CHỦ ĐỀ 8: SINH THÁI

BÀI 38: MÔI TRƯỜNG
VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI

I. MÔI TRƯỜNG SỐNG CỦA SINH VẬT

i

? Môi trường sống của sinh vật là gì?
Gồm những loại nào?

I. Môi trường sống của sinh vật.

- Môi trường sống của sinh vật bao gồm tất cả những gì
bao quanh sinh vật, có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp
tới các hoạt động sống của sinh vật.
- Có 4 loại môi trường chủ yếu: Trên cạn, dưới
nước, trong đất và sinh vật.

I. MÔI TRƯỜNG SỐNG CỦA SINH VẬT

Môi trường
Môi trường trên cạn
Môi trường dưới nước

Môi trường trong đất
Môi trường sinh vật

Sinh vật
Trâu, bò, gà, mèo, hươu, hổ, ngựa, gấu, châu
chấu, cây bàng, cây dương xỉ, cây đào, cây
táo,…
Cá mè, cá chép, bạch tuộc, mực, tôm,
cá voi, san hô, cây rong đuôi chó,…

Giun đũa, giun kim, sán dây, sán lá gan, rận, chấy,….

Giun đất, sùng đất, chuột chù,sên ma,…

II. CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI CỦA MÔI TRƯỜNG

Quan sát hình và trả lời
các câu hỏi sau:
a) Có những nhân tố nào
của môi trường tác động
đến sự sinh trưởng và phát
triển của cây?
b) Trong các nhân tố đó,
những nhân tố nào là nhân
vô sinh, những nhân tố nào
là nhân tố hữu sinh?

- Các nhân tố của môi trường có tác động tới sinh vật được
gọi là nhân tố sinh thái của sinh vật đó, chúng được chia
thành hai nhóm:
Nhóm nhân tố sinh thái vô sinh: là những nhân tố vật lí, hoá
học của môi trường như: ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, không
khí,... Các nhân tố này tác động đến đặc điểm hình thái (màu
sắc, hình dạng,...), chức năng sinh lí (quang hợp, hô hấp, sinh
sản,...) và tập tính của sinh vật. Sinh vật mang nhiều đặc điểm
thích nghi với các điều kiện sinh thái khác nhau của môi
trường sống
-

Ví dụ:
- Thực vật sống ở những nơi có ánh sáng mạnh, lá cây
thường có phiến lá nhỏ, cứng, màu xanh nhạt, lá mọc
xiên;
- Thực vật sống ở những nơi có ánh sáng yếu (ví dụ dưới
tán cây), lá cây thường có phiến lá rộng, mỏng, màu xanh
đậm, lá nằm ngang,...

II. CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI CỦA MÔI TRƯỜNG

- Nhóm nhân tố sinh thái hữu sinh: là các nhân tố
sống tác động đến sinh vật. Các tác động này tạo nên
mối quan hệ giữa các sinh vật trong môi trường, đó có
thể là quan hệ hỗ trợ, cạnh tranh hoặc đối địch

II. CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI CỦA MÔI TRƯỜNG

Ví dụ:
- Các con trâu sống thành đàn có thể hỗ trợ lẫn nhau, bảo vệ
các con già yếu và các con non khỏi bị kẻ thù tấn công;
- Cùng sống trên một cánh đồng lúa, cỏ dại cạnh tranh chất
dinh dưỡng với lúa nên khi cỏ dại phát triển thì năng suất
lúa giảm,...

II. CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI CỦA MÔI TRƯỜNG

- Trong các nhân tố sinh thái hữu sinh, con
người là nhân tố sinh thái đặc biệt vì con
người có trí tuệ, tác động có chủ đích, làm
thay đổi các nhân tố khác của môi trường, từ
đó ảnh hưởng đến sinh vật và tác động đến
chính con người.

III. GIỚI HẠN SINH THÁI
Quan sát hình và cho biết cá rô phi có thể:
a) Tồn tại được trong khoảng nhiệt độ nào?
b) Sinh trưởng, phát triển thuận lợi ở khoảng nhiệt độ nào?
c) Sinh trưởng, phát triển tốt nhất ở nhiệt độ nào?

III. GIỚI HẠN SINH THÁI

- Giới hạn chịu đựng của sinh vật đối với một nhân tố
sinh thái nhất định gọi là giới hạn sinh thái.

- Trong giới hạn sinh thái có khoảng thuận lợi và
điểm cực thuận cho sự sinh trưởng và phát triển
của sinh vật. Ngoài giới hạn sinh thái, sinh vật
sẽ không tồn tại được.

III. GIỚI HẠN SINH THÁI

Ví dụ: Giới hạn chịu đựng về nhiệt độ của cá rô phi
ở Việt Nam là từ 5,6°C đến 42°C còn ở loài xương
rồng sa mạc là từ 0°C đến 56°C.

III. GIỚI HẠN SINH THÁI
Cho biết ưu điểm của trồng cây trong nhà lưới hoặc nhà kính

- Hạn chế được sự tác động xấu của các nhân tố
sinh thái vô sinh và hữu sinh từ môi trường tự
nhiên đến sự sinh trưởng và phát triển của cây
trồng: tránh những tác động xấu bởi các yếu tố
thời tiết cực đoan như mưa to, gió lớn, nắng to;
bảo vệ cây trồng tránh tác động của côn trùng,
động vật phá hoại.
- Có thể chủ động điều chỉnh các nhân tố sinh thái
vô sinh như ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm,… để giúp
cây trồng sinh trưởng và phát triển tốt, cho năng
suất cao.

III. GIỚI HẠN SINH THÁI
Giải thích vì sao trong sản xuất nông nghiệp, cây trồng được gieo
trồng đúng thời vụ thường đạt năng suất cao

Trong sản xuất nông nghiệp, cây trồng
được gieo trồng đúng vụ thường đạt năng
suất cao vì: Khi trồng cây đúng thời vụ, cây
trồng sẽ có các nhân tố sinh thái vô sinh
như ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm,… phù hợp,
giúp cây trồng sinh trưởng và phát triển tốt,
có sức sống cao, chống chịu tốt với các
điều kiện của môi trường. Nhờ đó, cây trồng
sẽ cho năng suất cao.
-