Chuyên đề bài giảng ôn tập cho học sinh lớp 9
MÔN NGỮ VĂN
CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP









Kết quả cần đạt
- Hệ thống lại các kiến thức: đặc điểm, công dụng của các thành phần biệt lập (thành phần tình thái, thành phần cảm thán, thành phần
gọi – đáp và thành phần phụ chú)
- Nhận biết, hiểu và vận dụng các thành phần biệt lập trong nói, viết.
- Năng lực tự tin, có ý thức học tập nghiêm túc, tích cực, tư duy, sáng tạo, say mê khám phá , tự hào về sự phong phú của Tiếng Việt, có ý thức sử dụng các thành phần biệt lập trong giao tiếp.









I. ÔN TẬP LÝ THUYẾT
1. Khái niệm thành phần biệt lập
Thành phần biệt lập là những bộ phận không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu.
2. Các thành phần biệt lập:
+ Thành phần tình thái.
+ Thành phần cảm thán.
+ Thành phần gọi – đáp.
+ Thành phần phụ chú.


a. Thành phần tình thái được dùng để thể hiện cách nhìn của người nói đối với sự việc được nói đến trong câu.
Ví dụ: Anh quay lại nhìn con vừa khe khẽ lắc đầu vừa cười. Có lẽ vì khổ tâm đến nỗi không khóc được, nên anh phải cười vậy thôi.

b. Thành phần cảm thán được dùng để bộc lộ tâm lí của người nói (vui, buồn, mừng, giận...)
Ví dụ:
Trời ơi, chỉ còn có năm phút!

c. Thành phần gọi – đáp được dùng để tạo lập hoặc để duy trì quan hệ giao tiếp.
Ví dụ:
- Các ông các bà ở đâu ta lên đấy ạ?
Ông Hai đặt bát nước xuống chõng hỏi. Một người đàn bà mau miệng trả lời:
- Thưa ông, chúng cháu ở Gia Lâm lên đấy ạ.

d. Thành phần phụ chú được dùng để bổ sung một số chi tiết cho nội dung chính của câu. Thành phần phụ chú thường được đặt giữa hai dấu gạch ngang, hai dấu phẩy, hai dấu ngoặc đơn hoặc giữa một dấu gạch ngang với một dấu phẩy. Nhiều khi thành phần phụ chú còn được đặt sau dấu hai chấm.
Ví dụ: Lúc đi, đứa con gái đầu lòng của anh - và cũng là đứa con duy nhất của anh, chưa đầy một tuổi.
II. BÀI TẬP
Bài tập 1
Tìm thành phần biệt lập trong các câu sau?
a. Có lẽ tôi bán con chó đấy, ông giáo ạ!
(Nam Cao)
b. Chà, cái mặt nhẫn kim cương đẹp quá, quý quá!
(Viết Linh)
c. – Việc gì thế cụ?
- Ông giáo để tôi nói…Nó hơi dài dòng một tí.
- Vâng, cụ cứ nói.
- Nó thế này, ông giáo ạ!
(Nam Cao)
d. Vũ Thị Thiết, người con gái quê ở Nam Xương, tính đã thùy mị, nết na, lại thêm tư dung tốt đẹp.
(Nguyễn Dữ)
Bài tập 2
Xác định thành phần gọi – đáp trong bài ca dao sau và cho biết lời gọi – đáp đó hướng đến đối tượng nào?
Ai ơi đừng bỏ ruộng hoang
Bao nhiêu tấc đất, tấc vàng bấy nhiêu.
Bài tập 3
Đặt 4 câu có sử dụng các thành phần biệt lập đã học. 
Bài tập 4
Viết đoạn văn thuyết minh một cảnh đẹp (5-10 dòng) trong đó có sử dụng câu chứa thành phần tình thái và thành phần cảm thán.
Bài tập về nhà
Bài 1. Tìm và gọi tên thành phần biệt lập trong các ví dụ sau:
1. Ôi kì lạ và thiêng liêng - bếp lửa!
(Bằng Việt)
2. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
(Nguyên Hồng)
3. Rồi cả nhà – trừ tôi – vui như tết khi bé Phương, qua giới thiệu của chú Tiến Lê, được mời tham gia trại thi vẽ quốc tế.
(Tạ Duy Anh)
4. Ông ơi! Ông vớt tôi nao.
(Ca dao)
5. Ôi đâu phải, qua đêm dài lạnh cóng
Mặt trời lên là hết bóng mù sương!
(Tố Hữu)
Bài 2: Tìm thành phần biệt lập trong văn bản Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long, Làng của Kim Lân.
Bài 3: Viết đoạn văn nêu cảm nhận của em về 3 câu thơ cuối trong bài thơ Đồng chí của Chính Hữu. Trong đó có sử dụng thành phần phụ chú và cảm thán (gạch chân dưới các thành phần đó).