Tiết 85 – Bài 22

Văn bản: CHIẾU DỜI ĐÔ
(Thiên đô chiếu)
- Lý Công Uẩn -
Giáo viên thực hiện: Phạm Hồng Vân
Trường THCS Đồng Tiến Ngữ văn 8
I. ĐỌC – TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
- Lý Công Uẩn ( 974- 1028)
- Là vị vua đầu sáng lập vương triều Lý.
- Ông là người châu Cố Pháp, lộ Bắc Giang, nay là xã Đình Bảng, huyện Từ Sơn, Tỉnh Bắc Ninh
- Ông là người thông minh, nhân ái, có chí lớn và lập được nhiều chiến công.
- Ông trị vì đất nước từ năm1009 đến khi qua đời vào năm 1028
Giáo viên thực hiện: Phạm Hồng Vân
2. Tác phẩm
a. Hoàn cảnh sáng tác
Hoàn cảnh ra đời của chiếu rời đô?
Viết năm 1010, bày tỏ ý định dời đô từ Hoa Lư về Đại La.
b. Đọc – tìm hiểu từ khó
Xưa nhà Thương đến vua Bàn Canh năm lần dời đô ; nhà Chu đến vua Thành Vương cũng ba lần dời đô. Phải đâu các vua thời Tam đại theo ý riêng mình mà tự tiện chuyển dời ? Chỉ vì muốn đóng đô ở nơi trung tâm, mưu toan nghiệp lớn, tính kế muôn đời cho con cháu ; trên vâng mệnh trời, dưới theo ý dân, nếu thấy thuận lợi thì thay đổi. Cho nên vận nước lâu dài, phong tục phồn thịnh. Thế mà hai nhà Đinh, Lê lại theo ý riêng mình, khinh thường mệnh trời, không theo dấu cũ của Thương , Chu, cứ đóng yên đô thành ở nơi đây, khiến cho triều đại không được lâu bền, số vận ngắn ngủi, trăm họ phải hao tốn, muôn vật không được thích nghi. Trẫm rất đau xót về việc đó, không thể không dời đổi.

Huống gì thành Đại La, kinh đô cũ của Cao Vương : ở vào nơi trung tâm của trời đất ; được cái thế rồng cuộn hổ ngồi. Đã đúng ngôi nam bắc đông tây ; lại tiện hướng nhìn sông dựa núi. Địa thế rộng mà bằng ; đất đai cao mà thoáng. Dân cư khỏi chịu cảnh ngập lụt ; muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi. Xem khắp đất Việt ta, chỉ nơi này là thắng địa. Thật là chốn tụ hội trọng yếu của bốn phương đất nước ; cũng là nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời.


“Trẫm muốn dựa vào sự thuận lợi của đất ấy để định chỗ ở. Các khanh nghĩ thế nào?”
c.Thể loại – Phương thức – Bố cục
- Thể loại:
Thể Chiếu: viết bằng văn xuôi có chen câu văn biền ngẫu.
- Phương thức: Nghị luận
- Bố cục:
3 phần
+ P1: Từ đầu-> “Phồn thịnh”
( Phân tích những tiền đề, cơ sở của việc dời đô)
+ P2: “Thế mà” -> “dời đô”
( Đánh giá về Hoa Lư và phê phán 2 triều Đinh- Lê)
+ P3: “Huống gì” -> "Muôn đời”
(Những lí do để chọn Đại La là kinh đô mới)
II. ĐỌC – TÌM HIỂU CHI TIẾT
Vấn đề nghị luận trong bài được trình bày thành mấy luận điểm? Đó là những luận điểm nào?
2 luận điểm:
+ Vì sao phải dời đô
+ Vì sao thành Đại La xứng đáng là kinh đô bậc nhất.
1. Vì sao phải dời đô
Luận điểm “Vì sao phải dời đô có mấy luận cứ, đó là những luận cứ nào?
2 luận cứ:
+ Dời đô là việc làm thường xuyên trong lịch sử các triều đại.
+ Hai nhà Đinh – Lê đóng đô 1 chỗ là hạn chế.
a. Dời đô là việc thường xuyên trong lịch sử các triều đại.
Ở luận cứ thứ nhất, Lí Công Uẩn đã đưa ra những dẫn chứng nào?
- Nhà Thương: 5 lần dời đô
- Nhà Chu: 3 lần dời đô
Hai nhà Thương, Chu dời đô nhằm mục đích gì?
-> Mưu toan nghiệp lớn, tính kế muôn đời, vì vận nước lâu dài.
Kết quả: làm cho đất nước vững bền, phát triển thịnh vượng.
Vì sao các chứng cứ và lí lẽ trên lại trở nên thuyết phục?
Vậy, việc 2 nhà Đinh, Lê đóng đô mãi ở Hoa Lư đã dẫn dến hạn chế gì?
b. Nhà Đinh, nhà Lê đóng đô một chỗ là 1 hạn chế.
- Triều đại không được lâu bền, số vận ngắn ngủi.
- Trăm họ hao tổn
- Muôn vật không được thích nghi.
Vì vậy Lý Công Uẩn đã khẳng định điều gì?
-> Dời đô để phát triển đất nước.
Em có nhận xét gì về lời lẽ mà tác giả sử dụng trong phần đầu bài chiếu?
= > Lập luận chặt chẽ, thuyết phục, thấu tình, đạt lí
CHùA MộT CộT

Huống gì thành Đại La, kinh đô cũ của Cao Vương : ở vào nơi trung tâm của trời đất ; được cái thế rồng cuộn hổ ngồi. Đã đúng ngôi nam bắc đông tây ; lại tiện hướng nhìn sông dựa núi. Địa thế rộng mà bằng ; đất đai cao mà thoáng. Dân cư khỏi chịu cảnh ngập lụt ; muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi. Xem khắp đất Việt ta, chỉ nơi này là thắng địa. Thật là chốn tụ hội trọng yếu của bốn phương đất nước ; cũng là nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời.


Từ những dẫn chứng trong lịch sử và trong thực tế; bằng lí lẽ của mình, Lý Công Uẩn đã đi đến vấn đề gì?
2. Thành Đại La xứng đáng là kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời.
Để làm sáng tỏ luận diểm 2: “Thành đại La xứng đáng là kinh đô bậc nhất...” tác giả đã đưa ra những luận cứ nào?
- Vị trí địa lí: Trung tâm trời đất
- Thế đất:
+ “Rồng cuộn hổ ngồi”
+ Đúng ngôi
+ Tiện hướng
+ Rộng, bằng,cao,thoáng.
- Đời sống nhân dân và cảnh vật: vô cùng phong phú, tốt tươi.
Em có nhận xét gì về vị trí địa lí, thế đất và đời sống tự nhiên ở Đại La?
-> Quý hiếm, sang trọng, đẹp đẽ, có nhiều khả năng phát triển.
Vì vậy, Lý Công Uẩn đã đánh giá nơi này ntn?
=> Nơi thắng địa.
CHùA MộT CộT
VĂN MIếU XƯA
VĂN MIếU NGàY NAY
Em có nhận xét gì về thể văn tác giả sử dụng trong đoạn văn này? tác dụng của nó?
- Nghệ thuật: Lối văn biền ngẫu-> Tăng sức thuyết phục.
Nội dung đoạn văn vừa đọc là gì?
* Lời tuyên bố của Vương tử:
Hỏi ý kiến quần thần
Tại sao đến cuối bài chiếu, lời tuyên bố của Vương tử lại là lời hỏi ý kiến quần thần? Cách kết thúc ấy có ý nghĩa gì?
-> Mang tính dân chủ, cởi mở:
Việc dời đô vừa thuận ý trời, vừa hợp lòng người.
III. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật
Em có nhận xét gì về cách lập luận của bài chiếu?
- Lập luận chặt chẽ.
Bài chiếu thuyết phục người nghe bằng yếu tố nào?
- Thuyết phục người nghe bằng lý lẽ và tình cảm chân thành.
Cách sử dụng ngôn ngữ của tác giả có gì đặc biệt?
- Lựa chọn ngôn ngữ có tính chất tâm tình, đối thoại.
2. Nội dung
Khát vọng của nhà vua và của nhân dân ta được phản ánh qua VB này là gì?
Văn bản đã phản ánh khát vọng về một đất nước độc lập, thống nhất (Giang sơn thu về một mối) đồng thời phản ánh ý chí tự cường của dân tộc ta.
1. Đoạn văn trên trích từ văn bản nào? Tác giả là ai?
PHIẾU BÀI TẬP SỐ 1
2. Nêu hoàn cảnh sáng tác tác phẩm?
- Đoạn trích trên từ văn bản : “Chiếu dời đô”
- Tác giả : Lí Công Uẩn.
Văn bản viết vào năm 1010, Lí Công Uẩn viết bài chiếu bày tỏ ý định dời đô từ Hoa Lư ra thành Đại La.
3. Vì sao thành Đại La xứng đáng được chọn làm nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời ?
Lí Công uẩn đã đưa ra những dẫn chứng cụ thể và lý lẽ xác đáng để khẳng định thành Đại La rất xứng đáng được chọn làm kinh đô mới:
- Về vị trí địa lí : ở vào nơi trung tâm trời đất
- Về thế đất thế rồng cuộn hổ ngồi, nhìn sông dựa núi : đều ca ngợi thế đất sang quý, đẹp đẽ.
- Về địa hình : Địa thế rộng mà bằng; đất đai cao mà thoáng
- Về phong cảnh tự nhiên : muôn vật cũng được phong phú tốt tươi
=> Khẳng định rõ những ưu thế thuận lợi vượt trội, xứng đáng làm kinh đô mới.
PHIẾU BÀI TẬP SỐ 2
Câu 3: Viết đoạn văn (khoảng 10 dòng) trình bày cảm nghĩ của em về tác giả, người được nhận định là“một vị vua anh minh khai mở một triều đại chói lọi trong lịch sử Đại Việt đã rất quan tâm tới nhân dân”.
Gợi ý:
HS có thể sử dụng nhiều phương thức biểu đạt (nghị luận, biểu cảm) miễn thể hiện được những cảm nhận về những điểm nổi bật về tác giả- nhà vua Lí Công Uẩn:
+ Là một người thông minh, nhân ái, có chí lớn và lập được nhiều chiến công.
+ Lí Công Uẩn đã lập nên một triều đại nhà Lí lẫy lừng và dưới sự trị vì của vua Lí Công Uẩn đã đưa đất nước ta phát triển lớn mạnh ...khai mở một triều đại chói lọi trong lịch sử Đại Việt.
+ Một vị vua anh minh, sáng suốt, có tầm nhìn xa rộng ...
+ Một người yêu nước thương dân, có tinh thần dân chủ..
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Hoàn thành các bài tập.
Chuẩn bị bài : Hịch tướng sĩ