Kính gửi quý thầy cô một số bài giảng PowerPoint
môn Vật lí 10 – Chân trời sáng tạo kèm một slide
mẫu giúp thầy cô sáng tạo nội dung

Nếu quý thầy cô gặp khó khan
trong quá trình chỉnh sửa slide
mẫu hãy liên hệ với tác giả thiết kế
slide mẫu theo số zalo 0984802270

CỘNG
ĐỒNG
GIÁO VIÊN
VẬT LÍ

3.

Thiết kế slide mẫu: Trần Phóng 0984802270

Nội dung nhỏ 1

Nội dung nhỏ 2

NỘI
DUNG
CHÍNH

Nội dung nhỏ 3

3.

Nội dung nhỏ 4

Bài 5:

Chuyển động tổng hợp

Khởi động
Bạn C đứng bên đường nhìn thấy bạn B đang chuyển động ra xa
trong khi bạn A lại thấy bạn B ngồi yên trên tàu. Tại sao?

A

C

B

Thảo luận
Hãy mô tả chuyển động của các đối tượng trong hình sau:
a) Bé trai đối với bố trên thang cuộn và
đối với mẹ đang đứng yên trên mặt đất.

Bé trai: - đứng yên đối với bố
- chuyển động đối với mẹ

b) Thuyền giấy đối với nước và đối với
đứa bé quan sát đứng yên trên mặt đất.

Thuyền giấy: - đứng yên đối với nước
- chuyển động đối với đứa bé

I

Độ dịch chuyển tổng hợp – Vận tốc tổng hợp
Tính tương đối của chuyển động

Hệ quy chiếu đứng yên:
hệ quy chiếu gắn với vật làm gốc
được quy ước là đứng yên

Vd: như sân ga, người quan sát đứng
yên trên mặt đất.

Hệ quy chiếu chuyển động: hệ quy
chiếu gắn với vật làm gốc chuyển
động so với hệ quy chiếu đứng yên

Vd: tàu hoả chuyển động so với sân ga, bậc thang
cuộn khi đang hoạt động so với mặt đất và dòng
nước đang trổi so với người đứng yên trên mặt đất

I

Độ dịch chuyển tổng hợp – Vận tốc tổng hợp
Độ dịch chuyển tổng hợp- vận tốc tổng hợp

Xét độ dịch chuyển của bạn B khi đi từ cuối đến đầu toa tàu đang chuyển động, ta quy ước:

⃗
𝒅 𝟏𝟐

⃗
𝒅 𝟏𝟑

⃗
𝒅 𝟐𝟑

+ Vật số 1 (người): vật chuyển động đang xét.
+ Vật số 2 (toa tàu): vật chuyển động được chọn làm gốc của HQC chuyển động.
+ Vật số 3 (đường ray): vật đứng yên được chọn làm gốc của HQC đứng yên.
Độ dịch chuyển tổng hợp:

=

I

Độ dịch chuyển tổng hợp – Vận tốc tổng hợp
Độ dịch chuyển tổng hợp- vận tốc tổng hợp

Vận tốc tổng hợp:

=

Vận tốc tuyệt đối (vận tốc của vật đối với HQC đứng yên) bằng tổng
vận tốc tương đối (vận tốc của vật đối với HQC chuyển động) và
vận tốc kéo theo (vận tốc của HQC chuyển động đối với HQC đứng yên).

Thảo luận
Em hãy đưa ra dự đoán để so sánh thời gian chuyển động của thuyền khi
chạy xuôi dòng và khi chạy ngược dòng giữa hai vị trí cố định trên bờ sông

I

Độ dịch chuyển tổng hợp – Vận tốc tổng hợp

Độ dịch chuyển tổng hợp- vận tốc tổng hợp
Ý nghĩa:
a) Xuôi dòng

Vận tốc
dòng
Vậnnước
tốc dòng nước

b) Ngược dòng

⃗
𝒗 𝟐𝟑 ⃗
𝒗 𝟏𝟑
⃗
𝒗 𝟏𝟐

+ Khi xuôi dòng trên sông, nhờ có thêm
sự chuyển động cùng chiều của dòng
nước nên thuyền sẽ có tốc độ lớn hơn
so với khi nước không chảy.

⃗
𝒗 𝟏𝟐

⃗
𝒗 𝟐𝟑
⃗
𝒗 𝟏𝟑

+ Khi ngược dòng, vì có thêm sự
chuyển động ngược lại của dòng
nước nên thuyền sẽ có tốc độ nhỏ
hơn so với khi nước không chảy

I

Độ dịch chuyển tổng hợp – Vận tốc tổng hợp
=

Vận tốc tổng hợp:

Các trường hợp riêng:
+ Khi vận tốc tương đối V12 và vận tốc kéo theo V23 cùng
phương cùng chiều (thuyền chạy xuôi dòng):
Độ lớn:

V13 = V12 + V23
V12

+ Khi vận tốc tương đối V12 và vận tốc kéo theo V23 cùng
phương ngược chiều (thuyền chạy ngược dòng):
V12
Độ lớn:

V13

V13 = |V12- V23|

V13

V23

V23

Luyện tập
Trên đường đi học, một bạn phát hiện để quên tài liệu học tập ở nhà. Vì vậy, đã gọi
điện thoại nhờ anh trai của mình đem đến giúp. Giả sử hai người cùng chuyển động
thẳng đều. Áp dụng công thức vận tốc tổng hợp, hãy giải thích trong trường hợp nào
dưới đây bạn đó sẽ nhận được tài liệu nhanh hơn.

⃗
𝒗 𝟐𝟑

⃗
𝒗 𝟏𝟑

a) Anh trai chạy đuổi theo với vận tốc , trong khi bạn đó tiếp tục chạy cùng chiều với vận tốc (> )

⃗
𝒗 𝟏𝟑

⃗
𝒗 𝟐𝟑

b) Anh trai chạy đến chỗ bạn đó với vận tốc , trong khi bạn đó chạy ngược lại với vận tốc .

I

Độ dịch chuyển tổng hợp – Vận tốc tổng hợp
Vận dụng công thức tính tốc độ, vận tốc

VD 1: Một xe chạy liên tục trong 2,5 giờ, trong 1 giờ đầu tốc độ trung bình của
xe 60 km/h, trong khoảng thời gian còn lại, chạy với tốc độ trung bình 40 km/h.
Tính tốc độ trung bình của xe trong toàn bộ khoảng thời gian chuyển động.

60km/h

40km/h

1h
2,5h

Bài giải
Tốc độ trung bình của xe:

48 km/h

I

Độ dịch chuyển tổng hợp – Vận tốc tổng hợp
Vận dụng công thức tính tốc độ, vận tốc

VD 2: Trong một giải đua xe đạp, đài
truyền hình phải cử các mô tô chạy theo
các vận động viên để ghi hình chặng đua.
Khi mô tô đang quay hình vận động viên
cuối cùng, vận động viên dẫn đầu đang
cách xe mô tô một đoạn 10 km. Xe mô tô
tiếp tục chạy để quay hình các vận động
viên khác và bắt kịp vận động viên dẫn
đầu sau 30 phút. Tính tốc độ của vận
động viên dẫn đầu, xem như các xe
chuyển động với tốc độ không đổi trong
quá trình nói trên và biết tốc độ của xe mô
tô là 60 km/h.

I

Độ dịch chuyển tổng hợp – Vận tốc tổng hợp
Vận dụng công thức tính tốc độ, vận tốc
⃗
𝒗 𝟐𝟑𝟔𝟎𝒌𝒎/𝒉
⃗
𝒗 𝟐𝟑 𝟏𝟎 𝒌𝒎/𝒉
10km, 30 phút

Gọi vận tốc của mô tô đối với mặt đường:
vận tốc vận động viên đua xe đạp đối với mặt đường:
vận tốc tương đối của xe mô tô đối với vận động viên:
Xét trong HQC gắn với vận động viên, thời gian xe mô tô bắt kịp vận động viên:
Do đó: =
Theo công thức công vận tốc: =
Khi hai xe chuyển động cùng chiều: =
Tốc độ của vận động viên dẫn đầu là: == 60 – 20 = 40 km/h

Luyện tập
Một đoàn tàu đang chuyển động đều với tốc độ 8 m/s và có một người soát vé đang
ổn định khách trong toa tàu. Một học sinh đứng bên đường thấy người soát vé đi với
vận tốc bằng bao nhiêu trong các trường hợp sau:
a) Người soát vé đi với tốc độ 1,5 m/s về phía đuôi tàu.
b) Người soát vé đi với tốc độ 1,5 m/s về phía đầu tàu.
c) Người soát vé đứng yên trên tàu.

Vận dụng
Nêu một số tình huống thực tiễn thể hiện ứng dụng tính chất tương
đối của chuyển động.

Chọn đường đi xuôi dòng thuyền sẽ đi
nhanh hơn

Khi phóng vệ tinh người ta phóng
cùng chiều quay của trái đất

Tính tương đối của chuyển động
 Trường hợp 1: các vận tốc cùng phương, cùng chiều với vận
tốc (Thuyền chạy xuôi dòng nước):
Theo hình vẽ ta có:

  
v13 v12  v23

v13 v12  v23

Về độ lớn:

 Trường hợp 2: vận tốc tương đối cùng phương, ngược chiều với vận tốc
kéo theo (Thuyền chạy ngược dòng nước)

Theo hình vẽ ta có:

  
v13 v12  v23

Về độ lớn:

v13  v12  v 23



v
v

Trường
hợp
3:
vận
tốc
có
phương
vuông
góc
với
vận
tốc
 Trường hợp 3: vận tốc 12 có phương vuông góc với vận tốc 23
Theo
Theo hình
hình vẽ
vẽ ta
ta có:
có:
Về
Về độ
độ lớn:
lớn:

 Trường
Trường hợp
hợp
 
v12 .v23 =
=

 

  
v13 v12  v23

22  v 22
v13

v
12
23
13
12
23

 có phương với vận tốc  góc
4:
vận
tốc
v
4: vận tốc 12 có phương với vận tốc v23 góc

22
22

v

v
 2.v12 ..vv23
.cos 


v

v
 vv13
12
23
13
12
23  2.v12
23 .cos 

 bất
bất kì
kì


vv13
13


v12

v