạo tế
bào mà mắt thường không nhìn thấy được.
+ Hình dạng: Virus có nhiều hình dạng khác nhau: hình que, đa diện,
hình cầu, xoắn, hình khối,….

II. VI KHUẨN
1. Hình dạng, cấu tạo của vi khuẩn

Quan sát
Hình 16.8

Em hãy cho biết:
 Vi khuẩn là gì? Có ở đâu?
 Các thành phần cấu tạo của một vi khuẩn.
- Vi khuẩn: là những sinh vật đơn
bào rất nhỏ bé, có kích thước 0,5
- 10 micro met, chỉ có thể quan
sát chúng bằng kính hiển vi.
- Vi khuẩn có ở trong không khí, đất
nước, cơ thể sinh vật.



- Cấu tạo của vi khuẩn: vùng nhân,
tế bào chất, thành tế bào, màng tế
bào

Hình dạng của vi khuẩn
Quan sát
Hình 16.9

Em hãy cho biết: Các hình dạng khác nhau của vi khuẩn.
 Hình cầu
 Hình que
 Hình xoắn
 Hình chuỗi hạt



So sánh sự khác nhau về cấu tạo của virus
và vi khuẩn theo gợi ý trong bảng 16.2 
Đặc điểm

Virus

Thành tế bào

Vi khuẩn
√

Màng tế bào

?

?

Tế bào chất

?

?

Vùng nhân

?

?

Bảng so sánh sự khác nhau
về cấu tạo của virus và vi khuẩn
Đặc điểm

Virus

Vi khuẩn

Thành tế bào

√

Màng tế bào

√

Tế bào chất

√

Vùng nhân

√

2. Vai trò của vi khuẩn

Quan sát hình ảnh và cho biết các vai trò của vi khuẩn?

Chế biến các thực
phẩm lên men

Động vật, con
người tiêu
hóa thức ăn

Phân giải xác
động thực vật và
Phân bón
nông nghiệp tăng độ màu mỡ
cho đất


+ Vai trò của vi khuẩn:
- Chế biến các thực phẩm lên men
- Động vật, con người tiêu hóa thức ăn
- Phân bón nông nghiệp
- Phân giải xác động thực vật và
tăng độ màu mỡ cho đất …….

Cần ủ sữa chua ở nhiệt độ 30 - 45 độ C trong 8 - 24 tiếng
 Nhiệt độ và thời gian hợp lí thì vi khuẩn lên men sẽ hoạt động
mạnh.

-Quan sát hình ảnh và cho biết tác hại của vi khuẩn?

3. Tác hại
của vi khuẩn
Vi khuẩn làm
hỏng thức ăn

Thức ăn ôi thiu

Vi khuẩn gây bệnh cho
con người và sinh vật
 Uốn ván, sốt thương
hàn, lao,…
 Sinh vật: bạc lá, héo
cây,….


+ Tác hại của vi khuẩn:
- Vi khuẩn làm hỏng thức ăn, làm thức ăn ôi thiu
- Gây bệnh cho con người và sinh vật như:
* Ở người: Uốn ván, sốt thương hàn, lao,…
* Ở sinh vật: bạc lá, héo cây,….

Em hãy cho biết:
Một số cách bảo quản thức ăn tránh bị hỏng do vi
khuẩn ở gia đình em.
 Sấy khô, đông lạnh, muối chua,…
 Chế biến thức ăn trong ngày thực phẩm tươi
sống.
 Sơ chế sạch thịt cá sống, không để lẫn thức ăn
sống – chín,…

Lấy ví dụ về những vi khuẩn có ích và
vi khuẩn gây hại đối với sinh vật và con người.
 
 Lactobacillus: vi khuẩn giúp
tiêu diệt nhiều loại hại khuẩn
trong đường ruột. 
 Microflora: vi khuẩn, nấm da
con người, giúp ngăn chặn
tình trạng vết thương bị nhiễm
trùng, chữa lành vết thương.
Vi khuẩn có lợi

 E-coli: gây bệnh bị tiêu chảy,
nôn mửa,…
 Salmonella gây bệnh thương
hàn.
 V.cholerae gây bệnh tả.
 Shigella gây bệnh lỵ

Vi khuẩn có hại

III. PHÒNG BỆNH DO VIRUS, VI KHUẨN GÂY NÊN
1. PHÒNG BỆNH
 Hơn 70% các loại bệnh ở người do virus và vi khuẩn
và là bệnh truyền nhiễm.
 Theo em, làm cách nào để phòng chống, ngăn ngừa
bệnh do virus, vi khuẩn gây ra ở người?

Đeo khẩu trang khi ra ngoài

Tập thể dục rèn luyện sức khỏe

ĂNn uống đủ chất dinh dưỡng

Bảo vệ môi trường

Rửa tay bằng xà phòng

III. PHÒNG BỆNH DO VIRUS, VI KHUẨN GÂY NÊN
1. PHÒNG BỆNH
 + Cách phòng chống vi khuẩn, virus:
-Đeo khẩu trang khi ra ngoài
-Tập thể dục rèn luyện sức khỏe
-Ăn uống đủ chất dinh dưỡng
-Không tiếp xúc với người bị nhiễm virus
-Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng
-Bổ sung thêm vitamin C cho cơ thể để nâng cao sức đề
kháng….

Mở rộng

 Chủng virus Corona được xác định trong một
cuộc điều tra ổ dịch bắt nguồn từ khu chợ lớn
chuyên bán hải sản và động vật ở Vũ Hán, tỉnh
Hồ Bắc, Trung Quốc.
 Virus Corona mới gây viêm phổi cấp. Người mắc
bệnh viêm phổi do loại virus này gây ra có các
biểu hiện như ho, sốt và khó thở. Trong các
trường hợp nghiêm trọng, bệnh nhân còn suy yếu
nội tạng.
 Em hãy nêu một số biện pháp phòng chống
bệnh do virus Corona gây nên.

Em hãy nêu một số biện pháp mà gia đình và địa
phương em đã thực hiện để phòng chống các bệnh
lây nhiễm do virus, vi khuẩn gây nên cho cây trồng
và vật nuôi.
▸ Cây trồng: phun thuốc, tạo giống cây sạch
bệnh,…
▸ Vật nuôi: cọ rửa chuồng, trại sạch sẽ; tiêm
phòng bệnh dại,….



+Với vật nuôi và cây trồng cần:
-Tạo giống sinh vật kháng bệnh.
-Vệ sinh môi trường sạch sẽ.
-Phun thuốc khử khuẩn.
-Tiêm phòng vacxin cho động vật….

2. Sử dụng vắc-xin ngăn ngừa
các bệnh do virus và vi khuẩn gây nên
Nghiên cứu thông tin SGK
?Vacxin là gì?
?Vai trò của vacxin?

2. Sử dụng vắc-xin ngăn ngừa các bệnh do virus và vi khuẩn gây
nên



+ Vắc-xin là chế phẩm khi tiêm vào cơ thể sẽ
kích thích phản ứng miễn dịch, giúp cơ thể
chống lại các tác nhân gây bệnh.
+ Tiêm phòng vắc-xin là biện pháp tốt nhất
phòng các bệnh do virus và vi khuẩn gây nên.
+ Tuy nhiên, một số bệnh do virus gây ra đến
nay vẫn chưa có vắc-xin và phương pháp điều
trị hiệu quả: AIDS, SARS, Ebola…

Em có biết mình đã được tiêm vắc-xin
phòng bệnh gì và tiêm khi nào không?

3. Sử dụng thuốc kháng sinh
chống lại vi khuẩn
 Kháng sinh được chiết xuất từ các vi khuẩn,
nấm có khả năng tiêu diệt, kìm hãm sự phát triển
của vi khuẩn gây bệnh ở người và sinh vật.
 Thuốc kháng sinh có thể điều trị được nhiều
bệnh như bệnh viêm họng, tiêu chảy, nhiễm
trùng da,..

Thảo luận và
trả lời câu hỏi

▸ Khi sử dụng thuốc kháng sinh để điều trị các
bệnh người, chúng ta cần lưu ý điều gì?
Sử dụng thuốc theo chỉ
định của bác sĩ
Bổ sung lợi khuẩn
Uống thuốc kháng sinh
sau bữa ăn
Nếu bị các rối loạn tiêu
hóa phải dừng thuốc

Uống nhiều nước



+ Sử dụng thuốc kháng sinh để tiêu diệt, kìm hãm sự
phát triển của vi khuẩn gây bệnh ở người và sinh vật.
+ Khi sử dụng thuốc kháng sinh cần lưu ý:
-Sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ
-Uống thuốc kháng sinh sau bữa ăn
-Nếu bị các rối loạn tiêu hóa phải dừng thuốc
-Uống nhiều nước
-Bổ sung lợi khuẩn

Luyện tập mở rộng
Có bạn nói rằng: “Vi khuẩn chỉ có hại mà không
có ích lợi gì cho con người”. Em có đồng ý với
quan điểm của bạn không? Tại sao?
 Quan điểm này chưa chính xác.
 Bên cạnh bệnh do vi khuẩn gây
nên, vi khuẩn được dùng để chế
biến các thực phẩm lên men, giúp
con người tiêu hóa thức ăn, làm
phân bón,….

Hướng dẫn
về nhà

Trả lời các
câu hỏi trong
Sách bài tập

Đọc trước Bài
17 – Đa dạng
nguyên sinh vật

BÀI HỌC KẾT THÚC
- CHÚC CÁC THẦY CÔ SỨC KHỎE
- CHÚC CÁC EM HỌC TỐT