BÀI 22. NGUỒN
NGUYÊN LIỆU

KHỞI ĐỘNG
Quan sát hình 22.1 và cho biết trong đó có những loại
nhiên liệu nào đã được sử dụng? Loại nhiên liệu nào được
tạo ra từ dầu mỏ?

- Các loại nhiên liệu đã được sử dụng là: than, dầu,
khí gas
- Loại nhiên liệu được tạo ra từ dầu mỏ: dầu, khí gas

I. Dầu mỏ
1. Khái niệm , thành phần và trạng thái tự nhiên
• Dầu mỏ là chất lỏng, sánh, thường có màu nâu sẫm,
không tan trong nước và nhẹ hơn nước.
• Về thành phần, dầu mỏ là một hỗn hợp phức tạp gồm
hàng trăm hydrocarbon
khácthái,
nhau.
Nếu trạng
màu
• Ngoài hydrocarbon,
sắc trong
và khả
tancó một lượng nhỏ
dầunăng
mỏ còn
các hợp chất hữu
cơ chứa
N, S,...
trong
nướcO,của
dầu mỏ
• Dầu mỏ chứa ít lưu huỳnh có giá trị cao hơn dầu mỏ
chứa nhiều lưu huỳnh.
• Trong tự nhiên, dầu mỏ tập trung với khối lượng lớn tạo
thành các mỏ dầu nằm dưới sâu trong đất liền hay ở
dưới biển

VD1. Khi khai thác và vận chuyển dầu mỏ
phải áp dụng nhiều biện pháp để dầu không
tràn ra biển. Giải thích ý nghĩa của việc làm
trên

Giải thích: Vì dầu mỏ là chất lỏng, sánh, thường có màu
nâu sẫm, không tan trong nước và nhẹ hơn nước nên khi
dầu tràn ra biển sẽ gây ra nhiều hậu quả khôn lường:
- Lượng dầu tràn lan trên mặt nước tạo thành một lớp bề
mặt màu đen hoặc nâu ngăn cản sự truyền ánh sáng,
ảnh hưởng đến quá trình quang hợp và tiêu diệt các
sinh vật phù du.
- Lớp dầu ngăn cản sự trao đổi khí giữa nước và không khí
làm lượng oxyer trong nước không đủ, dẫn đến tình
trạng sinh vật biển chết hàng loạt.

2. Cấu tạo mỏ dầu và cách khai thác
• Mỏ dầu thường có ba lớp: trên cùng là khí, ở giữa là dầu
và đáy là nước mặn.
• Để khai thác dầu mỏ, người ta khoan và đặt ống dẫn
Dầulông
mỏ(còn
được
thácdầu).
xuống tới lớp dầu
gọikhai
là giếng
thếtrong
nào?mỏ dầu cao nên dầu
• Ở giai đoạn đầu, do như
áp suất
lỏng thường theo ống tự phun lên.
• Sau một thời gian, khi áp suất trong mỏ dầu giảm đi,
phải bơm nước hoặc khí xuống để đầy dầu lên.

Luyện tập 1. Nêu tên một một số mỏ dầu
đã và đang được khai thác ở nước ta
• Dầu mỏ của Việt Nam tập trung chủ yếu ở thềm lục địa
phía Nam và chứa ít lưu huỳnh nên có giá trị cao.
• Mỏ Bạch Hồ mỏ dầu đầu tiên của Việt Nam, được đi vào
khai thác từ năm 1987

3. Các sản phẩm chế biến từ dầu mỏ

Nêu tên một số
sản phẩm được
tách ra khi
chưng cất và
chuyển hoá từ
dầu mỏ.

- Dầu thô sau khi sơ chế đem
chưng cất trong tháp. Trong
quá trình chưng cất, các sản
phẩm được tách ra từ tháp
chưng cất ở những khoảng
nhiệt độ khác nhau.
- Một số sản phẩm thu được
sau khi chưng cất tiếp tục
được chuyển hoá thành các
sản phẩm có giá trị hơn.

II. KHÍ THIÊN NHIÊN VÀ KHÍ MỎ DẦU
1. Khí thiên nhiên
- Khí thiên nhiên là khí chứa trong các mỏ riêng biệt nằm
trong đất liều hoặc ngoài biển.
- Thành phần chính của khí thiên nhiên là methane (có thể
chiếm tới 95% về thể tích), phần còn lại là ethane, propane,
carbon dioxide, hydrogen sulfide, hơi nước,…
- Khí thiên nhiên được khai thác bằng cách khoan xuống mỏ
khí và đặt đường ống để khí lên. Khí thu từ mỏ được sơ chế để
loại bỏ các khí H2S, CO2, hơi nước,… trước khi đưa vào sử
dụng.

Luyện tập 2. Một loại khí thiên nhiên gồm CH4,
C2H6 (các khí khác không đáng kể) với tỉ lệ phần
trăm về thể tích tương ứng là 95% và 5%.
a) Tính khối lượng của 1 mol khí thiên nhiên nêu
trên.
b) Tính lượng nhiệt toả ra khi đốt cháy hoàn toàn
167 gam khí thiên nhiên trên. Biết rằng, lượng
nhiệt toả ra khi đốt cháy hoàn toàn 1 mol CH, và 1
mol C₂H₃ lần lượt là 890 kJ và 1 561 kJ.

2. Khí mỏ dầu
- Khí mỏ dầu (khí đồng hành) là khí có trong các mỏ
dầu và được khai thác cùng với quá trình khai thác dầu
mỏ.
- Trong khí mỏ dầu, tỉ lệ methane thường thấp hơn so
với trong khí thiên nhiên, những hydrocarbon khác
trong khí mỏ dầu lại chiếm tỉ lệ cao hơn so với trong
khí thiên nhiên.
- Khí thiên nhiên và khí mỏ dầu được dùng làm nhiên
liệu hoặc nguyên liệu trong công nghiệp hoá chất.

III. NHIÊN LIỆU
1. Khái niệm
- Nhiên liệu là những chất cháy được, khi cháy toả nhiệt và
phát sáng.
- Dựa trên trạng thái
ở điều kiện
nhiên liệu được chia
4. Nhiên
liệuthường,
là gì? Cho
thành ba loại: rắn, lỏng,
ví dụkhí.
về một số loại
- Ví dụ: than (rắn),nhiên
dầu (lỏng),
đốtlỏng
(khí),…
liệukhí
rắn,
và

khí.

2. Cách sử dụng một số loại nhiên liệu
Một số ứng dụng chính và những chú ý cần thiết khi sử dụng các loại nhiên liệu
phổ biến như sau:
- Than là nhiên liệu rắn, cháy chậm, khó cháy hoàn toàn. Than cháy tạo ra nhiều xỉ,
khói và một số khí độc hại.
+ Hiện nay, than được sử dụng chủ yếu trong luyện kim, làm nhiên liệu cho
nhà máy nhiệt điện.
+ Cần hạn chế sử dụng than để đun nấu trong khu đông dân cư.
+ Trong công nghiệp, cần áp dụng các biện pháp để nâng cao hiệu suất phản
ứng đốt cháy than, xử lí tốt khí thải và tro, xỉ sinh ra khi đốt cháy than.
- Xăng, dầu là nhiên liệu lỏng, cháy nhanh, dễ cháy hoàn toàn, không tạo xỉ.
+ Xăng, dầu là nhiên liệu rất quan trọng được sử dụng cho các loại động cơ đốt
trong như: xe máy, ô tô, tàu, thuyền, máy phát điện.
+ Cần thường xuyên kiểm tra hoạt động của các thiết bị để nâng cao hiệu quả
quá trình đốt cháy xăng, dầu và giảm ô nhiễm môi trường.

+ Xăng, dầu dễ bắt lửa và cháy mãnh liệt, vì vậy, việc sử dụng
và bảo quản xăng, dầu phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy
định về phóng chống cháy, nổ.
- Gas là nhiên liệu khí, có thành phần chủ yếu là C3H8 và C4H10.
Gas dễ cháy hoàn toàn, toả nhiều nhiệt, không tạo xỉ và hầu như
không tạo muội, ít gây ô nhiễm môi trường.
+ Việc đốt cháy gas cần được thực hiện với những thiết bị
chuyên dụng như bếp gas, đèn khô gas,…
+ Các thiết bị như bếp gas, bình gas phải đảm bảo các tiêu
chuẩn kĩ thuật. Không tự tiện san chiết gas và xử lí kịp thời,
đúng cách khi có sự rò rỉ khí gas.

Trong ba loại nhiên
liệu rắn, lỏng, khí, loại
nhiên liệu khí dễ đốt
cháy hoàn toàn nhất
vì nhiên liệu khí dễ
khuyếch tán trong
không khí để cháy.

Giải thích ý nghĩa của các việc làm:
a) Củi được chẻ nhỏ khi đốt: Việc chẻ nhỏ củi
giúp tăng diện tích tiếp xúc giữa củi và không
khí, từ đó quá trình cháy diễn ra nhanh hơn và
hiệu quả hơn, giải phóng nhiệt lượng tối đa. 
b) Xăng, dầu được phun vào động cơ dưới dạng
hạt rất nhỏ cùng với không khí: Phun xăng, dầu
thành hạt nhỏ giúp tăng diện tích bề mặt tiếp
xúc của nhiên liệu với không khí, tạo hỗn hợp
cháy tốt hơn. Điều này giúp nhiên liệu dễ dàng
bốc hơi và cháy hoàn toàn hơn, tăng hiệu suất
đốt cháy và giảm thiểu khí thải độc hại. 
c) Trong các nhà máy nhiệt điện, than được
nghiền nhỏ và thổi cùng với không khí vào trong
buồng đốt để đốt: Tương tự như xăng, dầu, việc
nghiền nhỏ than cũng nhằm mục đích tăng diện
tích tiếp xúc của than với không khí. Khi than bột
được thổi cùng không khí vào buồng đốt, quá

• Việt Nam đang thực hiện
nhiều biện pháp để giảm
phát thải khí nhà kính
(CO₂) trong lĩnh vực sử
dụng năng lượng, tập
trung vào chuyển đổi
sang năng lượng tái tạo,
nâng cao hiệu quả sử
dụng năng lượng và phát
triển giao thông xanh. 

Em có biết
Lượng khí CO2 tạo ra khi đốt cháy nhiên liệu
Lượng khí CO2 phát thải vào không khí do quá
trình đốt cháy nhiên liệu năm 2021 của thế giới là
36,3 tỉ tấn, trong đó từ than đá là 15,3 tỉ tấn, từ
khí thiên nhiên là 7,5 tỉ tấn, từ xăng, dầu là 10,7 tỉ
tấn, còn lại là từ các nguồn nhiên liệu khác.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Ôn lại bài học

Làm bài tập trong VBT
Chuẩn bị Bài tập Chủ
đề 7

•

Bản quyền thuộc về Nguyễn Tiến Chức.

•

Vui lòng không đăng bán mục đích thương mại

•

Nhận làm bài giảng dạy học cấp THCS môn
KHTN 6,7,8,9 ( Zalo 0776610837)

Xin cảm ơn!