Bài 6: MỘT SỐ HIỆN TƯỢNG THIÊN
VĂN
1. TRÁI ĐẤT VÀ MẶT TRĂNG
2. NHẬT THỰC
3. NGUYỆT THỰC
4. THỦY TRIỀU

1. TRÁI ĐẤT VÀ MẶT TRĂNG
a. TRÁI ĐẤT

Trái Đất

 Trái Đất quay quanh Mặt Trời với quỹ đạo
gần tròn với chu kì 365,25 ngày với tốc độ
trung bình 108 000 km/h.
 Trái Đất có lớp vỏ ngoài cùng rắn và được
bao phủ bởi 71% là đại dương.

1. TRÁI ĐẤT VÀ MẶT TRĂNG
b. MẶT TRĂNG

Là Vệ tinh tự nhiên duy nhất của Trái
Đất, nhỏ hơn Trái Đất khoảng 4 lần,
cách Trái Đất khoảng 384 000 km.

Mặt Trăng

1. TRÁI ĐẤT VÀ MẶT TRĂNG
b. MẶT TRĂNG
Mặt phẳng quỹ đạo của Mặt
Trăng quay quanh Trái Đất
(Bạch đạo) và mặt phẳng
quỹ đạo của Trái Đất quay
quanh Mặt Trời (Hoàng đạo)
lệch nhau một góc khoảng
5o.
Khi Mặt Trời nằm trên đường thẳng giao nhau giữa hai mặt phẳng này sẽ xảy
ra hiện tượng Nhật thực hoặc Nguyệt thực trên Trái Đất.

2. NHẬT THỰC
a. HIỆN TƯỢNG NHẬT THỰC
Nhật thực là hiện tượng
xảy ra vào ban ngày, khi
Mặt Trăng đi qua giữa
Trái Đất và Mặt Trời trên
cùng một đường thẳng và
quan sát từ Trái Đất, lúc
đó Mặt Trăng che khuất
hoàn toàn hay một phần
Mặt Trời.
Điều này chỉ có thể xảy ra tại thời điểm trăng non khi nhìn từ Trái Đất, lúc
Mặt Trời bị Mặt Trăng che khuất và bóng của Mặt Trăng phủ lên Trái Đất.

2. NHẬT THỰC
a. HIỆN TƯỢNG NHẬT THỰC
Cụ thể, Trái Đất chuyển động quanh Mặt
Trời trong khi Mặt Trăng chuyển động
quanh Trái Đất. Mỗi chu kỳ, Mặt Trăng đi
vào vị trí nằm giữa Trái Đất và Mặt Trời
một lần. Tuy nhiên, vì hai quỹ đạo lệch
nhau khoảng 5 nên không phải lần nào
Mặt Trăng cũng đi cắt qua đường nối Trái
Đất và Mặt Trời.
Nói cách khác, nhiều lần Mặt Trăng đi
vào giữa thời điểm “Trăng non” , đêm
không trăng mới có một lần 3 thiên thể
(Mặt Trời – Mặt Trăng – Trái Đất) thẳng

Trăng non
Là giai đoạn Mặt Trăng đầu tiên,
khi Mặt Trăng và Mặt Trời có
cùng kinh độ hoàng đạo

2. NHẬT THỰC
b. CÁC LOẠI NHẬT THỰC
Gồm 4 loại cơ bản:
 Nhật thực một phần.
 Nhật thực toàn phần.
 Nhật thực hình khuyên.
 Nhật thực lai.

2. NHẬT THỰC
b. CÁC LOẠI NHẬT THỰC
 Nhật thực toàn phần
Xảy ra khi đĩa tối của Mặt Trăng che
khuất hoàn toàn Mặt Trời và người quan
sát nằm trong bóng tối của Mặt Trăng.
Có thể quan sát được vầng hào quang
bao quanh Mặt Trời hay vành nhật hoa
(stellar corona), một thành phần quan
trọng của Mặt Trời, rất khó quan sát
được trong điều kiện bình thường.

2. NHẬT THỰC
b. CÁC LOẠI NHẬT THỰC
 Nhật thực một phần
Xảy ra khi Mặt Trời và Mặt Trăng không
nằm chính xác trên cùng một đường
thẳng, và Mặt Trăng chỉ che khuất một
phần của Mặt Trời.
Hiện tượng này thường được quan sát
thấy ở nhiều nơi trên Trái Đất bên ngoài
đường đi của nhật thực trung tâm.

2. NHẬT THỰC
b. CÁC LOẠI NHẬT THỰC
 Nhật thực hình khuyên
Xảy ra khi Mặt Trời và Mặt Trăng
nằm chính xác trên một đường thẳng,
nhưng kích cỡ biểu kiến của Mặt
Trăng nhỏ hơn kích cỡ biểu kiến của
Mặt Trời. Vì thế Mặt Trời vẫn hiện ra
như một vòng đai rực rỡ bao quanh
Mặt Trăng. Thời gian diễn ra nhật
thực hình khuyên lâu hơn nhật thực
toàn phần nhưng cũng chỉ kéo dài
trong vài phút.

2. NHẬT THỰC
b. CÁC LOẠI NHẬT THỰC

2. NHẬT THỰC
b. CÁC LOẠI NHẬT THỰC
 Nhật thực lai
Là một kiểu trung gian giữa nhật
thực toàn phần và nhật thực hình
khuyên. Ở một số điểm trên Trái
Đất, nó được quan sát thấy là
nhật thực toàn phần; ở những
nơi khác nó lại là nhật thực
hình khuyên.

2. NHẬT THỰC
b. CÁC LOẠI NHẬT THỰC
Ngoài ra, một loại nhật thực
khác mà Mặt Trời bị che khuất
bởi một hành tinh khác ngoài
Mặt Trăng khi nhìn từ một điểm
trong không gian vũ trụ. Đoàn
du hành vũ trụ Apollo 12 đã
chụp được ảnh Trái Đất che
khuất Mặt Trời năm 1969 và tàu
không gian Cassini cũng chụp
được ảnh Sao Thổ che khuất
Mặt Trời năm 2006.

2. NHẬT THỰC

2. NHẬT THỰC
c. THỜI GIAN DIỄN RA HIỆN TƯỢNG NHẬT THỰC
Số lần trong mỗi năm
Một năm có ít nhất hai lần nhật thực và nhiều nhất năm lần nhật thực. Từ
khi áp dụng lịch Gregory năm 1582, các năm có 5 lần nhật thực xảy ra đó
là 1693, 1758, 1805, 1823, 1870, 1935, 2006.

2. NHẬT THỰC
c. THỜI GIAN DIỄN RA HIỆN TƯỢNG NHẬT THỰC
Tại một nơi trên Trái Đất, nhật thực toàn phần là một hiện tượng hiếm gặp.
Mặc dù nó xảy ra trên hành tinh trung bình khoảng 18 tháng một lần nhật
thực toàn phần. Người ta tính được hiện tượng này lặp lại tại một nơi bất kỳ
trung bình khoảng từ 360 đến 410 năm. Nhật thực toàn phần kéo dài trong
vài phút tại từng nơi bất kỳ, bởi vì vùng bóng tối của Mặt Trăng di chuyển về
phía tây với tốc độ trên 1700 km/h. Tại một nơi, thời gian quan sát thấy nhật
thực toàn phần không bao giờ kéo dài quá 7 phút 31 giây, và thường ngắn
hơn 5 phút.
Lần gần đây nhất là nhật thực toàn phần ngày 30 tháng 6 năm 1973 với 7
phút 3 giây.

3. NGUYỆT THỰC
a. HIỆN TƯỢNG NGUYỆT THỰC

Nguyệt thực là hiện tượng thiên văn khi Mặt Trăng đi vào hình chóp bóng
của Trái Đất, đối diện với Mặt Trời. Điều này chỉ có thể xảy ra khi Mặt Trời,
Trái Đất và Mặt Trăng thẳng hàng hoặc xấp xỉ thẳng hàng với nhau, với Trái
Đất ở giữa. Do vậy, nguyệt thực chỉ có thể xảy ra vào những ngày trăng tròn.
Kiểu và chiều dài của nguyệt thực phụ thuộc vào vị trí của Mặt Trăng so với
các điểm nút quỹ đạo của nó.

3. NGUYỆT THỰC
a. HIỆN TƯỢNG NGUYỆT THỰC

3. NGUYỆT THỰC
b. CÁC LOẠI NGUYỆT THỰC

Có 3 loại chính

Nguyệt thực toàn phần xảy ra khi Mặt
Trăng đi vào vùng bóng tối của Trái
Đất. Lúc này ánh trăng sẽ bị mờ đi và
Mặt Trăng sẽ có màu đỏ đồng hoặc màu
cam sẫm.

3. NGUYỆT THỰC
b. CÁC LOẠI NGUYỆT THỰC

Có 3 loại chính

Nguyệt thực một phần xảy ra khi Mặt
Trời, Trái Đất và Mặt Trăng nằm trên
đường gần thẳng. Lúc này ánh trăng sẽ bị
mờ đi và Mặt Trăng bị khuyết đi một
phần. Có thể nhìn thấy bóng của Trái
Đất màu đen (hoặc màu đỏ sẫm) đang
che khuất Mặt Trăng. Trong quá trình
nguyệt thực toàn phần, nguyệt thực một
phần có thể xuất hiện trước và sau khi
nguyệt thực toàn phần.

3. NGUYỆT THỰC
b. CÁC LOẠI NGUYỆT THỰC

Có 3 loại chính

Nguyệt thực nửa tối xảy ra khi Mặt
Trăng đi qua vùng nửa tối của Trái
Đất. Lúc này ánh trăng sẽ mờ và Mặt
Trăng sẽ mờ và tối đi.

3. NGUYỆT THỰC

3. NGUYỆT THỰC
c. GIẢI THÍCH MỘT SỐ HIỆN TƯỢNG

Hiện tượng nhật thực chỉ có thể quan sát thấy trong vài phút trong
khi hiện tượng nguyệt thực có thể diễn ra trong khoảng vài giờ.
Hiện tượng nhật thực và nguyệt thực hiếm khi xảy ra.

3. NGUYỆT THỰC
c. GIẢI THÍCH MỘT SỐ HIỆN TƯỢNG
Giống nhau: Nhật thực và nguyệt thực là hai hiện tượng thiên văn x ảy ra
khi Mặt Trời, Mặt Trăng, Trái Đất cùng nằm trên một mặt ph ẳng và th ẳng
hàng nhau.
Khác nhau:
Nhật thực
Nguyệt thực
 Quan sát được vào ban ngày.
 Quan sát được vào ban đêm.
 Mặt Trăng nằm giữa Trái Đất và  Trái Đất nằm giữa Mặt Trăng và
Mặt Trời, do đó Mặt Trăng sẽ che Mặt Trời, do đó Trái Đất sẽ che
khuất toàn bộ hoặc một phần ánh khuất toàn bộ hoặc một phần ánh
sáng từ Mặt Trời chiếu lên Trái Đất. sáng từ Mặt Trời chiếu lên Mặt
 Dùng dụng cụ để quan sát.
Trăng.


4. THỦY TRIỀU
a. HIỆN TƯỢNG THỦY TRIỀU

Triều lên (nước lớn) và triều xuống (nước ròng)
tại vịnh Fundy.

Thủy triều là hiện tượng nước
biển, nước sông... lên xuống trong
một chu kỳ thời gian phụ thuộc biến
chuyển thiên văn.
Sự thay đổi lực hấp dẫn từ Mặt
Trăng (phần chủ yếu) và từ các
thiên thể khác như Mặt Trời (phần
nhỏ) tại một điểm bất kỳ trên bề
mặt Trái Đất trong khi Trái Đất
quay đã tạo nên hiện tượng nước
dâng (triều lên thường gọi là "nước
lớn") và nước rút (triều xuống tức
"nước ròng") vào những khoảng
thời gian nhất định trong một ngày.

4. THỦY TRIỀU
a. HIỆN TƯỢNG THỦY TRIỀU

4. THỦY TRIỀU
b. NGUYÊN NHÂN
Do lực hấp dẫn giữa Mặt
trăng và Trái đất. Vì Trái
đất không hoàn toàn rắn
mà có lớp nước bao bọc
bên ngoài nên gia tốc do
Mặt trăng chuyền cho các
phần của Trái đất không
giống nhau, gia tốc tổng
hợp làm cho nước chuyển
động, gây ra thủy triều.

4. THỦY TRIỀU
c. TRIỀU CƯỜNG, TRIỀU CẠN

Triều cường là hiện tượng thủy triều dâng cao nhất thường được tính
theo tháng. Hiện tượng này xảy ra chủ yếu do thay đổi lực hút giữa Mặt
Trăng và Mặt Trời với Trái Đất.
Triều cường thường xuất hiện khi Mặt Trăng - Mặt Trời và Trái Đất nằm
thẳng hàng với nhau, tức là vào ngày 30-1 và 15-16 âm lịch hàng tháng.

4. THỦY TRIỀU
c. TRIỀU CƯỜNG, TRIỀU CẠN

Triều cạn là hiện tượng thủy triều yếu nhất, nước rút xuống mức thấp
nhất.
Triều cạn xảy ra vào những ngày không trăng khi hướng Mặt trời vuông
góc với hướng Mặt trăng.

4. THỦY TRIỀU
c. TRIỀU CƯỜNG, TRIỀU CẠN
Mặt Trăng lại gây hiện tượng thủy triều mạnh hơn so với Mặt Trời mặc
dù khối lượng Mặt Trăng nhỏ hơn Mặt Trời rất nhiều

?

BẠN CÓ

Hiện tượng BIẾT
nhật thực?thường sẽ xảy ra ít nhất 2 lần và nhiều
nhất là 5 lần trong một năm. Trong khi đó, nguyệt thực chỉ xảy ra
khoảng 1 đến 2 lần trong năm, trong vòng 5 năm sẽ có 1 năm
không xảy ra hiện tượng nguyệt thực. Lịch sử thiên văn học Thế
giới ghi nhận chưa có năm nào xảy ra 8 lần nhật thực và nguyệt
thực.
Nguyệt thực ít khi xuất hiện nhưng lại dễ dàng quan sát hơn vì có
một nửa trên Trái Đất có thể nhìn thấy nguyệt thực. Trong khi đó
nhật thực chỉ xảy ra ở một phạm vi hẹp nên rất hiếm khi đ ược
nhìn thấy hiện tượng này. Thậm chí có những nơi trên Trái Đất
đến 200 tới 300 năm mới được nhìn thấy hiện tượng nhật th ực
toàn phần.

THANK YOU
FOR LISTENING