BÀI 3: TRUYỆN KHOA HỌC VIỄN TƯỞNG
ĐỌC HIỂU VĂN BẢN 2:
CHẤT LÀM GỈ (Rây Bret-bơ-ry)

MỘT VỤ THỬ NGHIỆM BOM HẠT
NHÂN

BOM
NGUYÊN TỬ
MỸ NÉM
XUỐNG
NHẬT NĂM
1945

Sự tàn phá của chiến tranh

Thảm họa chiến tranh ở
Hiroshima và Nagasaki

Em có suy nghĩ gì về chiến tranh?
Nếu em trong vai trò là một người lính, em sẽ làm gì
để ngăn chặn cuộc chiến tranh?

Chất làm
gỉ
-Rây Bretbơ-ry

1. Tác
giả

• Là một nhà văn chuyên
về sáng tác các tác
phẩm kinh dị, khoa học
viễn tưởng và bí ẩn.
• Là một trong những nhà
văn nổi tiếng nhất thế
kỷ XX và XXI của nước
Mĩ.
• Ông
đã
được
giải
thưởng
Franh-klin

Một số tác phẩm nổi tiếng của Rây Bơret-bơ-ry

Tiểu thuyết 451 độ F
(Fahrenheit 451, 1953)

Người minh họa (The
Illustrated Man, 1951)

Xứ Tháng Mười (The Martian
Chronicles, 1950)

2. Tác
phẩm
Đọc và tóm tắt

1.
Đọc
Tóm tắt

văn bản

Viên đại tá cho gọi anh trung sĩ đến để nói cho anh biết về kế
hoạch thuyên chuyển anh đến một nơi khác vì đại tá nghe nói
anh trung sĩ có những biểu hiện không bình thường về thần
kinh gây ảnh hưởng đến công việc. Anh trung sĩ không đồng ý
và nêu ra ý tưởng của mình là không muốn có chiến tranh nên
đã nghiên cứu ra chất làm gỉ để phá hủy các loại vũ khí ngăn
chặn chiến tranh. Sau một hồi nói chuyện, Đại tá vẫn không tin
vào ý tưởng của anh trung sĩ, cho rằng anh đang mắc chứng
bệnh hoang tưởng và cần được bác sĩ Mét-thiu hỗ trợ. Sau
cuộc nói chuyện, anh trung sĩ đi ra khỏi phòng. Ngay sau đó,
viên Đại tá được tận mắt chứng kiến sự phá hủy của chất làm
gỉ ngay trong cuộc nói chuyện với bác sĩ Mét – thiu, với anh
lính gác khiến đại tá tức điên lên.

2.2. Tìm hiểu chung
văn bản
XUẤT XỨ

Trích
Truyện
khoa học
viễn
tưởng
chọn lọc,
Thái Hà

THỂ LOẠI

Truyện
ngắn
(Truyện
khoa
học
viễn

NGÔI KỂ

Ngôi
thứ ba.

PTBĐ

Tự sự
kết
hợp
miêu
tả,
biểu
cảm.

Bố
cục

Phần 1 (từ đầu đến “Tạm biệt
đại tá”): Cuộc nói chuyện của
trung sĩ và viên đại tá.
Phần 2 (còn lại): Sự phá hủy
của chất làm gỉ.

Nhan đề Chất làm gỉ
Gỉ sét là gì?
Gỉ sét (hay rỉ sét) là sắt bị oxy hóa. Gỉ
sét được hình thành do sắt kết hợp
với oxy khi có mặt nước hoặc không
khí ẩm. Trên bề mặt sắt thép bị rỉ
hình thành những lớp vảy rất dễ vỡ,
thường có màu nâu, nâu đỏ hoặc đỏ.
Lớp gỉ này không có tác dụng bảo vệ
sắt ở phía trong. Nếu có đủ thời
gian, oxy và nước, bất kỳ khối sắt
nào cũng sẽ bị gỉ hoàn toàn và phân
hủy.

Chất làm gỉ?
Sắt kết hợp với oxy và nước (ở
môi trường) bị biến thành các
oxít sắt, làm hư kết cấu sắt ban
đầu.

Dựa trên cơ sở khoa học về chất làm gỉ, viên trung sĩ đã
nghiên cứu và tạo ra chất có thể phá hủy các loại vũ khí để
ngăn chặn các cuộc chiến tranh => Ý tưởng về chất có thể làm
cho thế giới được hòa bình => Tư tưởng nhân văn ngay từ
nhan đề truyện.

II.

Đọc
hiểu
văn

1. Cuộc nói
chuyện giữa
trung sĩ trẻ và
viên đại tá

a. Cuộc nói chuyện giữa hai nhân vật:

Phiếu học tập số 1
Em hãy điền vào phiếu học tập của mình bằng cách trả lời các câu
hỏi
  trong bảng sau: VIÊN ĐẠI TÁ
TRUNG SĨ TRẺ
Mong muốn
Niềm tin

Viên đại tá mong muốn gì?
Viên đại tá có tin vào ý tưởng
của trung sĩ trẻ không?

Trung sĩ trẻ mong muốn gì?
Trung sĩ trẻ có tin vào ý tưởng
của bản thân không?

Dự định

Viên đại tá đã dự định làm gì
với trung sĩ trẻ?

Trung sĩ trẻ đã trình bày
những dự định của mình như
thế nào?
Anh trung sĩ đã làm gì tiếp
theo?

Kết thúc cuộc Viên đại tá có tin tưởng anh
nói chuyện
trung sĩ không?
Đánh giá về cuộc nói chuyện? (Cuộc nói chuyện có mang tính xây dựng không? Các nhân
vật có tìm được tiếng nói chung không?)

 

Mong
muốn

Niềm tin

VIÊN ĐẠI TÁ

TRUNG SĨ TRẺ

Muốn thuyên chuyển anh trung sĩ trẻ
đi nơi khác, có thể là sang bên kia đại
dương và phục vụ trong một quân
đoàn nào đó thật xa.

Muốn sống không có chiến tranh. Anh muốn biết làm
cách nào đó để trong một đêm, những cỗ đại bác trên
toàn thế giới biến thành sắt gỉ, những vi khuẩn trong
ruột các quả bom trở thành vô hại, những chiếc xe
tăng bỗng đổ rụi, chui qua mặt đường nhựa và giống
như những con quái vật thời tiền sử, chúng nằm im
trong các hố có lấp đầy nhựa đường.

Không tin vào ý tưởng của viên trung
sĩ.

Dự định

Dự định gọi điện cho bác sĩ Mét-thiu vì
đại tá nghĩ rằng viên trung sĩ cần có sự
giúp đỡ của bác sĩ khám chữa.

Kết thúc
cuộc nói
chuyện

Đến lúc này, đại tá vẫn chưa tin viên
trung sĩ.

Rất tin tưởng vào ý tưởng của bản thân, bởi vì
anh đã nghiên cứu về chất làm gỉ dựa trên cơ sở
khoa học.
Phá hủy vũ khí chiến tranh bằng chất làm gỉ, đầu
tiên là khắp châu Mỹ trong vài ngày, sau đó sẽ sang
châu Âu. Trong vòng một tháng, sẽ làm cho cả thế
giới tránh được thảm họa chiến tranh.
Trung sĩ dùng chất làm gỉ để phá hủy tất cả các
phương tiện để ngăn chặn chiến tranh.

Cuộc nói chuyện không mang tính xây dựng do viên đại tá và trung sĩ trẻ có cách
Đánh giá:
nhìn nhận khác nhau về chiến tranh và sự tiến bộ của khoa học.

b. Nhân vật trung
sĩ trẻ:

Nhân vật anh trung sĩ
Tên làđược
Hôgiới
– lit.
thiệuLà
quamột
lời người
lính của
trẻai? đã
trải
Và được
giới qua
thiệu cuộc
như thế nào?
chiến tranh
Qua cuộc16
nóinăm.
chuyện với
viên đại tá, em hãy cho
MongEmmuốn
tốt đẹp:
có nhận
xét
gì cả,
về
biết
trungcao
sĩ trẻ
là mong
một
muốn
củanhư
anh
trung
sĩ?
người
thế
nào?
Xóa bỏ
vũ
khí,
chấm
dứt

chiến tranh.

Trung sĩ trẻ là một người tài giỏi, có lí
tưởng, có ước mơ cao đẹp.

Ý tưởng thông minh, sáng tạo,
nhậnkhoa
xét gì về
ý để tạo
dựa trênEm
cơcósở
học
tưởng của trung sĩ?
ra chất làm
gỉ phá hủy các loại
vũ khí để kết thúc chiến tranh
trên thế giới.

c. Nhân vật viên đại
tá:

Viêntrên
đại tá của
trong truyện
Là cấp
trung sĩ trẻ,
được giới thiệu như thế
có quyền lựcnào?
chỉ huy đơn vị.

Qua
chuyện
với
MongEm
muốn
tầm
vì
có cuộc
nhậnnói
xét
gì vềthường,
mong
sĩ
trẻ,viên
em đại
hãytá?
cho
muốn
của
lợi ích trung
của
cuộc
chiến
tranh.
biết viên đại tá là một
người như thế nào?

Viên đại tá là người có tính cách nóng
nảy, bị kích động, không biết lắng nghe và
tin tưởng cấp dưới, chuyên quyền độc
đoán, bảo thủ.

Ông gạt phăng tất cả những dự
định, Em
ước
mơ xétcủa
trung
sĩ và
hãy nhận
về thái
độ
của khăng
viên đại táyêu
trong cầu
cuộc nói
khăng
cấp dưới
chuyện với trung sĩ trẻ?
phải làm theo mệnh lệnh.

NGHỆ THUẬT

Xây dựng nhân
vật qua lời đối
thoại trực tiếp,
từ đó bộc lộ tính
cách, tâm lí của
nhân vật.

Nghệ thuật đối
lập trong con
người và tính
cách của hai nhân
vật chính thông
qua đối thoại.

Trí tưởng
tượng độc đáo
dựa trên sự
tiến bộ của
khoa học.

 Làm nổi bật tư tưởng nhân văn của Rây Bret-bơ-ry về một thế
giới không còn chiến tranh.

2. Sự phá hủy
của chất làm gỉ

a. Tình huống truyện

THẢO LUẬN NHÓM
Kĩ thuật khăn trải bàn

1. Nội dung phần 2 kể về điều gì?

4. Kết thúc truyện có
gì đặc sắc? Thái độ
của đạo tá như thế
nào? Liệu đại tá có
làm gì được viên
trung sĩ không?

Em hãy nhận xét về tình
huống truyện?

2. Khi viên đại tá nói
chuyện với bác sĩ Mét
– thiu thì chuyện gì đã
xảy ra? Thái độ của
viên đại tá như thế
nào?

3. Tại sao người lính gác không
thể làm theo lệnh của viên đại tá
là bắt hoặc bắn chết trung sĩ trẻ?

THẢO LUẬN NHÓM
Kĩ thuật khăn trải bàn

Nhóm 2
trình bày
câu 3, 4

Nhóm 1
trình bày
câu 1, 2

Nhóm 3 trình bày câu
hỏi trung tâm

1. Phần (2) kể về việc đại tá gọi cho bác sĩ
Mét-thiu để nhờ chữa bệnh cho viên
1. Nội dung phần 2 kể về điều gì?
trung sĩ. Nhưng sau đó, tất cả những điều
viên trung sĩ nói đã xảy ra, khiến đại tá
tức giận và đòi bắt anh ta.

2.
Khi
viên
đại
tá
nói
4.
Kếttáthúc
truyện
có
2.
Khi
đại
tá
đang
nói
4. Đại
tức giận
và phải
Tình huống truyện bất
chuyện
với
bác
sĩ
Mét
–
gì
đặcchiếc
sắc?ghế
Thái
độtóm
chuyện
với
bác
sĩ
Mét
–
dùng
gỗ để
ngờ,hãy
tự nhiên,
li kì,
hấp
Em
nhận
xét
về
tình thiu
viên
trung
sĩ. thế
Đại tá
thiuthì
thìcây
chuyện
gì đã
của đạo
tá như
bút của
ông
dẫn,
trí
tưởng
tượng
huống truyện?
không
thể làm
gì có
được
xảy
ra?
Thái
độ
của
nào? Liệu
đại tá
ta
đã
biến
thành
gỉ
phong phú.
viên
trung
sĩ,
vì
anh
ta
có
viêntrong
đại tásự
như
thếsờnào?
làm gì được viên
vàng
sững
thể đã trốn thoát.
trung sĩ không?
và tức giận của đại tá.
3. Tại sao người lính gác không
3. làm
Bởi vì
khẩu
súng
thể
theo
lệnh
củacủa
viênlính
đại gác
tá
thành
gỉ sắttrung
màu sĩ
vàng.
làđã
bắtbiến
hoặc
bắn chết
trẻ?

b. Sự phá hủy của chất làm gỉ
- Trung sĩ trẻ đã chứng minh
chất làm gỉ là có thật dựa trên
cơ sở khoa học.
- Chất làm gỉ có sự phá hủy ghê
gớm, nó có thể biến những thiết
bị quân sự, những vũ khí chiến
tranh biến thành chất bột có màu
vàng đỏ: Cái bút, khẩu súng, máy
bay, tàu thuyền quân sự...

c. Ý nghĩa của chất làm gỉ
Mong muốn chấm dứt
chiến tranh, thế giới
được sống trong bình
yên.

Sự hình dung, tưởng tượng
rất sinh động, phong phú về
tác động của chất làm gỉ của
tác giả.

Tư tưởng nhân văn của tác giả Rây Bret-bơ-ry
muốn thế giới thoát khỏi những cuộc chiến tranh,
con người được sống trong hòa bình.

NGHỆ
THUẬT
Xây dựng tình huống bất
ngờ, li kì, nghệ thuật kể
chuyện tự nhiên, hấp dẫn.
Xây dựng tâm lý, tính
cách, hành động của nhân
vật để bộc lộ chủ đề của
tác phẩm.
 Ước mơ chất làm gỉ dựa
trên cơ sở của khoa học
kĩ thuật sẽ trở thành
hiện thực để cứu thế
giới ra khỏi những cuộc
chiến tranh.

C.

Tổng
kết

Phiếu học tập số 3
Em hãy điền vào phiếu học tập của mình bằng cách trả lời các câu
hỏi trong bảng sau:
 
1. Nội dung chính của văn bản Chất
làm gỉ ?
2. Từ câu chuyện, em rút ra ý nghĩa
gì?

 

3. Nêu những nét đặc sắc về nghệ
thuật của truyện?

 

Nội dung
Câu chuyện kể về cuộc nói chuyện giữa viên đại tá
và trung sĩ trẻ về một loại chất làm gỉ có thể làm han
gỉ tất cả các loại vũ khí để ngăn chặn chiến tranh
trên thế giới và sự phá hủy của chất làm gỉ xảy ra
thực sự bất chấp sự tức giận và sự bất lực trong việc
ngăn cản trung sĩ trẻ của viên đại tá.

Ý Nghĩa

Qua câu chuyện về chất
làm gỉ có thể phá hủy tất
cả các loại vũ khí để ngăn
chặn chiến tranh, tác giả
Rây Bret-bơ-ry đã cho
người đọc thấy trí tưởng
tượng độc đáo dựa trên cơ

Nghệ thuật
Xây dựng nhân vật
thông qua đối thoại
trực tiếp, nghệ thuật
đối lập làm nổi bật
tính cách, hành
động, lời nói của
các nhân vật.

Trí tưởng tượng
phong phú, độc đáo
dựa trên cơ sở của
khoa học kĩ thuật.

Xây dựng tình
huống bất ngờ, li kì,
nghệ thuật kể
chuyện tự nhiên,
hấp dẫn.

Trò chơi:
Dùng chất
làm gỉ
ngăn
chặn chến

Nhiệm vụ:

Bạn hãy cùng trung sĩ trẻ dùng chất làm gỉ để ngăn chặn chiến tranh bằng cách trả lời đúng các
câu hỏi. Mỗi câu trả lời đúng sẽ phá hủy được 1 vũ khí chiến tranh. Trả lời được hết tất cả các câu
hỏi sẽ nhận được biểu tượng hòa bình.

1
2

3

Truyện “Chất làm gỉ” thuộc thể loại nào?

A

Truyện trinh thám

B

Truyện khoa học viễn tưởng

C

Truyện truyền kì

D

Truyện khoa học

Dòng nào nêu đúng tên các nhân vật
của truyện?

A
B

Đại tá, viên trung sĩ, người cận vệ
Đại tá, viên trung sĩ (Hô-lít), bác sĩ
Mét-thiu, người lính gác

C

Đại tá Hô-lít, viên trung sĩ, bác sĩ
Mét-thiu, người lính gác

D

Đại tá, viên trung sĩ Mét-thiu, bác sĩ
Hô-lít, người lính gác

Đâu không phải là các sự kiện chính
của truyện?

A

Đại tá muốn điều chuyển viên trung sĩ
đến nơi khác.

B

Viên trung sĩ nói về ý tưởng muốn phá hủy
tất cả vũ khí bằng chất làm gỉ sét.

C

Ý tưởng của viên trung sĩ được chứng minh
và đại tá muốn tiêu diệt viên trung sĩ.

D

Viên trung sĩ bị bắt giam chờ ngày xử tội.

Em hiểu “chất làm gỉ” là gì?

A

Là một chất hóa học có thể phá hủy
mọi thứ vũ khí.

B

Là một phép thuật có khả năng phá
hủy mọi thứ.

C

Là chất tạo ra phản ứng khiến cho các
loại vũ khí bằng kim loại đều bị gỉ và tan
thành bụi.

D

Là một thiết bị mà con người có thể
dùng để điều khiển theo ý muốn.

Dòng nào không nêu đúng những dự
định mà viên trung sĩ đã nói với đại tá?

A

Sẽ phá hủy các vũ khí chiến tranh bằng
chất làm gỉ.

B

Đầu tiên sẽ đi khắp châu Mỹ trong vài
ngày, sau đó sẽ sang châu Âu để phá hủy
các vũ khí chiến tranh bằng chất làm gỉ.

C

Mục tiêu trong vòng một tháng, thế giới sẽ
tránh được thảm họa chiến tranh.

D

Sẽ phá hủy các căn cứ quân sự bằng khí
độc.

Ý tưởng làm gỉ các vật bằng kim loại
của viên trung sĩ dựa trên cơ sở nào?

A

Không dựa trên cơ sở thực tế nào.

B

Dựa vào cơ chế hoạt động của hơi
nước.

C

Dựa vào cấu trúc của các nguyên tử
xác định.

D

Dựa vào một nhân tố bí ẩn có khả
năng phá hủy các vật bằng kim loại.

Vì sao người lính gác không
thể làm theo lệnh của đại tá?

A

Vì khẩu súng của người lính gác đã
biến thành vụn sắt gỉ màu vàng.

B

Vì người lính gác đã bị ý tưởng của
viên trung sĩ chinh phục.

C

Vì người lính gác đã bị khống chế.

Dòng nào không nêu đúng nhận xét về
tính cách của nhân vật viên đại tá?

A

Bình tĩnh khi giải quyết vấn đề và tin
tưởng cấp dưới.

B

Thiếu tin tưởng người khác.

C

Thiếu sự đồng cảm, lắng nghe.

D

Nóng giận và kích động.

Ý tưởng về chất làm gỉ của viên trung sĩ
có ý nghĩa gì?

A

Ca ngợi trí tưởng tượng phong phúc
của con người.

B

Khẳng định tài năng của viên trung sĩ.

D

Ý nghĩa nhân văn, muốn cho thế giới
không có chiến tranh, tránh được các
thảm họa do chiến tranh gây ra.

Truyện thể hiện ước mơ gì
của người viết?

A

Ước mơ chinh phục vũ trụ

B

Ước mơ về một thế giới hòa bình và sự
tiến bộ của khoa học công nghệ.

C

Ước mơ được khẳng định bản thân.

D

Ước mơ chinh phục những chân trời
khoa học.

Chúc mừng
bạn đã
chiến
thắng!

Hướng dẫn
về
nhà
1. Viết một
đoạn văn
nêu cảm nhận

của em về ý tưởng chất làm gỉ phá
hủy các vũ khí để ngăn chặn chiến
tranh sau khi học xong văn bản
Chất làm gỉ?
2. Chuẩn bị bài Thực hành tiếng việt.