Bài 1
Pháp luật vaứ ủụứi soỏng


Những điều cần lưu ý
Về nội dung.
a/ Trọng tâm kiến thức của bài học.
Làm rõ khái niệm.(Bao gồm định nghĩa
pháp luật và các đặc trưng của pháp luật)
Bản chất giai cấp và bản chất xã hội của PL.
Mối quan hệ giữa PL và KT..
Vai trò của pháp luật

b. Mô�t số kiến thức mới và khó
Khái niệm pháp luật.
* HiƯn nay, nhiỊu ng��i v�n th��ng ngh� r�ng ph�p lu�t ch� l� nh�ng �iỊu c�m �o�n, l� s� h�n ch� t� do c� nh�n, l� viƯc xư ph�t..., t� �� h�nh th�nh th�i �� e ng�i, xa l� víi ph�p lu�t, coi ph�p lu�t ch� l� viƯc cđa nh� n�íc...
=> Ph�p lu�t ��u ch� l� nh�ng �iỊu c�m �o�n !

* Pháp luật không phải chỉ là những điều cấm đoán, mà pháp luật bao gồm các quy định về :

- Những việc được làm.
- Những việc phải làm.
- Những việc không được làm.
Bản chất giai cấp và bản chất xã hội
* Bản chất giai cấp của pháp luật.
* Bản chất xã hội của pháp luật.

Phân tích ở phần bản chất của pháp luật

* Mục đích của nhà nước xây dựng và ban hành pháp luật chính là để quản lí đất nước, bảo đảm cho xã hội ổn định và phát triển, bảo đảm các quyền tự do dân chủ và lợi ích hợp pháp của công dân.
2. Đặc điểm của pháp luật

a) Tính quy phạm phổ biến
* Nói đến pháp luật là nói đến những quy phạm của nó, và những quy phạm này có tính phổ biến.

Tính quy phạm : những nguyên tắc, khuôn mẫu, quy tắc xử sự chung.
Tuy nhiên, trong XH không phải chỉ PL mới có tính quy phạm. Ngoài QPPL, các quan hệ XH còn được điều chỉnh bởi các quy phạm XH khác như QP đạo đức, tập quán, QP của các tổ chức chính trị - XH, của các đoàn thể quần chúng.
=> Cũng như các quy phạm PL, các quy phạm đạo đức, tập quán, quy phạm của tổ chức chính trị - xã hội đều có các
quy tắc xử sự chung.
* Nhưng khác với quy phạm xã hội, quy phạm pháp luật là quy tắc xử sự chung có tính phổ biến.
Tại sao nói, pháp luật có tính quy phạm phổ biến ?

Vì : Pháp luật là hệ thống quy tắc xử sự, là những khuôn mẫu, được áp dụng ở mọi nơi, đối với mọi tổ chức, cá nhân và trong mọi mối quan hệ xã hội.
* Pháp luật được áp dụng ở phạm vi rộng hơn, bao quát hơn, với nhiều tầng lớp, đối tượng khác nhau, với mọi thành viên trong XH
Ví dụ : Pháp luật giao thông đường bộ quy định : Cấm xe ô tô, xe máy, xe đạp đi ngược chiều của đường một chiều.

* Trong khi đó, các quy phạm xã hội khác chỉ được áp dụng đối với từng tổ chức
(ví dụ: Điều lệ Đoàn TN Cộng sản Hồ Chí Minh, Điều lệ công đoàn.).
b) Tính quyền lực, bắt buộc chung
* Nhà nước là đại diện cho quyền lực công, vì vậy, pháp luật do Nhà nước ban hành mang tính quyền lực, tính bắt buộc chung, nghĩa là :
* Pháp luật do nhà nước và bảo đảm thực hiện, bắt buộc đối với mọi tổ chức, cá nhân, bất kì ai cũng phải thực hiện, bất kì ai vi phạm cũng đều bị xử lí nghiêm theo quy định của pháp luật.

? Ph©n biÖt sù kh¸c nhau gi÷a ph¸p luËt víi quy ph¹m ®¹o ®øc :

- Việc tuân theo quy phạm đạo đức chủ yếu dựa vào tính tự giác của mọi người, ai vi phạm thì bị dư luận xã hội phê phán.
- Việc thực hiện pháp luật là bắt buộc đối với mọi người, ai vi phạm pháp luật thì sẽ bị xử lí theo các quy phạm pháp luật tương ứng. Việc xử lí này thể hiện quyền lực nhà nước và mang tính cưỡng chế (bắt buộc).
c) Tính chặt chẽ về mặt hình thức

Thứ nhất:
Hình thức thể hiện của pháp luật là các văn bản quy phạm pháp luật, được quy định rõ ràng, chặt chẽ trong từng điều khoản để tránh sự hiểu sai dẫn đến sự lạm dụng pháp luật.
VD : ẹoõ tuoồi chũu traựch ve� phaựp luaọt hỡnh sửù
Thứ hai :
Thẩm quyền ban hành văn bản của các cơ quan nhà nước được quy định trong Hiến pháp và Luật Ban hành văn bản quy phạm PL
VD : Quốc hội => Hiến pháp - Luật
Thứ ba:
Các văn bản quy phạm PL nằm trong một hệ thống thống nhất : Văn bản của cơ quan cấp dưới phải phù hợp với văn bản của cơ quan cấp trên.

VD : Các văn bản luật phải phù hợp với hiến pháp
2. Bản chất của pháp luật
Bản chất giai cấp của pháp luật
Nh� n�íc ch� sinh ra v� t�n t�i trong x� h�i c� giai c�p v� bao gi� cịng thĨ hiƯn b�n ch�t giai c�p.
Nh� n�íc, theo �ĩng ngh�a cđa n�, tr�íc h�t l� m�t b� m�y c�ìng ch� �Ỉc biƯt n�m trong tay giai c�p c�m quyỊn, l� c�ng cơ s�c b�n nh�t �Ĩ th�c hiƯn s� th�ng tr� giai c�p, thi�t l�p v� duy tr� tr�t t� x� h�i c� lỵi cho giai c�p th�ng tr�.

Cũng như nhà nước, pháp luật chỉ phát sinh, tồn tại và phát triển trong xã hội có giai cấp, bao giờ cũng thể hiện tính giai cấp. Không có pháp luật phi giai cấp
Bản chất giai cấp của pháp luật thể hiện ở chỗ, pháp luật phản ánh ý chí của giai cấp thống trị.
Bản chất giai cấp là biểu hiện chung của bất kỳ kiểu pháp luật nào
VD : (pháp luật chủ nô, pháp luật phong kiến, pháp luật tư sản, pháp luật xã hội chủ nghĩa), nhưng mỗi kiểu pháp luật lại có những biểu hiện riêng của nó.
Pháp luật chủ nô quy định quyền lực vô hạn của chủ nô và tình trạng vô quyền của giai cấp nô lệ.
- Pháp luật phong kiến quy định đặc quyền, đặc lợi của địa chủ phong kiến và các chế tài hà khắc đối với nhân dân lao động.
- Pháp luật tư sản luôn thể hiện ý chí của giai cấp tư sản và trước hết phục vụ cho lợi ích của giai cấp tư sản - lợi ích của thiểu số người trong xã hội.
- Pháp luật xã hội chủ nghĩa thể hiện ý chí của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, quy định quyền tự do, bình đẳng, công bằng cho tất cả nhân dân.
" Pháp luật của ta là pháp luật thật sự dâ chủ vì nó bảo vệ quyền tự do,dân chủ rộng rãi cho nhân dân lao động"
( Hồ Chí Minh)
b. B¶n chÊt x· héi cña ph¸p luËt
* Ph¸p luËt b¾t nguån tõ thùc tiÔn ®êi sèng x· héi
.
Pháp luật bắt nguồn từ chính thực tiễn đời sống xã hội, do thực tiễn cuộc sống đòi hỏi
VD : Pháp luật về bảo vệ môi trường quy định nghiêm cấm hành vi thải chất thải chưa được xử lí đạt tiêu chuẩn môi trường và chất độc, chất phóng xạ, chất nguy hại khác vào đất, nguồn nước chính là vì quy định này bắt nguồn từ thực tiễn đời sống xã hội : Cần có đất và nguồn nước trong sạch để bảo đảm cho sức khoẻ, cuộc sống của con người và của toàn xã hội.
* Các QPPL bắt nguồn từ thực tế XH phản ánh nhu cầu,lợi ích giai cấp và các tầng lớp trong xã hội.
* Các QPPL đuợc thể hiện trong đời sống xã hội và vì sự phát triển của xã hội.
Tóm lại : Bản chất giai cấp và bản chất xã hội của pháp luật XHCN thể hiện các nguyên tắc S
*Thể hiện quyền lực thuộc NN về nhân dân.
*Nguyên tắc dân chủ XHCN ( vì lợi ích nd)
*Nguyên tắc công bằng ( Mọi người đều bình đẳng trước PL)
*Nguyên tắc nhân đạo XHCN

3/ Mối quan hệ giữa PL với KT - CT - ĐĐức
a/ Quan hệ giữa PL với KT:
* PL chỉ đuợc sinh ra trên cơ sở các quan hệ KT.
- Một mặt phụ thuộc vào KT ( Thể hiện ở chỗ,chính các qhệ KT quyết định nội dung quap luật, sự thay đổi các QHKT ? nd PL thay đổi
Mặt khác PL tác động trở lại KT ( có thể )
+ Tích cực : Kích thích sự phát triển
+ Tiêu cực : Kìm hãm sự phát triển
b/ Quan hệ giữa PL với chính trị
*Mối quan hệ này thể hiện tập trung trong mối quan hệ giữa đườc lối chính sách của Đảng và PL của nhà nước. Cụ thể :
- Đường lối chính trị của Đảng cầm quyền có vai trò chỉ đạo xây dựng và thực hiện PL
- Thông qua pháp luật ý chí của giai cấp cầm quyền trở thành ý chí của nhà nước.
c/ Quan hệ giữa PL với đạo đức.
Phát luật vừa thể hiện quan điểm đạo đức chính thống của giai cấp cầm quyền mặt khác PL phản ánh những quan điểm,chuẩn mực mang tích truyền thống dân tộc sâu sắc.
=> Chính yếu tố đạo đức trong PL làm cho PL gần gủi với đờn sống XH hơn.
4/ Vai trò của pháp luật
a/ PL là phương tiện để nhà nước quản lý.
-> nhờ có PL mà NN phát huy được quyền lực của mình và kiểm tra giám sát các hoạt động của cá nhân,tổ chức,cơ quan trong phạm vị của mình.
b/ PL là Ptiện để cd thực hiện và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình

- Hiến pháp và pháp luật đã xác lpậ quyền và nghĩa vụ của công dân trong mọi lĩnh vực củ đời sống xã hội . Vì vậy công dân thực hiện đúng các quyền của mình)
VD :
+ Khiếu nại.
+ Tố cáo.