CHÀO MỪNG
CÁC EM ĐẾN
VỚI BÀI HỌC
NGÀY HÔM NAY

KHỞI ĐỘNG

NHANH TAY TINH MẮT
1
2
3

Quan sát các bức tranh về các thiết bị
điện trong gia đình
Lựa chọn xem thiết bị nào sử dụng dòng
điện xoay chiều, thiết bị nào sử dụng
dòng điện một chiều
Nhóm nào hoàn thành nhanh nhất sẽ
dành chiến thắng

ARE YOU
READY?

Nồi cơm điện

Tivi

Máy sấy tóc

Vợt muỗi

Xe máy điện

Quạt tích điện cầm tay

Điện thoại di động

Đèn pin sạc điện

Bàn là

Vợt muỗi

Quạt tích điện
cầm tay

Điện thoại di động

Đèn pin sạc
điện

Xe máy điện

THIẾT BỊ SỬ DỤNG
DÒNG ĐIỆN MỘT CHIỀU

Nồi cơm điện

Tivi

Bàn là

Máy sấy tóc

THIẾT BỊ SỬ DỤNG
DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU

Câu hỏi: Dòng điện được truyền từ nhà máy đến nơi tiêu thụ là dòng điện xoay
chiều, nhưng một số thiết bị điện tử lại sử dụng dòng điện một chiều. Làm thế nào
từ dòng điện xoay chiều thành dòng điện một chiều?

BÀI 4 CĐ KNTT
CHỈNH LƯU
DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU

Cô Nhung Cute – 09.72.46.48.52

NỘI DUNG BÀI HỌC
• Diode bán dẫn
• Chỉnh lưu dòng
điện xoay chiều
• Luyện tập
• Vận dụng

Diode
bán dẫn
 Diode là linh kiện bán dẫn đầu tiên. Khả năng chỉnh lưu của tinh thể được
nhà vật lý người Đức Ferdinand Braun phát hiện năm 1874.
 Diode bán dẫn, loại sử dụng phổ biến nhất hiện nay. Vậy Diode
bán dẫn cấu tạo và hoạt động như thế nào?

I. Diode bán dẫn
 Diode bán dẫn là linh kiện bán
dẫn cho dòng điện đi qua theo
một chiều.
 Cấu tạo của diode bán dẫn có
hai cực là anode (kí hiệu là A)
và cathode (kí hiệu là K).
 Diode trong các mạch điện
được kí hiệu như Hình 4.1b.

I. Diode bán dẫn

I. Diode bán dẫn
 Đối với dòng điện một
chiều, khi mắc diode có
anode nối với cực
dương và cathode nối
với cực âm của nguồn
thì nó cho dòng điện
chạy qua, gọi là dòng
điện thuận.

I. Diode bán dẫn
 Nếu mắc diode theo
chiều ngược lại tức là
cực dương của nguồn
điện nối với cathode và
cực âm nối với anode
thì dòng điện đi qua có
cường độ rất nhỏ, gọi
là dòng điện ngược.

I. Diode bán dẫn
 Diode bán dẫn thực
chất là một lớp chuyển
tiếp p-n trong khối chất
bán dẫn.
 Mối quan hệ giữa dòng
điện thuận và dòng điện
ngược với điện áp qua
diode có dạng như hình

LÀM VIỆC NHÓM: THÍ NGHIỆM
 Thí nghiệm khảo sát mối quan hệ giữa dòng điện chạy
qua diode bán dẫn và điện áp giữa hai cực của nó.
 Mục đích thí nghiệm: Vẽ đường đặc trưng I - U
 Dụng cụ: Diode bán dẫn
(1), điện trở 10Ω (2), biến
trở 0-100Ω (3), công tắc
(4), hai đồng hồ đo điện
đa năng (5), biến áp
nguồn (6), bảng lắp mạch
điện (7), dây nối (8)

THÍ NGHIỆM
Thiết kế phương án:
 Thảo luận các bước thí
nghiệm để tìm mối liên hệ
giữa cường độ dòng điện
và điện áp.
 Nêu các bước vẽ đường
đặc trưng I - U của diode.
Tiến hành:
Điều chỉnh biến áp nguồn ở chế độ dòng điện một chiều có điện
áp đầu ra 7 V.

THÍ NGHIỆM
a) Phân cực thuận
- Lắp ráp dụng cụ theo sơ
đồ mạch điện như hình
- Điều chỉnh biến trở để số
chỉ vôn kế tăng dần từ 0.
- Ghi số chỉ trên vôn kế,
ampe kế vào vở sau mỗi
lần điều chỉnh biến trở theo
mẫu Bảng 4.1 (mắc thuận).

THÍ NGHIỆM
b) Phân cực ngược
- Lắp ráp dụng cụ theo sơ đồ
mạch điện như hình
- Điều chỉnh biến trở để số chỉ
vôn kế tăng dần từ 0.
- Ghi số chỉ trên vôn kế, ampe
kế vào vở sau mỗi lần điều
chỉnh biến trở theo mẫu
Bảng 4.1 (mắc thuận).

THÍ NGHIỆM
Khi mắc mạch phân cực
ngược U < 0.
Thực hiện các yêu cầu
sau:
1. Từ kết quả thí nghiệm
thu được ở Bảng 4.1,
hãy vẽ đường đặc trưng
I - U của diode.
2. Nhận xét về giá trị của
cường độ dòng điện
qua diode khi diode
mắc thuận và khi diode

THÍ NGHIỆM
1. Đường đặc trưng I – U
2. Nhận xét:
 Khi mắc thuận, U tăng
thì I tăng;
 Khi mắc ngược, U tăng
còn I không thay đổi, giữ
ở 0 mA.

Chỉnh lưu dòng
điện xoay chiều
Chỉnh lưu dòng điện là chuyển từ dòng điện xoay chiều sang dòng điện một
chiều. Dựa vào tính dẫn điện một chiều của diode bán dẫn, ta có thể sử
dụng diode để biến dòng điện xoay chiều thành dòng điện một chiều. Ta nói
diode có tính chỉnh lưu.

II. Chỉnh lưu dòng điện xoay chiều
1. Chỉnh lưu nửa chu kì
Nếu chỉ sử dụng một diode
bán dẫn trong mạch điện
xoay chiều thì ta sẽ chỉnh lưu
được nửa chu kì dòng điện.
Mắc nối tiếp điện trở R với một diode bán dẫn (D) như sơ đồ.
Giả thuyết điện trở của diode khi phân cực thuận là rất nhỏ.
Trong sơ đồ trên điện áp chưa chỉnh lưu (uV) và điện áp khi
đã chỉnh lưu (uR)

II. Chỉnh lưu dòng điện xoay chiều
Hoạt động: Quan sát Hình 4.7a và
Hình 4.7b, thực hiện các yêu cầu
sau:
1. Nêu sự khác nhau về hình dạng
đồ thị điện áp vào và điện áp ra
theo thời gian.
2. Mô tả dòng điện chạy trong
mạch khi hiệu điện thế giữa anode
và cathode của diode là âm hoặc
dương.

II. Chỉnh lưu dòng điện xoay chiều
 Đồ thị điện áp vào là
dạng đồ thị hình sin
thường thấy của mạch
điện xoay chiều. 
 Đồ thị điện áp ra có
phần giá trị điện áp
dương vẫn giữ nguyên;
còn phần điện áp âm
của đồ thị 4.7a có giá
trị bằng 0 ở đồ thị 4.7b.

II. Chỉnh lưu dòng điện xoay chiều
2. Chỉnh lưu cả
chu kì
Khi cần chỉnh lưu
cả chu kì (2 nửa
chu kì dòng điện)
người ta sử dụng 4
diode bán dẫn,
mắc thành mạch
cầu chỉnh lưu như
Hình 4.8.

II. Chỉnh lưu dòng điện xoay chiều
Câu hỏi: Từ sơ đồ
như Hình 4.8, hãy
chứng tỏ rằng dù
hiệu điện thế giữa
hai điểm 1 và 3 có
giá trị dương hay
âm thì hiệu điện thế
giữa điểm 2 và điểm
4 luôn có giá trị
dương.

II. Chỉnh lưu dòng điện xoay chiều
Trả lời:
 Hiệu điện thế giữa hai điểm 1 và 3 là
hiệu điện thế của nguồn.
 Hiệu điện thế giữa hai điểm 2 và 4 là
hiệu điện thế của R.
 Khi dòng điện xoay chiều đi qua điểm 1 hoặc 3 đều sẽ phải đi qua
D1 và D2, không thể đi qua D3 và D4 do chiều của 2 diode này
không cho dòng điện đi qua đến 4. Khi qua D1 và D2, hiệu điện thế
có giá trị dương nên hiệu điện thế giữa điểm 2 và điểm 4 luôn có
giá trị dương.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Quan sát Hình 4.9 và Hình 4.10, thực
hiện các yêu cầu sau:
1. Nêu sự khác nhau về hình dạng đồ
thị điện áp giữa hai đầu đoạn mạch
và hai đầu điện trở.
2. Hãy mô tả chiều dòng điện chạy
qua điện trở R (Hình 4.8) trong mỗi
chu kì.
3. Hãy so sánh đồ thị điện áp chỉnh
lưu nửa chu kì (Hình 4.7b) và chỉnh
lưu cả chu kì (Hình 4.10).

ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
1.
 Phần dương của đồ thị điện
áp vẫn giữ nguyên ở đồ thị
điện trở;
 Phần âm của đồ thị điện áp
thì đổi dấu, nhưng vẫn giữ
nguyên giá trị tuyệt đối ở đồ
thị điện trở.

ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
2.
 Dòng điện đi từ nguồn đến
điểm 1, đi qua D1 đến điểm 2
(không qua D4), sau đó qua R
đến điểm 4, rồi qua D3 đến
điểm 3 và trở về nguồn.
 Dòng điện xoay chiều, đi từ
nguồn đến điểm 3, đi qua
D2 đến điểm 2 (không qua D3),
sau đó qua R đến điểm 4, rồi
qua D4 đến điểm 1 và trở về
nguồn.

ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
3.
 Ở đồ thị điện áp chỉnh lưu
nửa chu kì, phần hiệu điện
thế âm của nguồn có giá trị
bằng 0; Ở đồ thị điện áp
chỉnh lưu cả chu kì, phần
hiệu điện thế âm của nguồn
giữ nguyên giá trị tuyệt đối,
nhưng đổi dấu từ âm thành
dương.

EM CÓ BIẾT
Trong mạch cầu chỉnh lưu
cả chu kì, điện áp sau chỉnh
lưu không đổi chiều nhưng
có giá trị vẫn thay đổi theo
thời gian. Để giảm sự thay
đổi giá trị này người ta
thường mắc thêm tụ điện
vào mạch như hình bên
=> Sau khi lắp tụ điện vào
mạch chỉnh lưu hai nửa
chu kì đồ thị điện áp sau
chỉnh lưu sẽ phẳng hơn

LUYỆN TẬP

LUYỆN TẬP 1
Giả sử có sẵn một số diode bán dẫn giống nhau chỉ cho phép
dòng điện thuận tối đa cỡ 1,0 A. Trong khi ta lại cần một mạch
chỉnh lưu cả chu kì cho phép hoạt động với dòng điện 2,5 A.
Hãy vẽ sơ đồ mạch chỉnh lưu thoả mãn yêu cầu bài toán.

LUYỆN TẬP 1
Ta sử dụng mạch chỉnh lưu cầu: sử dụng 4 diode được kết nối
theo hình cầu để chỉnh lưu điện áp xoay chiều thành điện áp
một chiều. Sử dụng diode song song: mỗi nhánh của cầu
chỉnh lưu sử dụng hai diode 1A được mắc song song.
Lý do mắc song song: khi mắc
song song, hai diode sẽ chia sẻ
dòng điện, mỗi diode chỉ chịu
1,25A, Nên không bị vượt qua khả
năng chịu đựng của mỗi diode
riêng lẻ.

LUYỆN TẬP 2
Một bạn học sinh dự định lắp một
mạch điện chỉnh lưu cả chu kì sử
dụng cầu chỉnh lưu, nhưng do sơ
suất nên mắc nhầm cực của diode
Đ3 (Hình 3P.1a). Đặt vào hai đầu A,
B một điện áp xoay chiều có dạng
như Hình 3P.1b. Hỏi ở đầu ra trên
điện trở R có tạo được điện áp
chỉnh lưu cả chu kì như Hình 3.11b
không? Hãy vẽ hình dạng đồ thị
điện áp ra trên điện trở R khi đó.

LUYỆN TẬP 2
- Điện áp ra trên điện trở
không còn là điện áp chỉnh
lưu cả chu kì như Hình 3.11b

- Hình dạng đồ thị điện áp
ra trên điện trở R khi đó:

Vũ Đình Khang – 09.73.72.88.89

dòng điện đi qua theo
một chiều

I
Ỏ
H
U
Â
C
(1)

05

Diode bán dẫn là linh kiện bán dẫn cho……

I
Ỏ
H
U
Â
C
(2)

dòng điện đi qua theo
một chiều

05

có hai cực là anode (A) và
cathode (K)

10

Nêu cấu tạo của diode bán dẫn?

I
Ỏ
H
U
Â
C
(3)

dòng điện đi qua theo
một chiều

05

có hai cực là anode (A) và
cathode (K)

10

anode nối với cực dương
và cathode nối với cực
âm của nguồn

08

Nêu cách mắc Diode phân cực thuận?

I
Ỏ
H
U
Â
C
(4)

dòng điện đi qua theo
một chiều

05

có hai cực là anode (A) và
cathode (K)

10

anode nối với cực dương
và cathode nối với cực
âm của nguồn

08

anode nối với cực âmg và
cathode nối với cực
dương của nguồn

00

Nêu cách mắc Diode phân cực thuận?

I
Ỏ
H
U
Â
C
(5)

dòng điện đi qua theo
một chiều

05

có hai cực là anode (A) và
cathode (K)

10

anode nối với cực dương
và cathode nối với cực
âm của nguồn

08

anode nối với cực âmg và
cathode nối với cực
dương của nguồn

00

nửa chu kì dòng điện

05

Nếu sử dụng một diode bán dẫn trong mạch điện xoay chiều thì
ta sẽ chỉnh lưu được ….

dòng điện đi qua theo
một chiều

I
Ỏ
H
U
Â
C
(6)

05

nửa chu kì dòng điện

05

có hai cực là anode (A) và
cathode (K)

10

sử dụng 4 diode bán dẫn,
mắc thành mạch cầu

10

anode nối với cực dương
và cathode nối với cực
âm của nguồn

08

anode nối với cực âmg và
cathode nối với cực
dương của nguồn

00

Khi cần chỉnh lưu cả chu kì ta cần mắc diode như thế nào?

dòng điện đi qua theo
một chiều

I
Ỏ
H
U
Â
C
(7)

05

nửa chu kì dòng điện

05

có hai cực là anode (A) và
cathode (K)

10

sử dụng 4 diode bán dẫn,
mắc thành mạch cầu

10

anode nối với cực dương
và cathode nối với cực
âm của nguồn

08

có giá trị bằng 0

06

anode nối với cực âmg và
cathode nối với cực
dương của nguồn

00

Ở đồ thị điện áp chỉnh lưu nửa chu kì, phần hiệu điện thế âm
của nguồn có giá trị bằng bao nhiêu?

dòng điện đi qua theo
một chiều

05

nửa chu kì dòng điện

05

có hai cực là anode (A) và
cathode (K)

10

sử dụng 4 diode bán dẫn,
mắc thành mạch cầu

10

anode nối với cực dương
và cathode nối với cực
âm của nguồn

08

có giá trị bằng 0

06

00

giữ nguyên giá trị tuyệt
đối, nhưng đổi dấu từ âm
thành dương

00

anode nối với cực âmg và
cathode nối với cực
dương của nguồn

I
Ỏ
H
U
Â
C
(8)

Ở đồ thị điện áp chỉnh lưu cả chu kì, phần hiệu điện thế âm
của nguồn có đặc điểm gì?

Hướng dẫn về nhà
1 Ghi nhớ nội dung bài học
2 Trả lời các câu hỏi và bài tập SBT và SGK
3 Chuẩn bị cho bài mới