CHÀO MỪNG THẦY CÔ
VỀ DỰ GIỜ
NGỮ VĂN 82

Tiết 86

Văn bản:

(THIÊN ĐÔ CHIẾU )

---- Lí Công Uẩn----

Tiết 86 -Văn bản: CHIẾU DỜI ĐÔ (Thiên đô chiếu)-Lí Công UẩnI. Giới thiệu:
1. Tác giả: Lí Công Uẩn ( vua Lí Thái Tổ)
- Quê Đình Bảng - Từ Sơn - Bắc Ninh
- Là người thông minh, nhân ái, có chí lớn
- Là người sáng lập ra triều Lí.

Trình bày sơ lược vài nét
về tác giả?

Lí Công Uẩn ( 974 - 1028) được
Lý Khánh Văn ở chùa Cổ Pháp nhận
nuôi từ năm 3 tuổi, từ nhỏ đã thông
minh, tuấn tú khác thường. Năm 6, 7
tuổi, được gửi sang nhà sư ở chùa
Lục Tổ là Vạn Hạnh nuôi dưỡng và
dạy dỗ. Thấy Công Uẩn, sư Vạn
Hạnh liền khen: Đứa bé này không
phải người thường, lớn lên ắt có thể
giải nguy gỡ rối, làm bậc minh chủ
trong thiên hạ.
Lớn lên, Lý Công Uẩn gia nhập
quân đội nhà Tiền Lê, làm quan đến
chức Tả thân  vệ Điện tiền Chỉ huy
sứ. Khi vua Lê Long Đĩnh mất, Lý
Công Uẩn được quần thần suy tôn
lên làm vua. Ngày 21/11/1009 , ông
lên ngôi hoàng đế lấy niên hiệu
Thuận Thiên, trị vì nước Đại Việt
được 19 năm và mất vì bệnh.

Tượng đài Lí Thái Tổ ở hồ Hoàn Kiếm
- Hà Nội

Tiết 86 -Văn bản: CHIẾU DỜI ĐÔ (Thiên đô chiếu)-Lí Công UẩnI. Giới thiệu:
1. Tác giả: Lí Công Uẩn ( vua Lí Thái Tổ)
- Quê Đình Bảng - Từ Sơn - Bắc Ninh
- Là người thông minh, nhân ái, có chí lớn
- Là người sáng lập ra triều Lí.
2. Tác phẩm:
- Ra đời năm Canh Tuất (1010) khi Lí Công
Uẩn bày tỏ ý định dời đô từ Hoa Lư (Ninh
Bình) ra thành Đại La ( Thăng Long).

Nêu hoàn cảnh ra đời của
văn bản “Chiếu dời đô”?

Tiết 86 -Văn bản: CHIẾU DỜI ĐÔ (Thiên đô chiếu)-Lí Công UẩnI. Giới thiệu:
1. Tác giả: Lí Công Uẩn ( vua Lí Thái Tổ)
- Quê Đình Bảng - Từ Sơn - Bắc Ninh
- Là người thông minh, nhân ái, có chí lớn
- Là người sáng lập ra triều Lí.
2. Tác phẩm:
- Ra đời năm Canh Tuất (1010) khi Lí Công
Uẩn bày tỏ ý định dời đô từ Hoa Lư (Ninh
Bình) ra thành Đại La ( Thăng Long).
-Thể Chiếu - chữ Hán ( bản dịch sgk của
Nguyễn Đức Vân)
- PTBĐ : nghị luận

Thể loại: Chiếu
- Mục đích: do vua dùng để ban bố
mệnh lệnh.
- Nội dung: Thể hiện tư tưởng chính
trị lớn lao có ảnh hưởng đến triều đại.
- Hình thức : Được viết bằng văn
xuôi (văn vần) có xen kẽ những câu
văn biền ngẫu.
=> Văn nghị luận cổ
Vănbiết
bảngìthuộc
thểChiếu?
loại gì?
Em
về thể

Nhà vua ban chiếu

Tiết 86 -Văn bản: CHIẾU DỜI ĐÔ (Thiên đô chiếu)-Lí Công UẩnI. Giới thiệu:
II. Đọc - Hiểu văn bản:
1.Đọc.

Hướng dẫn đọc:
- Giọng trang nghiêm
- Nhấn mạnh sắc thái tình cảm
những câu manh tính tâm tình hội
thoại.

CHIẾU DỜI ĐÔ
( Thiên đô chiếu)

Xưa nhà Thương đến vua Bàn Canh năm lần dời đô; nhà Chu đến vua Thành
Vương cũng ba lần dời đô. Phải đâu các vua thời Tam Đại theo ý riêng mình mà
tự tiện chuyển dời? Chỉ vì muốn đóng đô ở nơi trung tâm, mưu toan nghiệp lớn,
tính kế muôn đời cho con cháu; trên vâng mệnh trời, dưới theo ý dân, nếu thấy
thuận tiện thì thay đổi. Cho nên vận nước lâu dài, phong tục phồn thịnh. Thế mà
hai nhà Đinh, Lê lại theo ý riêng mình, khinh thường mệnh trời, không noi theo
dấu cũ của Thương, Chu, cứ đóng yên đô thành ở nơi đây, khiến cho triều đại
không được lâu bền, số vận ngắn ngủi, trăm họ phải hao tốn, muôn vật không
được thích nghi. Trẫm rất đau xót về việc đó, không thể không dời đổi.
Huống gì thành Đại La, kinh đô cũ của Cao Vương: Ở vào nơi trung tâm trời
đất; được cái thế rồng cuộn hổ ngồi. Đã đúng ngôi nam bắc đông tây, lại tiện
hướng nhìn sông dựa núi. Địa thế rộng mà bằng; đất đai cao mà thoáng. Dân cư
khỏi chịu cảnh khốn khổ ngập lụt; muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi.
Xem khắp đất Việt ta, chỉ nơi này là thắng địa. Thật là chốn tụ hội trọng yếu của
bốn phương đất nước; cũng là nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời.
Trẫm muốn dựa vào sự thuận lợi của đất ấy để định chỗ ở. Các khanh nghĩ
thế nào?

Tiết 86 -Văn bản: CHIẾU DỜI ĐÔ (Thiên đô chiếu)-Lí Công UẩnI. Giới thiệu:
II. Đọc - Hiểu văn bản:
1.Đọc.

Bố cục
- Đoạn 1: Nêu lí do đời đô
- Đoạn 2: Nêu lí do chọn Đại La làm
kinh đô mới
- Đoạn 3: Quyết định dời đô của nhà
vua.
=>Rõ ràng, mạch lạc

Nhận xét gì về trình tự trình
bày của
bài của
chiếu?
Tìm
bố cục
bài viết?

Tiết 86 -Văn bản: CHIẾU DỜI ĐÔ (Thiên đô chiếu)-Lí Công UẩnI. Giới thiệu:
II. Đọc - Hiểu văn bản:
1.Đọc.
2.Phân tích.
a. Lí do dời đô:
- Dẫn việc các triều đại Trung Quốc dời
đô:
+ Nhà Thương năm lần, nhà Chu ba lần
+ Lí do: “vâng mệnh trời, theo ý dân”.
+ Kết quả: đất nước phồn thịnh

Xưa nhà Thương đến vua Bàn Canh
năm lần dời đô, nhà Chu đến vua Thành
Vương cũng ba lần dời đô. Phải đâu các
vua thời Tam Đại theo ý riêng mình mà
tự tiện chuyển dời? Chỉ vì muốn đóng đô
ở nơi trung tâm, mưu toan nghiệp lớn,
tính kế muôn đời cho con cháu; trên
vâng mệnh trời, dưới theo ý dân, nếu
thấy thuận tiện thì thay đổi. Cho nên
vận nước lâu dài, phong tục phồn thịnh.

Lí do nào các triều đại này lại
Nhắc
lại
luận
điểm
1 của
nhiều
lần
dời
đô
như
thế?
Kết
quả
của
việc
dời
đô ratừ
sao?
Mở
bài
Línghĩa
công
Uẩn
Em
hiểu
thếchiếu,
nào về
bàiđầu
Chiếu?
viện
dẫnthịnh”?
lại sử sách Trung Quốc về
“phồn
việc dời đô thế nào?

Tiết 86 -Văn bản: CHIẾU DỜI ĐÔ (Thiên đô chiếu)-Lí Công UẩnI. Giới thiệu:
II. Đọc - Hiểu văn bản:
1.Đọc.
2.Phân tích.
a. Lí do dời đô:
- Dẫn việc các triều đại Trung Quốc dời
đô:
- Hai nhà Đinh - Lê của nước ta:
+ Không dời đô là “khinh thường mệnh
trời”
+ Hậu quả: triều đại ngắn ngủi,trăm họ
hao tốn...

Thế mà hai nhà Đinh, Lê lại theo ý riêng
mình, khinh thường mệnh trời, không
noi theo dấu cũ của Thương, Chu, cứ
đóng yên đô thành ở nơi đây, khiến cho
triều đại không được lâu bền, số vận
ngắn ngủi, trăm họ hao tốn, muôn vật
không được thích nghi. Trẫm rất đau xót
về việc đó, không thể không dời đổi.

Trên
, dựahai
vào
đâuĐinhmà LíLêCông
Theothực
bài tế
chiếu
triều
không
Uẩn
kinh Vì
đô cứ
Hoa
Lư không
còn
dời cho
đô làrằng
do đâu?
đóng
đô ở Hoa
thích
hợpđãđểgặp
đóng
chúsao?
thích số 8 )?
Lư nên
vậnđôsố( ra

Tiết 86 -Văn bản: CHIẾU DỜI ĐÔ (Thiên đô chiếu)-Lí Công UẩnI. Giới thiệu:
II. Đọc - Hiểu văn bản:
1.Đọc.
2.Phân tích.
a. Lí do dời đô:
- Dẫn việc các triều đại Trung Quốc dời
đô:
- Hai nhà Đinh - Lê của nước ta:
+ Không dời đô là “khinh thường mệnh
trời”
+Kết quả: “triều đại ngắn ngủi,trăm họ
hao tốn...”
=>Dẫn chứng cụ thể đầy thuyết phục cho
việc cần thiết phải dời đô.

- Chuẩn bị lí lẽ cho luận điểm sau.
Vì lịch sử đã từng có chuyện dời đô
và đem lại kết quả tốt đẹp , không
phải một lần mà là ba lần, năm lần.
- Thực ra hai triều Đinh - Lê vẫn
đóng đô ở Hoa Lư vì hai triều ấy
chưa đủ mạnh nên vẫn dựa vào địa
hình rừng núi chưa dám tiến ra đồng
bằng .
- Triều Lí đã đủ lớn mạnh để tiến ra
vùng đồng bằng trung tâm rộng lớn
để xây dựng đất nước giàu mạnh.
=> Dời đô là đúng và cần thiết.
Hội ý bàn (2 phút)
Việc Lí Công Uẩn dẫn việc các triều đại
cùng số liệu khi trình bày ý kiến của
mình có mục đích gì?

Cố
đô
Hoa
Lư

13 năm (968980) là triều
đại nhà Đinh

29 năm tiếp
(980-1009) là
triều Tiền Lê

Đầu tháng
11/1009, Lí Công
Uẩn lên ngôi vua
tại Hoa Lư

Địa thế của Hoa Lư

Tiết 86 -Văn bản: CHIẾU DỜI ĐÔ (Thiên đô chiếu)-Lí Công UẩnI. Giới thiệu:
Huống gì thành Đại La, kinh đô cũ của
II. Đọc - Hiểu văn bản:
Cao Vương: Ở vào nơi trung tâm trời đất;
1.Đọc.
được cái thế rồng cuộn hổ ngồi. Đã đúng
2.Phân tích.
ngôi nam bắc đông tây; lại tiện hướng nhìn
a. Lí do dời đô:
b. Lợi thế thành Đại La:
sông dựa núi. Địa thế rộng mà bằng; đất đai
- Về lịch sử: “kinh đô cũ của Cao Vương” cao mà thoáng. Dân cư khỏi chịu cảnh khốn
khổ ngập lụt; muôn vật cũng rất mực phong
- Về địa lí: có sông, núi, đất rộng bằng
phú tốt tươi. Xem khắp đất Việt ta, chỉ nơi
phẳng , cao thoáng.
này là thắng địa. Thật là chốn tụ hội trọng
- Về văn hóa - chính trị:
yếu của bốn phương đất nước, cũng là nơi
+ “Nơi trung tâm trời đất”
kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời.
+ “Chốn tụ hội trọng yếu”, đầu mối giao
lưu
+ Mảnh đất hưng thịnh, muôn vật “phong
phú tốt tươi”
=> Lập luận chặt chẽ khẳng định thành Đại
Em nhận xét gì về cách diễn đạt ở
La hội đủ điều kiện để trở thành kinh đô
luận điểm
Thành
Đại này?
La có những lợi thế nào để
mới của đất nước.
chọn làm kinh đô mới của đất nước
( lịch sử, địa lí, chính trị văn hóa...) ?

Tiết 86 -Văn bản: CHIẾU DỜI ĐÔ (Thiên đô chiếu)-Lí Công UẩnI. Giới thiệu:
II. Đọc - Hiểu văn bản:
1.Đọc.
2.Phân tích.
a. Lí do dời đô:
b. Lợi thế thành Đại La:
c. Quyết định của nhà vua:
- Nêu lên khát vọng, mục đích dời đô.
- Hỏi ý kiến quần thần.
=> Đối thoại,tâm tình giúp lời ban bố
mệnh lệnh có lí có tình hơn.

Trẫm muốn dựa vào sự
thuận lợi của đất ấy để định chỗ
ở. Các khanh nghĩ thế nào?
Trẫm rất đau xót về việc đó, không
thể không dời đổi.

Vậy điều gì đã tạo sức thuyết
phục lớn cho bài chiếu này?
Em hãy tìm trong bài chiếu nhà vua
còn dùng những câu nào để nói lên
Phầncảm,
kết nỗi
bài chiếu,
nhàmình
vua khi
muốn
thể
tình
lòng của
quyết
hiện dời
điềuđô?
gì ?
định

Một số công trình tiêu biểu của Thăng Long - Hà Nội

Chùa Một Cột xây dựng năm 1049

Dấu tích Hoàng Thành Thăng Long xưa

Tiết 86 -Văn bản: CHIẾU DỜI ĐÔ (Thiên đô chiếu)-Lí Công UẩnI. Giới thiệu:
II. Đọc - Hiểu văn bản:
1.Đọc.
2.Phân tích.
a. Lí do dời đô:
b. Lợi thế thành Đại La:
c. Quyết định của nhà vua:
III. Tổng kết:
1. Nghệ thuật:
- Dẫn chứng cụ thể , kết cấu chặt chẽ
- Lập luận giàu sức thuyết phục do có sự
kết hợp giữa lí và tình
2. Nội dung - Ý nghĩa:
Bài chiếu phản ánh khát vọng của
nhân dân về một đất nước độc lập thống
nhất đồng thời phản ánh ý chí tự cường
của dân tộc Đại Việt đang trên đà lớn
mạnh.

Lí Công Uẩn đã thành công
Khái quát nội dung - ý nghĩa
về nghệ thuật nào khi truyền
của bài chiếu vừa học?
đạt mệnh lệnh của mình?

Tiết 86 -Văn bản: CHIẾU ĐỜI ĐÔ (Thiên đô chiếu)-Lí Công Uẩn-

Thể loại Chiếu do vua dùng để làm gì?
A. Ban bố
mệnh lệnh
C. Mệnh lệnh
sau chiến tranh

 
 

B. Hủy bỏ mệnh
lệnh
D. Mệnh lệnh
trước chiến
tranh

Tiết 86 -Văn bản: CHIẾU ĐỜI ĐÔ (Thiên đô chiếu) -Lí Công Uẩn-

Thành Đại La không có lợi thế nào sau đây?

A. Trung tâm
trời đất

 

B.Núi non trùng
điệp.

C. Đất rộng,
bằng , cao ,
thoáng

 

D.Muôn vật
phong phú tốt
tươi

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Bài cũ: + Đọc chú thích.
+ Tập đọc Chiếu dời đô theo yêu cầu thể loại.
+ Sưu tầm tài liệu về Lí Thái Tổ và lịch sử Hà Nội.
- Bài mới : soạn Hịch tướng sĩ
+ Thể Hịch
+ Bố cục
+ Tội ác quân giặc cướp nước
+ Lòng căm thù giặc của Trần Quốc Tuấn cũng như
thái độ với binh sĩ.