Chiếu dời đô

- Lý Công Uẩn-

Chiếu dời đô
I

TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
2. Tác phẩm

II TÌM HIỂU VĂN BẢN
1.Lí do dời đô
2. Những lí do để chọn thành Đại La là kinh đô mới
3. Thông báo, quyết định dời đô
III TỔNG KẾT
1.Nội dung
2.Nghệ thuật

I

TÌM HIỂU CHUNG

1 Tác giả

Mời cả lớp đón xem
video sau
BẤM VÀO ĐỂ XEM VIDEO

I

TÌM HIỂU CHUNG

1 Tác giả

Lí Công Uẩn (974 – 1028) tức vua Lí
Thái Tổ (lên ngôi lấy hiệu là Thuận
Thiên)
Quê: Đình Bảng – Từ Sơn – Bắc Ninh
Là người thông minh, nhân ái, chí lớn
và lập được nhiều chiến công

Khi mới 20 tuổi, Lý
Công Uẩn được đưa
vào triều làm một chức
quan võ. Vốn là người
thông minh, có sức
khoẻ và chí lớn, Công
Uẩn từ đó ngày càng
được tin cậy trong
triều, về sau làm tới Tả
thân vệ Điện tiền chỉ
huy sứ và trở thành trụ
cột của nhà tiền Lê.

Vì vậy ngay sau khi Lê Long
Đĩnh mất, mọi triều thần mà
người chủ xướng là quan Chi
Hậu Đào Cam Mộc nhận thấy
Lý Công Uẩn là người khoan
hòa, nhân thứ và được lòng
muôn dân nên đã tôn ông lên
làm vua. Lý Công Uẩn lên
ngôi vua, lấy niên hiệu là
Thuận Thiên, triều Lý được
thành lập. Cuộc chuyển giao
triều đại từ họ Lê sang họ Lý
đã diễn ra một cách hoà bình
êm thấm.

I

TÌM HIỂU CHUNG

1 Tác giả

I

TÌM HIỂU CHUNG

2 Tác phẩm

I

TÌM HIỂU CHUNG

2 Tác phẩm

I

TÌM HIỂU CHUNG

2 Tác phẩm

Phiên âm

Tích Thương gia chí Bàn Canh ngũ thiên, Chu thất đãi Thành Vương tam tỷ. Khởi Tam
Đại chi sổ quân tuẫn vu kỷ tư, vọng tự thiên tỉ. Dĩ kỳ đồ đại trạch trung, vi ức vạn thế
tử tôn chi kế; thượng cẩn thiên mệnh, hạ nhân dân chí, cẩu hữu tiện triếp cải. Cố
quốc tộ diên trường, phong tục phú phụ. Nhi Đinh Lê nhị gia, nãi tuẫn kỷ tư, hốt
thiên mệnh, võng đạo Thương Chu chi tích, thường an quyết ấp vu tư, trí thế đại
phất trường, toán số đoản xúc, bách tính hao tổn, vạn vật thất nghi. Trẫm thậm
thống chi, bất đắc bất tỉ.
Huống Cao Vương cố đô Đại La thành, trạch thiên địa khu vực chi trung; đắc long
bàn hổ cứ chi thế. Chính Nam Bắc Đông Tây chi vị; tiện giang sơn hướng bối chi nghi.
Kỳ địa quảng nhi thản bình, quyết thổ cao nhi sảng khải. Dân cư miệt hôn điếm chi
khốn; vạn vật cực phồn phụ chi phong. Biến lãm Việt bang, tư vi thắng địa. Thành tứ
phương bức thấu chi yếu hội; vi vạn thế đế vương chi thượng đô.
Trẫm dục nhân thử địa lợi dĩ định quyết cư, khanh đẳng như hà?

I

TÌM HIỂU CHUNG

2 Tác phẩm

Dịch nghĩa

Xưa nhà Thương đến đời Bàn Canh năm lần dời đô, nhà Chu đến đời Thành Vương ba lần
dời đô. Phải đâu các vua thời Tam đại theo ý riêng mình mà tự tiện chuyển dời? Chỉ vì
muốn đóng đô ở nơi trung tâm, mưu to,an nghiệp lớn, tính kế muôn đời cho con cháu,
trên vâng mệnh trời, dưới theo ý dân, nếu thấy thuận tiện thì thay đổi. Cho nên vận nước
lâu dài, phong tục phồn thịnh. Thế mà hai nhà Đinh, Lê lại theo ý riêng mình, khinh thường
mệnh trời, không noi theo dấu cũ Thương, Chu, cứ đóng yên đô thành ở nơi đây, khiến
cho triều đại không được lâu bền, số vận ngắn ngủi, trăm họ phải hao tổn, muôn vật
không được thích nghi. Trẫm rất đau xót về việc đó, không thể không dời đổi.
Huống gì thành Đại La, kinh đô cũ của Cao Vương: Ở vào nơi trung tâm trời đất, được cái
thế rồng cuộn hổ ngồi. Đã đúng ngôi nam bắc đông tây, lại tiện hướng nhìn sông dựa núi.
Địa thế rộng mà bằng, đất đai cao mà thoáng. Dân cư khỏi chịu cảnh khốn khổ ngập lụt,
muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi. Xem khắp đất Việt, chỉ nơi này là thắng địa.
Thật là chỗ tụ hội trọng yếu của bốn phương đất nước, cũng là nơi kinh đô bậc nhất của
đế vương muôn đời.
Trẫm muốn dựa vào sự thuận lợi của đất ấy để định chỗ ở. Các khanh nghĩ thế nào?

I

TÌM HIỂU CHUNG

2 Tác phẩm

Hoàn cảnh sáng tác
 Năm Canh Tuất niên hiệu Thuận
Thiên thứ nhất (năm 1010), Lý
Công Uẩn đã viết bài chiếu bày tỏ ý
định dời đô từ Hoa Lư (nay thuộc
tỉnh Ninh Bình) về thành Đại La
(nay thuộc Hà Nội).

I

TÌM HIỂU CHUNG

2 Tác phẩm

Thể loại: chiếu
Chiếu là thể văn do vua dùng để ban bố
mệnh lệnh.
Chiếu có thể được viết bằng văn vần, văn
biền ngẫu hoặc văn xuôi, được công bố
trước nhân dân một cách trang trọng.
Một số bài chiếu thể hiện những tư tưởng
chính trị lớn lao, có quyết định đến sự tồn
vong, thịnh trị của một đất nước.

I

TÌM HIỂU CHUNG

2 Tác phẩm

Thể loại: chiếu
Phần 1: Từ đầu …
“không thể không
dời đổi”: Những
tiền đề lịch sử và
thực tiễn của việc
dời đô

Phần 2: Tiếp …
“muôn đời”:
Những lí do để
chọn thành Đại La
làm kinh đô mới.

Phần 3: Còn lại:
Thông báo quyết
định dời đô (Kết
luận)

II

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

1 Lí do dời đô
Xưa nhà Thương đến đời Bàn Canh năm lần dời đô,
nhà Chu đến đời Thành Vương ba lần dời đô. Phải
đâu các vua thời Tam đại theo ý riêng mình mà tự
tiện chuyển dời? Chỉ vì muốn đóng đô ở nơi trung
tâm, mưu toan nghiệp lớn, tính kế muôn đời cho con
cháu, trên vâng mệnh trời, dưới theo ý dân, nếu
thấy thuận tiện thì thay đổi. Cho nên vận nước lâu
dài, phong tục phồn thịnh. Thế mà hai nhà Đinh, Lê
lại theo ý riêng mình, khinh thường mệnh trời,
không noi theo dấu cũ Thương, Chu, cứ đóng yên đô
thành ở nơi đây, khiến cho triều đại không được lâu
bền, số vận ngắn ngủi, trăm họ phải hao tổn, muôn
vật không được thích nghi. Trẫm rất đau xót về việc
đó, không thể không dời đổi.

II

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

1 Lí do dời đô

Lịch sử Trung Quốc
Nhà
Thương
5 lần dời
đổi

Nhà
Chu 3
lần dời
đô

Lí do: vì
sự bền
vững
cho đất
nước

 Vâng mệnh trời, hợp ý dân
 Vận nước lâu dài, phong tục phồn
thịnh

II

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

1 Lí do dời đô

Tình hình nước ta

Hai nhà:
Đinh +
Lê

Không
theo ý
trời

 Khẳng định việc dời đô khỏi
Hoa Lư là cần thiết.

Triều đại
không lâu
bền, vận
nước suy

II

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

1 Lí do dời đô

Câu văn: “Trẫm rất đau xót về
việc đó, không thể không rời đổi”

Thể hiện tình cảm chân
thành, đồng thời cũng là sự
lo lắng, đau xót của nhà vua
trước tình hình đất nước

II

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

1 Lí do dời đô

Lịch sử Trung Quốc
Tình hình nước ta
 Dẫn chứng cụ thể, lập luận chặt chẽ, thể hiện rõ
cảm xúc và mong muốn của vị vua anh minh, một
lòng vì dân, vì nước

II

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

1 Lí do dời đô

Những cơ sở thuyết phục để khẳng
định dời đô là điều nên làm của các
triều đại hưng thịnh, đặc biệt là trong
hoàn cảnh nhà Lý lúc bấy giờ đang rất
cần một nơi hội tụ đầy đủ linh khí,
sức mạnh đất trời để phát triển

II

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

2 Những lí do để chọn thành Đại La làm kinh đô
mới

Huống gì thành Đại La, kinh đô cũ của Cao
Vương: Ở vào nơi trung tâm trời đất, được
cái thế rồng cuộn hổ ngồi. Đã đúng ngôi
nam bắc đông tây, lại tiện hướng nhìn sông
dựa núi. Địa thế rộng mà bằng, đất đai cao
mà thoáng. Dân cư khỏi chịu cảnh khốn khổ
ngập lụt, muôn vật cũng rất mực phong phú
tốt tươi. Xem khắp đất Việt, chỉ nơi này là
thắng địa. Thật là chỗ tụ hội trọng yếu của
bốn phương đất nước, cũng là nơi kinh đô
bậc nhất của đế vương muôn đời.

II

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

2 Những lí do để chọn thành Đại La làm kinh đô
mới

Thiên thời

Nhân hòa

Địa lợi

II

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

2 Những lí do để chọn thành Đại La làm kinh đô

mới
Kinh đô cũ của Cao Vương

Dân khỏi chịu cảnh ngập lụt

HOẠT ĐỘNG NHÓM

Muôn vật rất mực phong phú tốt tươi
Chính giữa nam bắc đông tây
Nơi trung tâm của trời đất
Địa thế rộng mà bằng phẳng, thế đất cao mà
sáng sủa
Thế rồng cuộn, hổ ngồi
Tiện nghi núi sông sau trước
Nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời

Thiên
thời

Địa
lợi

Nhân
hòa

Yêu cầu: Em hãy sắp xếp những
ý trên sao cho phù hợp với 3
luận điểm chính: Thiên thời, địa
lợi, nhân hòa

II

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

2 Những lí do để chọn thành Đại La làm kinh đô
mới

Thiên thời

Kinh đô cũ của Cao
Vương
Nơi trung tâm của trời đất
Thế rồng cuộn, hổ ngồi
Nơi kinh đô bậc nhất của
đế vương muôn đời

II

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

2 Những lí do để chọn thành Đại La làm kinh đô
mới

Địa lợi

Chính giữa nam bắc đông
tây
Tiện nghi núi sông sau
trước
Địa thế rộng mà bằng
phẳng, thế đất cao mà
sáng sủa

II

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

2 Những lí do để chọn thành Đại La làm kinh đô
mới

Nhân hòa

Dân khỏi chịu cảnh
ngập lụt
Muôn vật rất mực phong
phú tốt tươi

II

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

2 Những lí do để chọn thành Đại La làm kinh đô
mới

Thành Đại La xứng đáng là thánh
địa của trời đất, là nơi thích hợp
nhất để đóng đô muôn đời. Qua đó,
thể hiện khát vọng của nhà vua về
một đất nước thái bình, thịnh trị và
ý thức dân tộc, tự chủ, tự lập, tự
cường của một quốc gia phong kiến.

Hà
Nội
xưa
và
nay

Hà Nội xưa và
nay

Hà Nội xưa và
nay

II

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

3 Thông báo, quyết định dời đô

Khác lạ

Trẫm muốn dựa vào sự thuận lợi của đất
ấy để định chỗ ở. Các khanh nghĩ thế nào?

Đầu tiên vua đưa ra mong
muốn dời đô của bản thân
Câu hỏi: “Các khanh nghĩ thế
nào?  Hỏi ý kiến quần thần

Thể hiện sự gần gũi,
mang tính dân chủ,
không ép buộc, gò
bó, xa cách

 Đó chính là sự khác biệt của vua Lý Thái Tổ một vị vua yêu nước, thương dân, hết lòng muốn
cống hiến cho đất nước, cho nhân dân.

Chiếu dời đô
Khát
vọng dời
đô  Xây
dựng đất
nước
hùng
mạnh

Lý do dời đô (Hoa
Lư không phù hợp)

Lý do chọn Đại La
(Hội đủ mọi điều kiện)

Nêu lịch sử (Nhà
Thương, Chu dời đô
nên phát triển)
Thực tế nhà Đinh,
Lê (Không dời nên
suy vong)
Lợi thế của Đại La
(Lý tưởng về mọi
mặt)

III
1

TỔNG KẾT

NỘI DUNG
 Bài chiếu phản ánh khát vọng của nhân dân về một đất
nước độc lập, thống nhất, đồng thời phản ánh ý chí tự
cường của dân tộc Đại Việt đang trên đà lớn mạnh.

2

NGHỆ THUẬT
 Lập luận chặt chẽ, logic, chứng cứ xác thực tạo ra sức
thuyết phục mạnh mẽ
 Câu văn biền ngẫu tạo nhịp điệu
 Sự kết hợp hài hòa giữa lí và tình

Nhập vai
Giả sử em là “vua” của nước 8....
Hãy suy nghĩ và viết 1 bài chiếu
ngắn để cải thiện tình hình học
tập/ kỉ luật của lớp?

Tích hợp Liên môn Giaó dục quốc
phòng

Tích hợp Liên môn Giaó dục quốc
phòng
- Phải có tầm nhìn chiến lược
- Biết tận dụng địa hình để có
chiến lược phát triển lâu dài
- Nắm rõ địa hình của đất nước
- Ý thức độc lập chủ quyền, toàn
vẹn lãnh thổ
......................