Nêu những nội dung chính trong quan điểm sáng tác nghệ thuật của Nam Cao ?
KIỂM TRA BÀI CŨ
Giảng văn
CHÍ PHÈO
NAM CAO
Xuất xứ của truyện ngắn “Chí Phèo”? Truyện ngắn “Chí Phèo” là tác phẩm trước Cách mạng tháng Tám. Nó viết về đề tài gì?
- Xuất xứ: Tác phẩm được Nam Cao viết năm 1941.
- Đề tài: người nông dân nghèo Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám.
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Xuất xứ
Ngoài nhan đề là “Chí Phèo” truyện ngắn này còn có những nhan đề nào khác? Ý nghĩa của những nhan đề đó?
- Ban đầu truyện có tên là “Cái lò gạch cũ”
- Năm 1941: Nhà xuất bản Đời Mới đổi lại thành “Đôi lứa xứng đôi”
- Năm 1946: Tác giả tự sửa lại là “Chí Phèo”, in trong tập Luống cày
2. Nhan đề:
3. Nhân vật
- Nhân vật trung tâm: Chí Phèo
- Nhân vật chính: Chí Phèo, thị Nở, bá Kiến
- Nhân vật phụ: bà Ba, lý Cường, bà hàng rượu, bà cô thị Nở,...
Xác định nhân vật chính, nhân vật phụ, nhân vật trung tâm?
Tóm tắt tác phẩm
Thị Nở
nhìn nhanh xuống bụng
và nghĩ đến
Chí Phèo giết Bá Kiến
và tự kết liễu cuộc đời mình
Bị T. Nở từ chối,
Chí Phèo rơi vào tuyệt vọng
Gặp thị Nở , sống với thị
5 ngày như vợ chồng
Uống rượu, ăn vạ
thành tay sai cho Bá Kiến
Ra tù về, ngoại hình
“trông gớm chết”
Lý Kiến ghen, bắt Chí
Phèo ở tù 7, 8 năm
Làm canh điền
cho Lý Kiến
Người ta nhặt về nuôi
Cái lò gạch cũ
(nơi CP bị bỏ rơi)
(?) Nhóm 1: Tìm hiểu hình tượng nhân vật Chí Phèo (trước khi vào tù).
(?) Nhóm 2: Tìm hiểu hình tượng nhân vật Chí Phèo ( Khi ra tù mới trở về).
(?) Nhóm 3: Tìm hiểu Chí Phèo ( giai đoạn 3 – nguyên nhân của sự hồi sinh).
(?) Nhóm 4: Tìm hiểu Chí phèo ( giai đoạn 3 – Bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người).
- Dân không quá hai nghìn, xa phủ, xa tỉnh.
Có tôn ti trật tự
- Có thế quần ngư tranh thực
Trong làng tồn tại nhiều mâu thuẫn
→ Hình ảnh thu nhỏ của làng quê Việt Nam trước
Cách mạng tháng Tám.
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1. Hình ảnh làng Vũ Đại
Ba giai đoạn:
+ Giai đoạn thứ nhất: Từ khi Chí Phèo ra đời đến lúc bị đẩy vào tù
+ Giai đoạn hai: Từ khi Chí Phèo ra tù tới khi gặp thị Nở
+ Giai đoạn ba: Từ khi bị thị Nở khước từ tới khi Chí đâm chết bá Kiến và tự sát.
Cuộc đời Chí Phèo có thể chia làm mấy giai đoạn?
2. Hình tượng nhân vật Chí Phèo

a. Chí Phèo trước khi đi tù: Anh canh điền lương thiện
* Lai lịch:
- Không cha mẹ, bị bỏ rơi ở lò gạch.
- Được người làng chuyền tay nhau nuôi: Một anh thả ống lươn nhặt về -> cho một bà góa mù -> cho bác phó cối.
- Lớn lên: Làm canh điền cho nhà bá Kiến



- Hiền lành, chất phác: “Mày thực thà quá!”
- Giàu lòng tự trọng: “thấy nhục khi phải bóp chân cho bà ba quỷ cái…”
- Mơ ước bình dị: “có một gia đình nho nhỏ, chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải…”
→ Chí Phèo là con người lương thiện, giàu mơ ước, khát vọng, dù trong hoàn cảnh nào vẫn giữ được lương tâm trong sáng.
* Tính cách:

b. Sau khi ra tù: Thằng lưu manh, “Con quỷ dữ” của làng VĐ
Nguyên nhân nào khiến Chí Phèo phải vào tù?
- Lý do vào tù
Chí bị đẩy vào tù thực dân chỉ vì cơn ghen tuông vô cớ của bá Kiến.
* Sự xuất hiện của Chí Phèo
- Tiếng chửi
+ Cách chửi: vừa đi vừa chửi
+ Chửi trời → chửi đời → chửi cả làng Vũ Đại → chửi ai không chửi nhau với hắn → chửi đứa nào đẻ ra Chí Phèo.
→ Lời chửi: có trật tự, được sắp xếp từ khái quát, trừu tượng đến cụ thể
+ Điều lạ: không ai thèm để ý
→ Là phản ứng của Chí với cuộc đời. Nó bộc lộ tâm trạng bất mãn của một người có ít nhiều ý thức được mình đã bị xã hội loài người gạt tên.
Chí Phèo đã bị nhà tù thực dân làm biến đổi cả nhân hình lẫn nhân tính:
- Sự thay đổi nhân hình:
+ Cái đầu cạo trọc lốc, răng cạo trắng hớn.
+ Cái mặt thì đen mà rất cơng cơng
+ Tay và ngực chạm trổ rồng phượng
* Sau khi đi tù về:
+ Hai mắt gườm gườm
-> Chí Phèo bị tha hóa về nhân hình
+ Say khướt, chìm trong những cơn say triền miên
+Chửi, cứ rượu xong là hăn chửi
+ Rạch mặt ăn vạ
+ Thành tay sai của BK, càng ngày càng hung hãn, ngang ngược
-> Trở thành một tên đầu bò hung hăng, liều lĩnh, thành con quỷ dữ của làng VĐ

Về nhân tính:
CP đã bị hủy hoại cả nhân hình lẫn nhân tính. Bọn phong kiến tay sai và nhà tù thực dân tàn độc đã biến CP từ anh nông dân hiền lành, lương thiện trở nên tha hóa, lưu manh hóa, trở thành công cụ để lợi dụng.
Cuộc gặp gỡ với Thị Nở
TN: xấu xí, ngẩn ngơ, ế chồng
CP gặp TN tại vườn chuối , trong lúc say
→ cuộc gặp gỡ bất ngờ , đầy bản năng
CP tỉnh rượu
- Hắn thức dậy: mở mắt thì trời đã sáng. Mặt trời đã lên cao…, nắng bên ngoài rực rỡ, chim ríu rít
-> Lần đầu CP nhận thức được khung cảnh buổi sớm bên ngoài khác hẳn cái lều ẩm thấp của hắn
Hắn tỉnh: Hăn bâng khuâng như tỉnh dậy sau một cơn say rất dài, miệng đắng, lòng mơ hồ buồn
> Lần đầu tiên từ khi ra tù, CP buồn -> có lại cảm xúc của con người
* Quá trình hồi sinh của Chí Phèo
Nghĩ đến rượu  hơi rung mình -> sợ rượu
Lắng nghe những âm thanh xung quanh: tiếng chim hót, tiếng cười nói, tiếng gõ mái chèo đuổi cá. Những tiếng quen thuộc… Hôm nay hắn mới nghe thấy…
Lần đầu cảm nhận được về cuộc sống xung quanh -> Chao ôi là buồn!
Buồn vì Chí đã phải đứng bên lề cái cuộc sống vui vẻ , quen thuộc ấy lâu quá rồi.
Bát cháo hành đầy nghĩa tình
của Thị Nở đã làm cho Chí Phèo:
+ Ngạc nhiên và xúc động
+ Thèm lương thiện.

- Chí Phèo rơi vào bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người.
Việc giết Bá Kiến chính là hành động lấy máu rửa thù của người nông dân thức tỉnh về quyền sống đã vùng lên.
=> Chí Phèo là một điển hình nghệ thuật vì ở đây hội tụ đầy đủ những nỗi thống khổ của người nông dân trước CMT8.Chí lại có những nét riêng độc đáo (ngoại hình, tiếng chửi…)
* Bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người:
- Thị Nở không vượt qua được những định kiến của xã hội đối với Chí Phèo (sự ngăn cản của bà cô) → cắt đứt quan hệ → Chí Phèo bế tắt và rơi vào bi kịch
- Đau khổ tuyệt vọng: uống rượu + càng uống càng tỉnh; thoang thoảng thấy hơi cháo hành, khóc rưng rức→ đau khổ uất ức nhưng vẫn luôn nhớ tới tình người của Thị Nở.
- Chí Phèo tự sát vì rơi vào tình thế hoàn toàn tuyệt vọng
→ Bi kịch không lối thoát của người nông dân trong xã hội cũ.
- Đến nhà Bá Kiến với tư cách của một nô lệ thức tỉnh đòi quyền làm người → bị xúc phạm → đâm chết Bá Kiến và tự sát
3. Hình tượng nhân vật Bá Kiến
- Mang bản chất dâm ô, háo sắc, bỉ ổi, tham lam, không từ một thủ đoạn nào để bóc lột .
- Là một tên ác bá, gian hùng, nham hiểm, thủ đoạn độc ác:
+ Quát để thử dây thần kinh của người khác.

+ Thủ đoạn dùng người thâm hiểm
+ Dùng trò ném đá dấu tay
- Bị Chí Phèo giết là kết cục chính đáng: nợ máu phải trả bằng máu.
=> Bá Kiến trở thành một điển hình nghệ thuật bất hủ của Nam Cao vì nhân vật này vừa mang nét chung của giai cấp thống trị đương thời, vừa có nét riêng.

III. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật:
+Xây dựng nhân vật điển hình trong hoàn cảnh điển hình
+ Miêu tả đặc sắc diễn biến tâm lí nhân vật
+ Cốt truyện hấp dẫn, tình tiết đầy kịch tính, kết cấu mới mẻ không theo trình tự thời gian.
+ Kết cấu vòng tròn thể hiện sự bế tắc của người nông dân giai đoạn này
2. Nội dung: tác phẩm mang giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo sâu sắc, mới mẻ.