CÔNG THỨC TÍNH GÓC NHẬP XẠ
***********
1.Thiết lập công thức:
Giả sử ta cần tính góc nhập xạ h tại một điểm A có vĩ độ là v (kí hiệu là fi) biết xích vĩ độ (kí hiệu là beta) tại thời điểm cần tính là x. ۞Giải thích khái niệm:


- Góc nhập xạ (góc chiếu sáng) h tại một điểm A trên trái đất là góc được tạo ra bởi các tia tới của ánh sáng Mặt Trời hợp với mặt phẳng chân trời của điểm A.
Ta còn có thể hiểu đơn giản:Góc nhập xạ tại một điểm là góc tạo bởi tia sáng mặt trời với tiếp tuyến của Trái Đất tại điểm đó (xét trong cùng mặt phẳng).
- Gọi O là tâm trái đất. Vĩ độ v tại điểm A tương ứng với góc tạo bởi mặt phẳng xích đạo và đường thẳng OA. - Xích vĩ độ x tại một thời điểm trong năm tương ứng với vĩ độ của điểm B mà tại đó góc nhập xạ là 90o Ta có công thức tổng quát tính góc nhập xạ tại một điểm A trong năm như sau:

h = 90o - | v - x |


۞ Dấu của v và x:
-Vĩ độ v >0 nếu điểm A ở Bắc bán cầu, ngược lại v < 0 nếu điểm A ở Nam bán cầu.
-Xích vĩ độ x > 0 nếu Mặt trời chiếu vuông góc xuống Bắc bán cầu ,ngược lại xích vĩ độ x > 0 nếu Mặt trời chiếu vuông góc xuống Nam bán cầu.

Một số xích vĩ độ cần lưu ý:
-Ngày 22-6,xích vĩ độ là 23o27`.
-Ngày 22-12,xích vĩ độ là -23o27`.
-Ngày 21-3 và 23-9,xích vĩ độ là 0.

Bài tập1: Tính góc nhập xạ tại một điểm A có vĩ độ 20o N vào ngày Đông chí.
Giải:

Ta có : v = -20 (vì A nằm ở Nam bán cầu)
Vào ngày 22-12 thì xích vĩ độ x = -23o27`.
Từ đó áp dụng công thức tính góc nhập xạ ta có:
h =90 -  = 90o - 3o27` = 86o33`.

Bài tập 2: Tính góc nhập xạ tại vĩ độ: 15, 30, 45, 60, 75 (độ). Ở Bắc bán cầu, Nam bán cầu vào các ngày 21-3, 22-6, 23-9, 22-12.


Lưu ý:
Vào ngày 21-3 và 23-9 ,Mặt Trời chiếu vuông góc tại xích đạo nên tại Bắc bán cầu và Nam bán cầu ở vĩ độ bằng nhau có góc nhập xạ bằng nhau.

Bài tập 3: Tính góc nhập xạ ngày 22-6 tại vùng nội chí tuyến BBC: 10B,20B.
Trả lời:
+ Ở 100B: h = 900 –  = 76033’

+ Ở 200B:h0 = 900 –  = 86033’


Góc nhập xạ của các vĩ độ trong năm:
Địa điểm
21/3 và 23/9
22/6
22/12

900B
66033’B
23027’B
00
23027’N
66033’N
900N
00
23027’
66033’
900
66033’
23027’
00
23027’
46054’
900
66033’
43006’
00
Không xác định
Không xác định
00
43006’
66033’
900
46054’
23027’

۞Nhận xét: - Góc nhập xạ của các vĩ độ khác nhau thì không bằng nhau, nhìn chung nhỏ dần từ xích đạo đến cực.
- Vào hai ngày 21-3 và 23-9, góc nhập xạ có sự đối xứng qua đường xích đạo: tại xích đạo góc nhập xạ = 900, các điểm nằm trên cùng một vĩ độ ở Bắc và Nam bán cầu thì có góc nhập xạ bằng nhau.
- Vào ngày 22-6 góc nhập xạ lớn nhất ở Chí tuyến bắc và bằng 900, vào ngày 22-12 góc nhập xạ lớn nhất ở Chí tuyến nam và bằng 900.
- Chỉ có các vĩ độ trong vùng nội chí tuyến mới có góc nhập xạ lớn nhất = 900 ứng với ngày Mặt Trời lên thiên đỉnh .Ngoài vùng ngoại chí tuyến góc nhập xạ luôn nhỏ hơn 900.
-  Góc nhập xạ của mỗi độ vĩ thay đổi trong năm. Lớn nhất ứng với ngày Hạ chí và nhỏ nhất ứng với ngày Đông chí của bán cầu đó đối với các vĩ độ từ chí tuyến về hai cực. Trong vùng nội chí tuyến là ngày Mặt trời lên thiên đỉnh tại điểm đó.

-----------Hết-----------