SINH HỌC 9

KHỞI ĐỘNG

Có bao giờ chúng ta tự hỏi:
-Tại sao mình không phải là
con trai mà lại là con gái (hoặc
ngược lại) ?
-Cơ chế nào xác định giới tính
ở người và các sinh vật khác ?
-Liệu có thể biến đổi con trai
thành con gái hoặc ngược lại
không ?

TIẾT11. BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH
Quan sát bộ NST hình bên
kết hợp với tìm hiểu thông
tin sgk

? Nhiễm sắc thể giới tính có
ở loại tế bào nào ?

Bộ NST ở nữ

Nhiễm sắc thể giới tính có
ở tế bào sinh dưỡng và tế
bào sinh dục.

Bộ NST ở nam

TIẾT 11. BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. Nhiễm sắc thể giới tính:

Bộ NST nam
Bộ NST nữ
- Số lượng: 2n = 46 có 44 nhiễm sắc thể thường (44A) và 1 cặp
NST giới tính:
- Cặp số 23 là NST giới tính:
+ Nữ: Cặp NST giới tính là XX.
+ Nam: Cặp NST giới tính XY.
Nêu sự khác nhau giữa NST thường và NST giới tính theo
các đặc điểm gợi ý trong bảng sau:

TIẾT 11. BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. Nhiễm sắc thể giới tính:
NST
Đặc điểm
SỐ
LƯỢNG
HÌNH
DẠNG

CHỨC
NĂNG

NST GIỚI TÍNH

Chỉ có 1 cặp
Có thể tương đồng (XX)
hoặc không tương đồng
(XY).
Mang gen quy định giới
tính và các tính trạng
có liên quan hoặc
không liên quan đến
giới tính.

NST THƯỜNG

Có nhiều hơn 1 cặp
Luôn tồn tại thành từng
cặp tương đồng.

Mang gen quy định
các tính trạng thường.

? NST giới tính có chức năng gì ?

BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. Nhiễm sắc thể giới tính:
Giới tính ở nhiều loài phụ thuộc vào sự có mặt của cặp XX
hoặc XY trong tế bào.

-Ở

v. v…
Người

Động vật có vú

Ruồi giấm

Giống cái: XX – Giống đực :
XY
-Ở

v. v…
Ếch nhái

Chim

Bò sát

Giống cái: XY - Giống đực: XX

BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. Nhiễm sắc thể giới tính:
SO
SÁNH
SỐ
LƯỢNG
HÌNH
DẠNG

CHỨC
NĂNG

NST GIỚI TÍNH

Chỉ có 1 cặp
Có thể tương đồng
(XX) hoặc không
tương đồng (XY).
Mang gen quy định giới
tính và các tính trạng
thường có liên quan
hoặc không liên quan
đến giới tính.

NST THƯỜNG

Có nhiều cặp
Luôn tồn tại thành từng
cặp tương đồng.
Mang gen quy định
các tính trạng thường.

? Nêu đặc điểm của NST giới tính.

BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH

- Chỉ có một cặp (Tương
đồng XX, không tương
đồng XY)
- Mang gen quy định tính
trạng liên quan và không
liên quan đến giới tính.
- Xác định giới tính của
loài.

BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH
- Chỉ có một cặp (Tương đồng
XX, không tương đồng XY)
- Mang gen quy định tính trạng
liên quan và không liên quan
đến giới tính.
- Xác định giới tính của loài.

II. CƠ CHẾ NHIỂM SẮC THỂ
XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
Hình 12.2 Cơ chế NST xác định giới tính ở người

Quan sát hình 12.2 +
Thông tin phần II,
thảo luận nhóm trả lời
các câu hỏi (Nhóm
lớn – 5 phút)

Câu hỏi:
1/ Có mấy loại trứng và tinh trùng
được tạo ra qua giảm phân ?
2/ Sự thụ tinh giữa các loại tinh trùng
mang NST giới tính để tạo hợp tử
phát triển thành con trai hay con gái ?
3/ Tại sao tỉ lệ con trai và con gái sơ
sinh là xấp xỉ 1:1 ?

BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH
- Chỉ có một cặp (Tương đồng
XX, không tương đồng XY)
- Mang gen quy định tính trạng
liên quan và không liên quan
đến giới tính.
- Xác định giới tính của loài.

II. CƠ CHẾ NHIỂM SẮC THỂ
XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH

Trả lời:
1/ Có một loại trứng và 2 loại tinh
trùng được tạo ra qua giảm phân.
2/ Tinh trùng X + trứng X tạo hợp
tử XX con gái.
Tinh trùng Y + trứng X tạo hợp tử
XY con trai.
3/ Vì tinh trùng mang NST X và NST
Y được tạo ra với tỉ lệ ngang nhau
và chúng tham gia thụ tinh với xác
suất ngang nhau.

Hình 12.2 Cơ chế NST xác định giới tính ở người

Câu hỏi:
1/ Có mấy loại trứng và tinh trùng được
tạo ra qua giảm phân ?
2/ Sự thụ tinh giữa các loại tinh trùng
mang NST giới tính nào với trúng để tạo
hợp tử phát triển thành con trai hay con
gái ?
3/ Tại sao tỉ lệ con trai và con gái sơ sinh
là xấp xỉ 1:1?

BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH
-

Chỉ có một cặp (Tương đồng XX,
không tương đồng XY)
Mang gen quy định tính trạng liên
quan và không liên quan đến giới
tính.
Xác định giới tính của loài.

II. CƠ CHẾ NHIỂM SẮC THỂ
XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
Sự tự nhân đôi, phân li của
NST giới tính trong quá trình
phát sinh giao tử và sự tổ
hợp lại của chúng trong quá
trình thụ tinh là cơ chế chủ
yếu xác định giới tính của
loài.
Sơ đồ: P:♀ XX x ♂ XY
GP: X
X Y
F1: XX
XY
(Con gái) (Con trai)

BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH
II. CƠ CHẾ NHIỂM SẮC THỂ
XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH

Sự tự nhân đôi, phân li của NST
giới tính trong quá trình phát
sinh giao tử và sự tổ hợp lại của
chúng trong quá trình thụ tinh là
cơ chế chủ yếu xác định giới
tính của loài.
Sơ đồ: P: ♀ XX x ♂ XY
GP: X
X Y
F1: XX
XY
(Con gái) (Con trai)

III. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG
ĐẾN SỰ PHÂN HÓA GIỚI TÍNH.

Tìm hiểu thông tin phần III
trang 40 sgk và các thông
tin sau:

BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH

I. Nhiễm sắc thể giới tính:
II. Cơ chế nhiễm sắc thể xác định giới tính:
III. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân hóa giới tính:

Dùng Metyl testosteron (hoocmôn sinh
dục) tác động vào cá vàng cái có thể làm cá
cái biến thành cá đực.
Trứng rùa ủ ở nhiệt độ dưới 280 C sẽ nở
thành con đực, trên 320C thì nở thành con
cái.
Thầu dầu trồng trong ánh sáng cường độ
yếu thì số hoa đực giảm.

BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. Nhiễm sắc thể giới tính:
II. Cơ chế nhiễm sắc thể xác định giới tính:
III. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân hóa giới tính:
- Tiêm hooc môn sinh dục cái vào trứng gà trước khi
ấp, trứng sẽ nở ra toàn gà mái.
- Cắt tinh hoàn gà trống, gà sẽ biến đổi: màu lông
bớt sặc sỡ, cựa ngừng phát triển, không còn giao
phối với gà mái nữa . . .
- Chăm sóc tốt heo nái, tỉ lệ sinh con cái nhiều hơn
( gấp 1,5 lần con đực)
- Dưa chuột trồng nơi có nhiều CO2 sẽ cho tỉ lệ hoa
cái cao hơn.

BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH

I. Nhiễm sắc thể giới tính:
II. Cơ chế nhiễm sắc thể xác định giới tính:
III. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân hóa giới tính:

Dùng Metyl testosteron (hoocmôn sinh
dục) tác động vào cá vàng cái có thể làm cá
cái biến thành cá đực .
Trứng rùa ủ ở nhiệt độ dưới 280 C sẽ nở
thành con đực, trên 320C thì nở thành con
cái.
Thầu dầu trồng trong ánh sáng cường độ
yếu thì số hoa đực giảm.

Tại
Các
saoyếu
người
tố nào
ta có
ảnh
thể
hưởng
điều chỉnh
đến sự
tỉ lệ
đực
phân
cáihóa
ở vật
giới
nuôi
tính
? Điều
?
đó có ý nghĩa
gì trong thực tiễn ?

BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH

I. Nhiễm sắc thể giới tính:
II. Cơ chế nhiễm sắc thể xác định giới tính:
III. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân hóa giới tính:

Sử dụng hooc môn sinh
dục kết hợp với giải phẫu,
anh Thanyarasmi đã
chuyển đổi giới tính thành
nữ và đoạt vương miện hoa
hậu chuyển đổi giới tính
Thái Lan 2002.

Nam diễn viên Hàn Quốc
Lee Si Yeon đã chuyển
đổi thành một cô gái và đã
lấy chồng vào năm 2008.

BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
I. NHIỂM SẮC THỂ GIỚI TÍNH
II. CƠ CHẾ NHIỂM SẮC THỂ
XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH
III. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG
ĐẾN SỰ PHÂN HÓA GIỚI TÍNH.

- Môi trường trong: Các loại
hoocmon...
- Môi trường ngoài: Ánh
sáng, nhiệt độ, điều kiện
sống...
- Ý nghĩa: Điều khiển tỉ lệ
đực – cái trong quá trình
chăn nuôi phù hợp với
mục đích sản xuất.

BÀI1/ Cơ chế xác định giới tính là gì?
- Cơ chế xác định giới tính là sự phân li của cặp NST
giới tính trong quá trình phát sinh giao tử và được tổ hợp
lại qua quá trình thụ tinh.

Bài 2: Tìm phát biểu sai:

A. Ở các loài giao phối, trên số lượng
lớn, tỉ lệ đực : cái xấp xỉ 1 : 1.
B. Ở đa số loài, giới tính được xác định
từ khi là hợp tử.
C. Hoocmon sinh dục có ảnh hưởng
nhiều đến sự phân hóa giới tính.
D. Ở người, việc sinh con trai hay con
gái chủ yếu là do người mẹ.

BÀI 12: CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH

Bài 2: Tìm phát biểu sai:

A. Ở các loài giao phối, trên số lượng
lớn, tỉ lệ đực : cái xấp xỉ 1 : 1.
B. Ở đa số loài, giới tính được xác định
từ khi là hợp tử.
C. Hoocmon sinh dục có ảnh hưởng
nhiều đến sự phân hóa giới tính.
D. Ở người, việc sinh con trai hay con
gái chủ yếu là do người mẹ.

2/ So sánh NST thường và NST giới tính
NST giới tính

NST thường

Tồn tại 1 cặp trong tế bào Tồn tại nhiều cặp trong tế
lưỡng bội
bào lưỡng bội

(1)

(2)
(3)

Tồn tại thành cặp tương
đồng(XX) hoặc không tương
đồng ( XY).
Mang gen quy định tính
trạng liên quan và không liên
quan đến giới tính.

Luôn tồn tại thành cặp tương
đồng
Mang gen quy định tính
trạng thường

Em có biết: Loài cá có thể thay đổi giới tính
Những con cá biển đầu xanh nhỏ tuổi sống trong các rặng san hô có thể
thay đổi giới tính tuỳ theo bầy đàn mà chúng chung sống.
“

•
•
•

Những con non sẽ dễ chuyển thành cái hơn khi chỉ có một ít con khác trong
khu vực bởi chúng sẽ có cơ hội giao phối nhiều hơn. Còn nếu có nhiều con cá
cái trong cộng đồng, chúng sẽ chuyển sang thành đực.
"Điều này cho thấy giới tính không hề được xác định trước như ở động vật có
vú và chim", Munday giải thích.
Ngoài ra, một số con cá có thể chuyển đổi giới tính cho dù đã lớn, phụ thuộc
vào môi trường sinh sản.
• M.T. (theo AFP)

* Bài học ở tiết này:

- Học bài, Trả lời câu hỏi 1,2,3,4,5 sgk/41.
- Đọc mục: “ Em có biết” sgk/41 để hiểu biết
thêm về sự thụ tinh trong ống nghiệm.
- Hoàn thành vở bài tập.

* Bài mới: Chuẩn bị bài: DI TRUYỀN LIÊN KẾT

+ Xem lại kiến thức bài: Nhiễm sắc thể, lai hai cặp
tính trạng, phép lai phân tích.
+ Đọc thông tin sgk + quan sát hình 13 trả lời các
câu hỏi mục  sgk.