CHỦ ĐỀ: ỨNG DỤNG DI TRUYỀN HỌC VÀ CHỌN GIỐNG
A. CHỌN GIỐNG VẬT NUÔI VÀ CÂY TRỒNG DỰA TRÊN NGUỒN BIẾN
DỊ TỔ HỢP

I. Tạo giống dựa trên nguồn biến dị tổ hợp
II. Tạo giống lai có ưu thế lai cao
1. Khái niệm
2. Cơ sở di truyền của ưu thế lai
3. Phương pháp tạo ưu thế lai
4. Nhận xét ưu thế lai
5. Ứng dụng ưu thế lai (Động vật)

Vậy khi đã có giống
Thuyết siêu trội
thuần thì con người đã
sử dụng giống thuần
để nhằm mục đích gì
Ưu điểm
trong sản suất giống?
Nhược điểm

I. Tạo giống dựa trên nguồn biến dị tổ hợp
II. Tạo giống lai có ưu thế lai cao

Vịt Bạch tuyết = ( Vịt cỏ x Vịt Anh
1. Khái niệm
đào )
- Ưu thế lai là hiện tượng con lai có năng suất, phẩm chất, sức chống chịu, khả
năng sinh trưởng và phát triển vượt trội so với các dạng bố mẹ.

Vịt bạch
tuyết

Theo các bạn
ưu thế Trọng
lai cólượng
hơn vịt cỏ,
nghĩa làto gì?

biết
kiếm
mồi,
lông
dùng làm len

I. Tạo giống dựa trên nguồn biến dị tổ hợp
II. Tạo giống lai có ưu thế lai cao
2. Cơ sở di truyền của ưu thế lai

Thuyết siêu trội

- Giả thuyết siêu trội:
• Kiểu gen AaBbCc có kiểu hình vượt trội so với AABBCC, aabbcc, AAbbCC, AABBcc
• Sự tác động giữa 2 gen khác nhau về chức phận của cùng 1 lôcut → hiệu quả bổ trợ mở
rộng phạm vi biểu hiện của tính trạng.
- Nội dung: Con lai có nhiều cặp gen ở trạng thái dị hợp sẽ có kiểu hình vượt trội so với bố

mẹ có nhiều cặp gen đồng hợp (Sơ đồ: AA < Aa > aa).

P

AABBcc

x

aabbCC

Cho các cá thể lai có kiểu gen:
AABBDDEE AaBbDDEE
F1:
AaBbCc vượt trội so với P
AABBCC
AaBbCc
aabbcc AaBbDdEe aabbccDD
Theo giả thuyết siêu trội, kiểu gen nào
AAbbCC
Ưu thế lai
aaBBcc có ưu thế lớn nhất?

I. Tạo giống dựa trên nguồn biến dị tổ hợp
II. Tạo giống lai có ưu thế lai cao
2. Cơ sở di truyền của ưu thế lai
Thuyết siêu trội
Thuyết về trạng thái dị hợp
Thuyết về hiện tượng giao tử thuần khiết

Thuyết về tác dụng cộng gộp của các gen trội có lợi

Theo các bạn ưu
thế lai có phải
do một giả
thuyết siêu trội
giải thích?

I. Tạo giống dựa trên nguồn biến dị tổ hợp
II. Tạo giống lai có ưu thế lai cao
3. Phương pháp tạo ưu thế lai
Tạo ra các dòng thuần chủng khác
nhau

Lai các
thuần chủng với
2. Quy trình
tạodòng
giống
nhau

Tìm ra tổ hợp lai có ưu thế cao

Lai thuận nghịch

Lai khác dòng đơn

Lai khác dòng kép

I. Tạo giống dựa trên nguồn biến dị tổ hợp
II. Tạo giống lai có ưu thế lai cao
3. Phương pháp tạo ưu thế lai
Lai thuận nghịch
Tạo ra các dòng thuần chủng
khác nhau

Lai các dòng thuần chủng
với nhau

Tìm ra tổ hợp lai có ưu thế
cao

Lai thuận nghịch là phép lai thay đổi vị
trí của bố mẹ (khi thì dùng dạng này
làm bố, khi lại dùng dạng đó làm mẹ)
để xác định vị trí của gen quy định
tính trạng trong tế bào.
GIỐNG A

x

GIỐNG B

GIỐNG B

x

GIỐNG A

I. Tạo giống dựa trên nguồn biến dị tổ hợp
II. Tạo giống lai có ưu thế lai cao
3. Phương pháp tạo ưu thế lai
Lai thuận nghịch
Tạo ra các dòng thuần chủng
khác nhau

Lai các dòng thuần chủng
với nhau

Tìm ra tổ hợp lai có ưu thế
cao

Ngựa cái

x

Con la

Lừa đực

Ngựa đực x

Bác đô

Lừa cái

I. Tạo giống dựa trên nguồn biến dị tổ hợp
II. Tạo giống lai có ưu thế lai cao
3. Phương pháp tạo ưu thế lai
Lai khác dòng đơn
Tạo ra các dòng thuần chủng
khác nhau

Người ta tạo ra 2 dòng tự thụ phấn
qua 5 - 7 thế hệ rồi cho giao phấn giữa
2 dòng với nhau.

Dòng A
Lai các dòng thuần chủng
với nhau

Tìm ra tổ hợp lai có ưu thế
cao

Giống địa
phương
F1:

x

Dòng B

Giống ngoại

dòng C

I. Tạo giống dựa trên nguồn biến dị tổ hợp
II. Tạo giống lai có ưu thế lai cao
3. Phương pháp tạo ưu thế lai
Lai khác dòng đơn
Tạo ra các dòng thuần chủng
khác nhau

Lai các dòng thuần chủng
với nhau

Tìm ra tổ hợp lai có ưu thế
cao

Người ta tạo ra 2 dòng tự thụ phấn
qua 5 - 7 thế hệ rồi cho giao phấn giữa
2 dòng với nhau.

x
Bố:
Bò Hà
Lan

Mẹ: Bò
vàng
VN
Con F1

I. Tạo giống dựa trên nguồn biến dị tổ hợp
II. Tạo giống lai có ưu thế lai cao
3. Phương pháp tạo ưu thế lai
Lai khác dòng kép
Tạo ra các dòng thuần chủng
khác nhau

Lai các dòng thuần chủng
F
với nhau

1:

F2

Tìm ra tổ hợp lai có ưu thế
cao

Giống A

x
x

F2

x
Giống B

Giống R

F1:
Giống C

Giống N

x
Giống K

X
Con lai

I. Tạo giống dựa trên nguồn biến dị tổ hợp
II. Tạo giống lai có ưu thế lai cao
4. Nhận xét ưu thế lai
Ưu điểm

Con lai có ưu thế lai cao sử dụng vào mục đích kinh tế

Bố: Bò Hà Lan

Nhược điểm

x

Mẹ: Bò vàng VN

Con F1
F1 cho nhiều sữa & thích nghi
với khí hậu, chăn nuôi ở Việt
Nam

I. Tạo giống dựa trên nguồn biến dị tổ hợp
II. Tạo giống lai có ưu thế lai cao
4. Nhận xét ưu thế lai
Ưu điểm

Con lai có ưu thế lai cao sử dụng vào mục đích kinh tế
Cá lai
đẹp hơn

X
Nhược điểm

X

Trê lai
to hơn

I. Tạo giống dựa trên nguồn biến dị tổ hợp
II. Tạo giống lai có ưu thế lai cao
4. Nhận xét ưu thế lai
Ưu điểm

Con lai có ưu thế lai cao sử dụng vào mục đích kinh tế

Tốn nhiều thời gian, tốn nhiều công sức, tạo dòng thuần
và duy trì dòng thuần, không làm giống được
Nhược điểm

Ưu thế lai biểu hiện cao nhất ở F1 sau đó giảm
dần qua các thế hệ

I. Tạo giống dựa trên nguồn biến dị tổ hợp
II. Tạo giống lai có ưu thế lai cao
4. Nhận xét ưu thế lai
Tốn nhiều thời gian, tốn nhiều công sức, tạo dòng
Nhược điểm
thuần và duy trì dòng thuần
Cần phải tạo
dòng thuần
chủng bằng
cách lai 5-7 lần

Dễ gặp biến dị

Tốn
thời
gian,
công
sức

Khó
duy
trì
dòng

I. Tạo giống dựa trên nguồn biến dị tổ hợp
II. Tạo giống lai có ưu thế lai cao
4. Nhận xét ưu thế lai
Nhược điểm

Ưu thế lai biểu hiện cao nhất ở F1 sau đó giảm
dần qua các thế hệ
Cho F1 phôí với F1 :
Vì tự thụ,
♂
giao phối cận
AaBbCC x
♀ huyết
AaBbCC
thì con lai có
thì F2 : AABBCC,
ưu thế giảm
AABbCC, AAbbCC,
AaBBCC,AaBbCC, dần do thể dị
hợp giảm dần
AabbCC aaBBBCC,

I. Tạo giống dựa trên nguồn biến dị tổ hợp
II. Tạo giống lai có ưu thế lai cao
5. Ứng dụng ưu thế lai (Động vật) HÌNH THÀNH LOÀI MỚI

Bò Sin

I. Tạo giống dựa trên nguồn biến dị tổ hợp
II. Tạo giống lai có ưu thế lai cao
5. Ứng dụng ưu thế lai (Động vật) HÌNH THÀNH LOÀI MỚI
Gà ri

Gà ross

x
Gà
ross-ri

Gà
Tam Hoàng
* Tăng trọng nhanh.
* Đẻ nhiều trứng .

I. Tạo giống dựa trên nguồn biến dị tổ hợp
II. Tạo giống lai có ưu thế lai cao
5. Ứng dụng ưu thế lai (Động vật) HÌNH THÀNH LOÀI MỚI

Holstein Friz

Vịt cỏ

Vịt Anh đào
Vịt Bạch tuyết:
Trọng lượng to
hơn vịt cỏ, biết
kiếm mồi, lông
dùng làm len.

x

Bò sữa lai 

Năng suất sữa 305
ngày đạt 2900 kg
với 3,6% mỡ sữa
và 3,3% protein
sữa.

Bò

II. Tạo giống lai có ưu thế lai cao
-

Khái niệm: Ưu thế lai là hiện tượng con lai có năng suất, phẩm chất, sức chống chịu, khả năng sinh trưởng và phát

triển vượt trội so với các dạng bố mẹ.
-Cơ sở di truyền:
+ - Giả thuyết siêu trội:
• Kiểu gen AaBbCc có kiểu hình vượt trội so với AABBCC, aabbcc, AAbbCC, AABBcc
•Sự tác động giữa 2 gen khác nhau về chức phận của cùng 1 lôcut → hiệu quả bổ trợ mở rộng phạm vi biểu hiện của tính
trạng.
+ Nội dung: Con lai có nhiều cặp gen ở trạng thái dị hợp sẽ có kiểu hình vượt trội so với bố mẹ có nhiều cặp gen đồng hợp
(Sơ đồ: AA < Aa > aa).
-Phương pháp:
B1: Tạo ra các dòng thuần chủng khác nhau
B2: Lai các dòng thuần chủng với nhau bằng lai thuận nghịch, lai khác dòng đơn, lai khác dòng kép
B3: Tìm ra tổ hợp lai có ưu thế cao
-Ưu điểm:
Con lai có ưu thế lai cao sử dụng vào mục đích kinh tế
-Nhược điểm: Tốn nhiều thời gian, tốn nhiều công sức, tạo dòng thuần và duy trì dòng thuần, không làm giống được

Ưu thế lai biểu hiện cao nhất ở F1 sau đó giảm dần qua các thế hệ

XIN CHÂN THÀNH
CẢM ƠN CÔ VÀ CÁC
BẠN ĐÃ CHÚ Ý LẮNG
NGHE

NHÓM 3
1.
2.
3.
4.
5.

Phan Mạnh Thắng
Phan Hồng Chiến
Đậu Mạnh Hùng
Nguyễn Hữu Phương
Hồ Đức Phú

6. Lê Hoài Phong
7. Quế Lê Nhật Hào
8. Trương Hữu Thắng
9. Phạm Xuân Bắc
10.Cao Văn Dương
11.Trần Đức Hùng

- Thân thấp, chống đổ ngã
tốt, nhiều nhánh.
- Bông nhiều hạt, hạt đạt
tiêu chuẩn xuất khẩu.
- Có thể trồng quanh năm,
Chống chịu tốt bệnh đạo
ôn, rầy nâu và bệnh vàng
lùn, lùn xoắn lá.
- Năng suất cao: 70-80
tạ/ha.

Thành tựu ứng dụng ưu thế lai trong sản xuất nông
nghiệp ở Việt Nam.

Ngô lai khác dòng
năng suất tăng 30%

Su hào lai:
1 → 1,5

- Thời gian sinh trưởng
khoảng 3 tháng
- Nhiều bông, bông nhiều
hạt
- Năng suất cao: 70-80
tạ/ha
- Khả năng chống chịu khá
tốt với một số sâu bệnh
hại chính trên đồng ruộng
như: Đạo ôn; Bạc lá, Khô
vằn, Rầy nâu

HYT 102