ĐIỀU CHẾ XÀ PHÒNG TỪ
CHẤT BÉO

NỘI DUNG
I. Giới thiệu xà phòng
II. Tiêu chí đánh giá
III. Thực hành
IV. Báo cáo kết quả thực hành

GIỚI
THIỆU
CHUNG
Trước công nguyên khoảng 3.000 năm, những
người tiền sử sống ở Thung lũng sông Ni nướng
những tảng thịt thú săn được trên lửa để tế
thần. Mỡ nhỏ giọt trên đóng tro tàn, khi nguội
vón lại tạo thành những cục mềm màu xám xịt.
Trời mưa xuống. Các cục đó tan trong nước, bọt
ngầu lên. Xoa lên người, những vết bẩn bị rửa
trôi. Từ đó, họ chủ động làm ra những cục như
vậy mang xuống sông tắm rửa. Thủy tổ của xả
phỏng xuất hiện như vậy. Và có lẽ đây là phát
minh sớm nhất của loài người.

GIỚI THIỆU CHUNG

Khoảng 600 năm trước công nguyên, những thủy thủ người
Phênixieng đã mang những hiểu biết về xả phòng đến bờ
biển Địa Trung Hải. Thế kỷ đầu tiên sau công nguyên,
những bánh xà phòng tốt nhất đã được sản xuất quy mô
thủ công tử mỡ cửu và trọ của gỗ sồi ở Savona và sản
phẩm lấy luôn tên này cho tiện.

GIỚI THIỆU CHUNG
Người Pháp gọi nó là savon, và tiếng Việt được du nhập thêm một tử mới xà phòng ở miền Bắc và xà bông ở
miền Nam... Cách sản xuất được giữ kín như một bí quyết cha truyền con nối. Chẳng thế ở châu Âu, có câu thành
ngữ so sánh “Bí mật được giữ kín như bí mật của anh thợ nấu xà phòng”.

- Đến thế kỷ 18, xả phòng được sản xuất trên quy mô lớn. Lúc này người ta đã phát minh ra xút ăn da
và biết chế tạo ra chất kiềm từ muối ăn để thay thế cho trọ từ gỗ. Đồng thời cũng biết ép dầu từ các
loại hạt và quả. Nhiều nhà máy ép dầu ra đời, thay thế mỡ động vật. Nguyên liệu phong phú và sẵn. Bí
mật công nghệ cũng bị khám phá. Chẳng còn trở ngại nào ngăn được ngành sản xuất xả phỏng đi lên
và hiện nay công nghệ hóa chất tẩy rửa cũng đóng góp một phần quan trọng trong cuộc sống.

KHÁI
KHÁI NIỆM
NIỆM
-Xà phòng (xà bông) là chất tẩy rửa các vết bẩn, diệt vi
khuẩn. Thành phần là muối sodium hoặc potassium của
acid béo và các phần phụ gia khác (chất tạo độ cứng,
hương liệu).
-Được điều chế bằng cách cho chất béo (triester của
glycerol với acid béo) tác dụng với kiềm
-Xà phòng được dùng dưới dạng bánh, bột hoặc
chất lỏng

GIỚI THIỆU CHUNG
- Xà phòng là hỗn hợp muối natri hoặc muối
kali của axit béo có thêm một số chất phụ gia như
chất độn, chất diệt khuẩn, chất tạo hương,....
* Phương pháp sản xuất:

- Đun chất béo với dung dịch kiềm trong thùng kín ở
nhiệt độ cao
(RCOO)3C3H5 + 3NaOH →  3RCOONa + C3H5(OH)3

QUÁ TRÌNH TẨY RỬA CỦA XÀ PHÒNG
-Khi hòa tan xà phòng vào nước, dung dịch
xà phòng có sức căng bề mặt nhỏ hơn nước
và có thể thấm sâu vào sợi vải và lôi các vết
dầu mỡ ra.
Các “đuôi” không phân cực của xà phòng dính vào vết dầu
mỡ.Các nhóm phân cực hòa tan trong nước và giúp đẩy
các vết dầu mỡ ra khỏi bề mặt sợi vải.

Nguyên liệu sản xuất xà phòng: dầu ăn, mỡ động vật,
kiềm, phụ gia.

TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ
•Kết cấu bánh xà phòng: chắc, mịn , không có vết rạn nứt
•Màu sắc: tươi sáng, đồng nhất
•Mùi: mùi thơm dễ chịu, đặc trưng theo từng loại sản phẩm.
•Không có mùi hôi hay mùi chua của mỡ/dầu ăn bị phân hủy
•pH: khoảng từ 8 đến 10

Nguyên liệu
Một số chú ý nhỏ:
+ Pha chế theo đúng tỉ lệ, nếu thừa naoh sẽ gây hại cho da tay, thừa dầu ăn sẽ gây nhớt
+ Có thêm tinh dầu để tăng mùi thơm và phẩm màu tăng thẩm mĩ

117g dầu ăn

33 g dầu dừa

1g NaOH khan

31g nước

TIẾN HÀNH PHA
CHẾ

Cho
dầu
ăn
Cho nước
vào
dầu
dừa
vào NaOH
theo
tỉ
lệ
khan

Khuấy đều cho đến khi hỗn hợp sệt lại,

Đổ từ từ dung dịch NaOH vào hỗn

sau đó chúng ta có thể cho thêm tinh

hợp dầu

dầu, chất tạo màu

Vì ở đây chúng em
Cuối cùng,dùng
chophương
hỗn hợp
thulạnh
được ra khuôn
pháp
(không cần nhiệt) để
khô
điều chếđể
nên
phải cần
1-2 tuần để hỗn hợp
khô lại

VIDEO MINH HOẠ VỀ QUÁ TRÌNH LÀM XÀ PHÒNG HOÀN CHỈNH

Công dụng
01 Dưỡng ẩm da an toàn nhờ Glycerin
02 Nguyên liệu hoàn toàn “sạch”, thành phần hoàn
toàn tự nhiên

03 Chứa nhiều loại thảo dược và tinh dầu có lợi
cho sức khỏe và tinh thần

04 Có khả năng diệt khuật tốt
05 Duy trì làn da khỏe mạnh

HỎI ĐÁP

Phản ứng hóa học cơ bản để chuyển hóa chất béo (triglyceride) thành
xà phòng được gọi là gì?

A. Phản ứng Cộng hợp

B.Phản ứng Este hóa

C.Phản ứng Thủy phân
trong môi trường acid

D.Phản ứng Xà phòng hóa

Phản ứng Xà phòng hóa
Chính xác!
Phản ứng Xà phòng hóa là phản ứng thủy phân chất béo trong
môi trường kiềm (thường là NaOH hoặc KOH), tạo ra
glycerol
và muối carboxylate của acid béo (xà phòng).
 

Sản phẩm chính của phản ứng xà phòng hóa chất béo (triglyceride) với
dung dịch natri hydroxide (NaOH) là gì?

A.Glycerol và acid béo

B.Alcohol và este

C.Chỉ có xà phòng

D.Glycerol và muối natri
của acid béo (xà phòng)

Glycerol và muối natri của acid béo (xà phòng)

Chính xác!
Phản ứng xà phòng hóa là sự thủy phân chất béo trong môi trường kiềm, tạo ra
glycerol và muối kiềm của acid béo, tức là xà phòng.

Chất nào sau đây được sử dụng phổ biến làm tác nhân kiềm
(base) trong quá trình xà phòng hóa chất béo công nghiệp?

A. Acid sulfuric (H2​SO4​)

C. Natri hydroxide (NaOH)
hoặc Kali hydroxide (KOH)

B. Calcium carbonate (CaCO3​)

D. Nước (H2​O)

Natri hydroxide (NaOH) hoặc Kali hydroxide (KOH)

Chính xác!

Các kiềm mạnh như NaOH (xà phòng cứng) và KOH (xà
phòng mềm) là tác nhân bắt buộc để thực hiện phản
ứng
xà
phòng
hóa.
 

Vì sao glycerol (hay propan-1,2,3-triol) là một sản phẩm
phụ có giá trị của phản ứng xà phòng hóa?

.
A. Nó có tính sát trùng mạnh, giúp tăng
khả năng diệt khuẩn của xà phòng.

C. Nó là một chất béo rắn, được dùng
làm chất độn cho xà phòng.

B. Nó là nguyên liệu chính để sản xuất
chất nổ TNT (Trinitrotoluene).

D. Nó là một chất giữ ẩm
(humectant) quan trọng trong mỹ
phẩm, dược phẩm và thực phẩm

D.Nó là một chất giữ ẩm (humectant) quan trọng trong
mỹ phẩm, dược phẩm và thực phẩm.
Câu trả lời chính xác
Glycerol là một polyol (alcohol đa chức) có khả năng
hút ẩm và giữ ẩm tuyệt vời, làm cho nó trở nên có giá
trị cao.

Phân tử xà phòng (muối natri của acid béo) có cấu
tạo đặc biệt nào giúp nó có khả năng tẩy rửa?

A.Phân tử có hai đầu: một đầu ưa
nước (hydrophilic) và một đầu kỵ
nước (hydrophobic).

C.Toàn bộ phân tử là phần ưa
nước (polar), dễ hòa tan trong
nước.

B.Phân tử chỉ có gốc acid béo dài
và không có nhóm chức ion hóa.

D.Toàn bộ phân tử là phần kỵ nước
(nonpolar), hút các chất bẩn dầu
mỡ.
 

Phân tử có hai đầu: một đầu ưa nước (hydrophilic) và một
đầu kỵ nước (hydrophobic).
Chính xác!
Cấu tạo lưỡng tính (amphiphilic) này cho phép đầu kỵ
nước bám vào dầu mỡ, và đầu ưa nước hòa tan trong
nước, tạo thành các mixen cuốn trôi chất bẩn.

NA
CL

2O
1
H
C6
6

THANK YOU
Thực hiện: nhóm 2