Trương Triệu Trinh

12/16/2025

CHUYÊN ĐỀ THẦN KINH

1

2

Trương Triệu Trinh

I

Trương Triệu

KHÁI QUÁT HỆ THẦN KINH

• Cấu tạo chung của hệ tuần hoàn
• Chức năng hệ tuần hoàn

II

SỰ TIẾN HÓA HỆ THẦN KINH

• Hệ tuần hoàn hở
• Hệ tuần hoàn kín
• 1.1 Hệ tuần hoàn đơn
• 1.2 Hệ tuần hoàn kép

THẦN KINH Ở NGƯỜI
III
• Cấu tạo hệ tuần hoàn người
• Sinh lý tuần hoàn ở người

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

12/16/2025

KHÁI QUÁT HỆ TUẦN HOÀN
• 1. CẤU TẠO CHUNG CỦA
HỆ TUẦN HOÀN
• Tuần hoàn máu
• + Máu, dịch mô
• + Hệ thống mạch
• + Tim/ tim giả

3

Trương Triệu Trinh

12/16/2025

KHÁI QUÁT HỆ TUẦN HOÀN
1. CẤU TẠO CHUNG
CỦA HỆ TUẦN HOÀN
Tuần hoàn bạch huyết
Hạch bạch huyết bao gồm bạch
huyết, mạch bạch huyết, mô bạch
huyết, hạt bạch huyết, hạch bạch
huyết, hạch họng, lá lách, và tuyến
ức.

4

Trương Triệu Trinh

12/16/2025

KHÁI QUÁT HỆ TUẦN HOÀN
2. VAI TRÒ CỦA HỆ
TUẦN HOÀN
- Điều hòa thân nhiệt
- Phân phối dinh dưỡng,
O2 tới tế bào cơ quan, hệ
cơ quan trong cơ thể.

5

Trương Triệu Trinh

6

12/16/2025

SỰ TIẾN HÓA CỦA HỆ TUẦN HOÀN
• Động vật đơn bào không có hệ
tuần hoàn.
• Ruột khoang, giun bậc thấp
chưa có hệ mạch, dinh dưỡng
hấp thụ từ túi tiêu hóa và O2 từ
môi trường hấp thụ vào tế bào
cơ thể thông qua sự cử động
của cơ thể.

Trương Triệu Trinh

7

12/16/2025

SỰ TIẾN HÓA CỦA HỆ TUẦN HOÀN
Chân đốt và thân nhuyễn có hệ tuần hoàn
hở.
Tim được xem là tim giả. Huyết áp thấp.
Gốc động mạch phình to.
Chưa có sự phân hóa tĩnh mạch mà chỉ
có ống góp. Dưới áp lực tim, máu lưu
thông 2 chiều =>Máu đi nuôi cơ thể
nghèo O2

Trương Triệu Trinh

8

12/16/2025

SỰ TIẾN HÓA CỦA HỆ TUẦN HOÀN
Tuần hoàn kín xuất hiện đầu tiên ở
giun bậc cao trong thang tiến hóa.
VD: giun đốt.
Mỗi đốt có một vòng tuần hoàn
riêng. Tim vẫn còn là tim giả.
Máu lưu thông một chiều, giàu O2
hơn

Trương Triệu Trinh

9

12/16/2025

SỰ TIẾN HÓA CỦA HỆ TUẦN HOÀN
Tim xuất hiện ở động vật có xương
sống bậc thấp.
Lớp cá có tim hai ngăn và một
vòng tuần hoàn kín
Lưỡng cư có tim 3 ngăn, 2 vòng
tuần hoàn kín

Trương Triệu Trinh

10

12/16/2025

SỰ TIẾN HÓA CỦA HỆ TUẦN HOÀN
Bò sát có tim 3 ngăn. Tại tâm thất
có 1 vách ngăn hụt. Hai vòng tuần
hoàn kín. Trừ cá sấu.
Chim, thú có tim 4 ngăn, 2 vòng
tuần hoàn kín.

Trương Triệu Trinh

11

THẦN KÌNH Ở NGƯỜI

1. Sự phát triển thần kinh thai
nhi
Hệ thần kinh thai nhi do VCDT,
vật chất từ giao tử mẹ tổng hợp.

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

12

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
1. Tuần hoàn máu
1.1 Cấu tạo tim người
Khối lượng trung bình tim 250-300g.
Việt Nam chỉ số này là 240-270g
Kích thước trung bình bằng một nắm
tay.

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

13

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
1. Tuần hoàn máu
1.1 Cấu tạo tim người
Tim có 4 ngăn:
+2 tâm nhĩ phía trên
+ 2 tâm thất bên dưới

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

14

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
• 1. Tuần hoàn máu
• 1.1 Cấu tạo tim người
Tim có hệ thống van tim thông nhau giữa nữa
thất và nhĩ, giữa các khoang tim và gốc hệ mạch.
Tim có cấu tạo cơ vòng, cơ dọc, cơ ngang. Đặc
trưng cơ tim là không có màng liên kết giữa
các sợi cơ tim mà thay vào đó là đĩa nối.

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

CẤU
TẠO
CÁC
MÀNG
TIM
15

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

16

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

17

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
1. Tuần hoàn máu
1.2 Cấu tạo hệ mạch
Động mạch: thành dày. 3 lớp cơ (nội mô, cơ
trơn, mô liên kết ngoài. Cơ trơn bao gồm cơ
vòng và dọc.
Tĩnh mạch: thành mỏng hơn động mạch,
cũng có 3 lớp cơ
Mao mạch: lớp tế bào mỏng đường kính 7,5
micromet, dài 0.3mm.

12/16/2025

18

Trương Triệu Trinh

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
1. Tuần hoàn máu
1.2 Cấu tạo hệ mạch
Trong động, tĩnh mạch cũng
có các van động, tĩnh mạch
đóng mở.

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

19

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

20

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

21

12/16/2025

HỆ THỐNG MAO MẠCH

Trương Triệu Trinh

22

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
1. Tuần hoàn máu
1.3 Cấu tạo mô máu
Tế bào máu: Hồng cầu, bạch cầu,
tiểu cầu.
Dịch bạch huyết: giàu pr, cation,
anion, nước…

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
1. Tuần hoàn máu
1.3 Cấu tạo mô máu
Tế bào máu:
Hồng cầu: vận chuyển khí…
Tiểu cầu: ngăn chặn chảy máu…
Bạch cầu: bảo vệ cơ thể…

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

24

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
2. Sinh lý tuần hoàn
2.1. Sự lưu thông máu
Đảm bảo nguyên tắc một chiều. (Thất đi, nhĩ về)
Máu từ tâm thất trái => Động mạch chủ => hệ cơ
quan/ cơ quan thực hiện tảo đổi chất tại mao
mạch => tĩnh mạch=> tâm nhĩ phải => tâm thất
phải=> động mạch phổi => Trao đổi khí => tĩnh
mạch phổi => tâm thất trái.

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

25

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
2. Sinh lý tuần hoàn
2.1. Sự lưu thông máu
Lượng máu đi nuôi não ổn định.
Lượng máu đi nuôi cơ thể liên tục.

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

26

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
2. Sinh lý tuần hoàn
2.2. Tim hoạt động có tính chu kì
Tim hoạt động khoảng 75 nhịp/ phút.
Chu kì tim : 0.8 s
Nhĩ co: 0.1 s
Thất co: 0.3 s
Giãn chung : 0.4 s

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

27

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
2. Sinh lý tuần hoàn
2.2. Tim hoạt động có tính chu kì
Số nhịp tim tỷ lệ nghịch khối lượng cơ thể.
Nhịp tim nữ giới nhanh hơn ở nam khoảng
5-10 nhịp/ phút.
Chu trình chuyển tim gồm tâm thu, tâm
trương.

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

28

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

29

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
2. Sinh lý tuần hoàn
2.2. Tim hoạt động có tính chu kì
Huyết áp: áp lực máu lên thành mạch.
Nguyên nhân:
+ Áp lực do tim co bóp.
+ Sức cản dòng máu.
+ Độ quánh của máu.

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

12/16/2025

30 ĐỒ THỊ SỰ BIẾN ĐỔI HUYẾT ÁP TRONG HỆ MẠCH

Trương Triệu Trinh

31

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
2. Sinh lý tuần hoàn
2.2. Tim hoạt động có tính chu kì
Máu đi càng xa tim, huyết áp càng
giảm.
Tốc độ máu chảy trong hệ mạch phụ
thuộc vào tiết diện mạch máu. Tổng tiết
diện càng lớn, vận tốc càng nhỏ.

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

32

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
2. Sinh lý tuần hoàn
2.3. Sự trao đổi chất giữa máu và tế
bào
Diễn ra tại hệ thống mao mạch.

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

33

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
2. Sinh lý tuần hoàn
2.3. Sự trao đổi chất giữa máu và tế
bào
Động mạch cung cấp dinh dưỡng, O2
Mao mạch trao đổi chất, khí.
Tĩnh mạch thu nhận CO2 và chất bài tiết về
tim

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

34

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
2. Sinh lý tuần hoàn
2.4. Điều hòa hoạt động tuần hoàn
Hệ mạch nuôi tim gọi là hệ mạch vành.

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

35

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
2. Sinh lý tuần hoàn
2.4. Điều hòa hoạt động tuần hoàn
Nút xoang ở tĩnh mạch chủ đổ vào tâm
nhĩ phải. Rộng 3mm, dài 15 mm dày 1
mm.
Trong nút có 2 loại TB chưa biệt hóa :
TB phát và TB chuyển tiếp.

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

36

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
2. Sinh lý tuần hoàn
2.4. Điều hòa hoạt động tuần hoàn
Các sợi nút xoang liên hệ với các sợi cơ
tâm nhĩ và nút nhĩ – thất => điện thế
hoạt động phát sinh nút xoang được
dẫn truyền trực tiếp tới tâm nhĩ và nút
nhĩ thất.

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

37

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
2. Sinh lý tuần hoàn
2.4. Điều hòa hoạt động tuần hoàn
Trung tâm điều khiển hoạt động tim
nằm ở hành tủy.

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

38

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
3. Phản xạ tim
3.1 Phản xạ Bainbridge
Các áp lực ở xoang nhĩ => Phát ra xung
động tới hành tủy => Phát tín hiệu tăng
co bóp tống máu ra khỏi tim đột ngột.
Hiện tượng này khi đang ngủ => Giấc
mơ bị ngã từ trên cao xuống.

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

39

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
3. Phản xạ tim
3.2 Phản xạ mắt tim (Aschner)
Dùng ngón tay ấn lên nhãn cầu => kích
thích sợi thần kinh số V về hành tủy
=> hoạt hoá trung khu X => giảm nhịp
tim.

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

40

TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
3. Phản xạ tim
3.3 Phản xạ Goltz
Đấm mạnh vào thượng vị, co kéo các
tạng ở ổ bụng (trong phẫu thuật) =>
kích thích đám rối dương => theo dây
tạng lên hành não => kích thích dây X
=> làm tim đập nhanh hoặc ngừng đập.

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

MỘT SỐ BỆNH LÝ
TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
Hở động mạch vành gây tràn máu màng
tim => giảm áp lực máu lên thành tim =>
nguy cơ đột quỵ cao.

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

12/16/2025

MỘT SỐ BỆNH LÝ TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI

Hiện tượng thai nhi chưa phát triển hoàn thiện, vách liên thất chưa được hình
thành hoàn chỉnh.

Trương Triệu Trinh

12/16/2025

44

Trương Triệu Trinh

MỘT SỐ BỆNH LÝ
TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
Hàm lượng Chlesterol trong
máu cao tăng nguy cơ đột quỵ.

12/16/2025

Trương Triệu Trinh

12/16/2025

45

MỘT SỐ BỆNH LÝ TUẦN HOÀN Ở NGƯỜI
Bệnh hồng cầu lưỡi liềm.
Bệnh nguyên phát, do đột biến
gene lặn gây nên.

Trương Triệu Trinh

12/16/2025

LUYỆN TẬP

12/16/2025

Câu hỏi 1: Nêu đặc điểm của mao mạch phù hợp với chức năng
của chúng. Giải thích tại sao bình thường ở người chỉ có chừng
5% tổng số mao mạch là luôn có máu chảy qua.
 Mao mạch có đường kính rất nhỏ đủ chỉ để cho các tế bào hồng cầu di chuyển theo
một hàng nhằm tối đa hoá việc trao đổi các chất với dịch mô.
 Mao mạch chỉ được cấu tạo từ một lớp tế bào không xếp sít với nhau nhằm giúp cho
một số chất cần thiết và bạch cầu có thể dễ ra vào mao mạch nhằm thực hiện chức năng
vận chuyển các chất và bảo vệ cơ thể.
 Số lượng mao mạch trong các cơ quan là rất lớn, chỉ cần khoảng 5% số mao mạch có
máu lưu thông là đủ, số còn lại có tác dụng điều tiết lượng máu đến các cơ quan khác
nhau theo các nhu cầu sinh lý của cơ thể. Lượng máu tới các mao mạch được điều tiết
bởi các cơ vòng ở đầu các động mạch máu nhỏ trước khi tới lưới mao mạch.

Câu hỏi 2:

12/16/2025
a. Khi một người đang ngồi thì đột ngột đứng dậy, người đó cảm thấy chóng
mặt, hoa mắt,
sau đó lại trở lại bình thường. Tại sao người đó lại cảm thấy chóng mặt, hoa mắt? Huyết áp
và nhịp tim thay đổi như thế nào trong quá trình trên. Giải thích.
b. Tại sao xơ vữa thành mạch máu làm tăng huyết áp? Tại sao huyết áp cao là một yếu tố
góp phần tăng nguy cơ tai biến tim (nhồi máu cơ tim) và đột qụy?

- Khi một người đang ngồi đột ngột đứng dậy, do tác dụng của trọng lực, máu từ tim bơm lên động
mạch tới não bị giảm, lượng O2 đến não giảm nên người đó bị hoa mắt, chóng mặt.
- Khi một người đang ngồi thì đột ngột đứng dậy, lúc này máu đột ngột dồn về chân khiến huyết áp
bị hạ tạm thời
- Khi lượng O2 cung cấp lên não giảm, CO2 tăng, pH dịch não tủy giảm => thụ thể hóa học trung
ương bị kích thích, phát sinh xung thần kinh đến hành não => hành não phát sinh xung thần kinh làm
nhịp tim tăng lên cung cấp máu cho cơ thể.
- Xơ vừa thành mạch máu khiến lòng mạch hẹp lại, tăng sức cản của mạch máu => tăng huyết áp.
- Huyết áp cao dễ gây tổn thương nội mạc lót các mạch máu, làm tăng hình thành mảng xơ vữa. Khi
một số mảng xơ vữa bị cuốn theo dòng máu có thể gây tắc động mạch vành tim gây tai biến tim hoặc
gây tắc động mạch não gây đột quỵ

Câu hỏi 3: Tại sao tim của bò sát vẫn tồn tại vách ngăn hụt giữa hai tâm thất mà vẫn đáp
12/16/2025
ứng được nhu cầu hoạt động của cơ thể trong khi tim của chim và thú cần thiết
phải có vách
ngăn hoàn toàn giữa hai tâm thất?

Bò sát là động vật biến nhiệt, cơ thể hấp thụ phần lớn nhiệt từ môi trường để sưởi ấm cơ
thể. Còn chim và thú là động vật đẳng nhiệt, luôn tự sinh nhiệt để duy trì nhiệt độ ổn
định cho cơ thể. Do đó động vật đẳng nhiệt tiêu tốn năng lượng gấp 10 lần động vật
biến nhiệt có cùng kích thước. Do vậy hệ tuần hoàn phải hoạt động với công suất gấp
nhiều lần.
- Phổi là cơ quan trao đổi khí khu trú trong lồng ngực. Do đó áp lực máu cần thiết để
bơm máu tới phổi qua vòng tuần hoàn nhỏ thấp hơn nhiều so với áp lực máu cần thiết
để bơm máu đi tất cả các cơ quan qua vòng tuần hoàn hệ thống.
Mức độ chuyển hóa của cơ thể càng cao thì sự chênh lệch huyết áp giữa hai vòng tuần
hoàn càng lớn. Do vậy tâm thất của chim và thú phải hình thành vách ngăn hoàn toàn để
đảm bảo sự chênh lệch huyết áp giữa hai vòng tuần hoàn còn bò sát thì vẫn tồn tại vách
ngăn hụt.

Trương Triệu Trinh

12/16/2025

Câu hỏi 4: Vì sao tim hoạt động suốt đời mà không mệt mỏi ?
Tim hoạt động suốt đời mà không mỏi vì:
- Tim co dãn nhịp nhàng theo chu kỳ
- Bắt đầu mỗi chu kỳ là pha co tâm nhĩ tiếp đó là pha co tâm thất & kết thúc
là pha dãn chung
- Thời gian mỗi chu kỳ khoảng 0,8s, trong đó TN co khoảng 0,1s nghỉ 0,7s,
tâm thất co 0,3s, nghỉ 0,5s. Pha dãn chung 0,4s.
Như vậy thời gian nghỉ trong một chu kỳ tim của các ngăn tim nhiều hơn
thời gian co của các ngăn tim nên tim hoạt động suốt đời mà không mỏi