Trong cuộc sống, ta thường thấy những kim loại
như sắt, đồng bị gỉ sét, mất vẽ sáng bóng khi để lâu
trong không khí. Ngược lại, những đồng tiền vàng
vẫn giữ sáng bóng. Vì sao lại có hiện tượng đó?



Bài 17. DÃY HOẠT ĐỘNG HÓA HỌC CỦA KIM
LOẠI. MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP TÁCH KIM

1. XÂY DỰNG DÃY HOẠT ĐỘNG HÓA HỌC CỦA KIM LOẠI

a. Thí nghiệm phản ứng của kim loại với nước

Hình 17.1. Thí nghiệm magnesium phản ứng với hơi nước

Kim loại sodium và magnesium phản
ứng với nước có hiện tượng  giống nhau
không?
Kim loại sodium và magnesium phản ứng với
nước có hiện tượng không giống nhau.
+ Kim loại sodium phản ứng mạnh với nước ở
ngay điều kiện thường.
+ Kim loại magnesium hầu như không phản
ứng với nước ở điều kiện thường, phản ứng
chậm với nước nóng và phản ứng mạnh với hơi
nước nóng.

Nhận xét mức độ hoạt động hoá học của kim loại
Na và Mg.
Kim loại Na hoạt động hoá học mạnh hơn kim
loại Mg.
Viết PTHH hai thí nghiệm trên?



PTHH
2Na + 2H20 2NaOH
Mg + H20(hơi)

t

MgO

+
+

Giải thích vì sao phòng thí nghiệm, kim
loại sodium, potassium được bảo quản
bằng cách ngâm trong dầu hỏa.
Vì sodium, potassium phản ứng mãnh liệt với nước, nên
cần tránh sodium và potassium tiếp xúc với hơi nước trong
không khí.

b. Thí nghiệm phản ứng của kim loại với dung dịch
hydrocloricacid
*Thí nghiệm 1: phản ứng của một số kim loại với dung
dịch hydrochloric acid

Nêu hiện tượng quan sát được.
* Ống nghiệm (1): Có khí không màu thoát ra, bọt khí
nhiều, mẫu kim loại tan dần tạo dung dịch trong suốt.
* Ống nghiệm (2): Có khí không màu thoát ra, xuất hiện bọt
khí, mẫu kim loại tan dần tạo ra dung dịch màu nâu nhạt.
* Ống nghiệm (3): Không có hiện tượng.



Viết PTHH ba thí nghiệm trên?
PTHH
Mg + 2HCl MgCl2 +
Fe + 2HCl FeCl2 +

Nhận xét mức độ hoạt động hóa học của kim loại
Fe, Cu, Mg.
Kim loại magnesium phản ứng với dung dịch
hydrocloricacid tạo ra bọt khí nhiều hơn so với khi kim loại sắt
phản ứng. Kim loại đồng không phản ứng với dung dịch
hydrocloricacid. Kim loại magnesium hoạt động hóa học mạnh
hơn kim loại sắt, kim loại sắt hoạt động hóa học mạnh hơn kim
loại đồng
Mức độ hoạt động hóa học của Mg > Fe > Cu
Khí nào sinh ra khi kim loại phản ứng với dung dịch
HCl? Nêu ví dụ minh họa và viết phương trình phản ứng
Khí hydrogen
Mg + 2HCl MgCl2 +
c. Thí nghiệm phản ứng của kim loại với dung dịch muối

Nêu hiện tượng quan sát được.
Có kim loại bám bên ngoài thanh kim loại ban đầu, màu
sắc của dung dịch thay đổi dần .
Viết PTHH thí nghiệm trên?
Ống (2): Cu + 2AgNO3 Cu(NO3)2 + 2Ag



PTHH
Cu + 2AgNO3 Cu(NO3)2 + 2Ag

Nhận xét mức độ hoạt động hóa học của kim loại Cu,
Zn, Ag.

Kim loại đồng đẩy được bạc ra khỏi muối silver nitrate
(AgNO3) nhưng không đẩy được kẽm ra khỏi muối zinc
sulfata (ZnSO4). Kim Loại kẽm hoạt động hóa học mạnh
hơn kim loại đồng, kim loại đồng hoạt động hóa học mạnh
hơn kim loại bạc.
Mức độ hoạt động hóa học của Zn > Cu > Ag.



Dãy hoạt động hóa học của một số kim loại:
K, Na, Ca, Mg, Al, Zn, Fe, Pb, (H), Cu, Ag, Au



2. Ý NGHĨA CUẢ DÃY HOẠT ĐỘNG HÓA HỌC CỦA
KIM LOẠI

Dựa vào sgk và sự hiểu
biết của các em hãy trình
bày ý nghĩa của dãy hoạt
động hóa học của kim loại



Dựa vào dãy hoạt động hóa học của kim loại, ta biết
1. Mức độ hoạt động hóa học của các kim loại giảm dần
từ trái sang phải
2. Kim loại đứng trước Mg phản ứng được với nước ở
nhiệt độ thường tạo thành dung dịch base và giải phóng khí
H2
3. Kim loại đứng trước H tác dụng được với dung dịch
acid (HCl, H2SO4 loãng,…) giải phóng khí H2.
4. Các kim loại đứng trước (trừ Na, K,…) có thể đẩy kim
loại đứng sau ra khỏi dung dịch muối

Hoàn thành phương trình hóa học của các phản ứng sau:
a) Ca + H2O
b) Fe + HCl
c) Zn + CuSO4

?
?
?

a) Ca + 2H2O → Ca(OH)2 + 2H2
b) Fe + 2HCl → FeCl2
+ H2
c) Zn + CuSO4 → ZnSO4 + Cu

H 17.4. Sơ đồ mô phỏng bể điện phân sản xuất nhôm

Trong công nghiệp, phương pháp nào được sử dụng để sản
xuất nhôm? Nguyên liệu để sản xuất nhôm là gì?
Nhôm được sản xuất bằng phương pháp điện phân nóng
chảy từ Al2O3 có xúc tác

Người ta đã dùng phương pháp nào để tách Zn từ zinc
sulfide? Viết phương trình hóa học xảy ra.
Zn được tách từ ZnS bằng phương pháp nhiệt luyện
PTHH:
0
𝑡
2ZnS + 3O2 0
2ZnO + 2SO2
𝑡
ZnO + C
Zn + CO

Hãy giải thích vì sao vàng, đồng, sắt được con người
biết đến và sử dụng trước nhôm hàng nghìn năm.

Dựa vào sự khác biệt giữa các phương pháp tách kim
loại.
Vì do việc tách nhôm từ quặng nhôm khó hơn nhiều so
với tách các kim loại khác, cần xúc tác và nhiệt độ cao,
nhiều giai đoạn, hơn nữa mãi sau này người ta mới tìm ra
phương pháp điện phân nóng chảy để sản xuất



3. TÁCH MỘT SỐ KIM LOẠI CÓ NHIỀU ỨNG DỤNG
Phương pháp điện phân nóng chảy được sử dụng để điều
chế các kim loại hoạt động hóa học mạnh như Li, Na, K, Ca,
… từ những hợp chất của chúng.
Phương pháp nhiệt luyện sử dụng để tách các kim loại Fe,
Cu,… từ oxide của kim loại.

Ngoài 2 phương pháp trên người ta còn dùng phương
pháp thủy luyện để tách kim loại. phương pháp này sử
dụng kim loại hoạt động mạnh để tách các kim loại hóa
học yếu (Au,Ag…) ra khỏi các hợp chất ở dạng dung dịch

Hướng dẫn HS hoàn thành sơ đồ tư duy

LUYỆN TẬP
Câu 1: Trong các đơn chất kim loại sau đây, chất nào hoạt
động hóa học tốt nhất?
A. Sodium.                       
Sodium. 
B. Iron.
C. Aluminium.                 
D. Magnesium
Câu 2: Dựa vào dãy hoạt động hóa học của kim loại, ta biết
mức độ hoạt động của kim loại
A.
B. giảm
giảmdần
dầntừtừphải
tráiqua
quatrái.                 
phải.
B. giảm dần từ trái qua phải.
C. không thay đổi từ đầu đến cuối dãy.  
D. biến thiên liên tục.

Câu 3: Kim loại đứng trước Mg trong dãy hoạt động hóa học
của kim loại
A. tác dụng được với nước ở nhiệt độ thường tạo base và H2
B. chỉ tác dụng được với nước nóng tạo base và H2.
C. không
không tác
tác dụng
dụng với
với nước
nước ở
ở điều
điều kiện
kiện thường.        
thường. 
C.
D. chỉ tác dụng với nước khi có chất xúc tác.
Câu 4: Trong dãy hoạt động hóa học của kim
loại, kim loại đứng trước H
A. tác dụng được với dung dịch acid tạo H2
B. chỉ tác dụng với dung dịch acid ở nhiệt độ
cao tạo H2.
C. chỉ tác dụng với dung dịch đậm đặc tạo H2. 
D. tác dụng được với dung dịch acid tạo khí

Câu 5: Trong dãy hoạt động hóa học của kim loại, các kim
loại như thế nào sẽ đẩy được kim loại khác ra khỏi dung
dịch muối?
•A. Na, K, Ca, Ba,..                      
•B. Kim loại đứng sau có thể đẩy kim loại đứng trước ra
khỏi muối.
•C. Kim loại đứng sau H có thể đẩy kim loại đứng trước H
tra khỏi muối.    
•D.Kim loại đứng trước có thể đẩy kim loại sau trước ra
khỏi muối.
Câu 6: Phương pháp điện phân nóng chảy được sử
dụng để điều chế các kim loại
•A. hoạt động hóa học yếu.         
•B. hoạt động hóa học mạnh.      
•C. hoạt động hóa học trung bình.         
•D. bất kì trong dãy hoạt động hóa học.

Câu 7: Phương pháp nhiệt luyện được sử dụng để điều chế
các kim loại
•A. hoạt động hóa học trung bình.                    
•B. hoạt động hóa học yếu.                    
•C. hoạt động hóa học mạnh.      
•D. bất kì trong dãy hoạt động hóa học.
Câu 8: Trong phương pháp điều chế nhôm bằng điện phân
nóng chảy thường có thêm chất xúc tác cryolite. Tác dụng
của chất này là
•A. tăng nhiệt độ nóng chảy, tiết kiệm năng lượng.              
•B. giữ ổn định nhiệt độ nóng chảy, tiết kiệm năng lượng.   
•C. giảm nhiệt độ nóng chảy, tiết kiệm năng lượng.
•D. ngăn không cho Al và O2 tác dụng lại với nhau.

Câu 9: Dưới đây là sơ đồ điều chế nhôm bằng cách nào?

H 17.4. Sơ đồ mô phỏng bể điện phân sản xuất nhôm

•A. Điện phân nóng chảy.            
•B. Điện phân dung dịch.            
•C. Nhiệt luyện.                
•D. Thủy luyện.

Câu 10: Trong phương pháp nhiệt luyện, người ta không sử
dụng chất nào để phản ứng với oxide của kim loại cần tách?
•A. Al.                    
•B. C.           
•C. CO.                   
•D. CO2
Câu 11: Ngâm một đinh sắt sạch trong 200ml dung dịch
CuSO4. Sau khi phản ứng kết thúc, lấy đinh sắt ra khỏi dung
dịch rửa sạch nhẹ bằng nước cất và sấy khô rồi đem cân thấy
khối lượng đinh sắt tăng 0,8 gam so với ban đầu. Nồng độ
mol của dung dịch CuSO4 đã dùng là giá trị nào dưới đây?
•A. 0,05M.                         
•B. 0,0625M.                     
•C. 0,5M.                     
•D. 0,625M.

Câu 12: Cho 29,8 gam hỗn hợp bột gồm Zn và Fe vào 600
ml dung dịch CuSO4 0,5M. Sau khi các phản ứng xảy ra
hoàn toàn, thu được dung dịch X và 30,4 gam hỗn hợp kim
loại. Phần trăm về khối lượng của Fe trong hỗn hợp ban đầu
là
•A. 56,37%.                       
•B. 57,36%.                       
•C. 43,63%.                  
•D. 63,43%.
Câu 13: Vì sao phải bảo quản sodium,  potassium bằng cách
ngâm trong dầu hỏa?
•A. Vì ngăn phản ứng với hơi nước trong không khí.
•B. Vì ngăn phản ứng với CO2 trong không khí.
•C. Vì chúng chỉ ở dạng rắn khi được ngâm trong dầu hỏa.
•D. Vì ngăn không cho chúng bốc hơi.

Câu 14: Cho hình ảnh mô tả thí nghiệm dưới đây.

Cho các nhận định về thí nghiệm:
1.Có thể thu hydrogen bằng cách đẩy không khí.
2.Không nên tháo nút cao su trước khi tắt đèn cồn.
3.Có thể thay dây magnesium bằng dây iron.
4.Có thể để trực tiếp dây magnesium vào nước rồi đun sôi.
5.Không thể dùng nước thay thế cho bông tẩm nước vì sẽ làm
nước chảy tới vị trí dây magnessium
Số nhận định đúng là
A. 1.
B. 2.
D. 4.
2. C. 3.

Câu 15: Mặc dù hoạt động hóa học mạnh nhưng tại sao các
kim loại Na, K, Ca, Ba không thể đẩy kim loại đứng sau nó ra
khỏi dung dịch muối?
•A. Vì chúng ngay lập tức bay hơi khi cho vào nước. 
•B. Vì chúng tác dụng với nước trước tạo ra base.
•C. Vì chúng ngay lập tức bị phân hủy khi tiếp xúc với nước.
•D. Vì chúng không liên kết được với các gốc acid trong muối.
Câu 16: Các nhóm kim loại nào sau đây phản ứng với HCl
sinh ra khí H2?
•A. Fe, Cu, K, Ag, Al, Ba.
•B. Cu, Fe, Zn, Al, Mg, K.
•C. Mg, K, Fe, Al, Na.
•D. Zn, Cu, K, Mg, Ag, Al, Ba.

Câu 17: Kim loại Cu có thể phản ứng được với:
•A. Dung dịch HCl.
•B. Dung dịch H2SO4 loãng.
•C. H2SO4 đặc, nóng.
•D. Dung dịch NaOH.
Câu 18: Hãy sắp xếp các kim loại say theo chiều hoạt động
hóa học giảm dần Ca, Na, Fe, Cu, Zn, Ag, Al
•A. Ca, Na, Fe, Cu, Zn, Ag, Al.             
•B. Cu, Zn, Ag, Al, Ca, Na, Fe.
•C. Zn, Ag, Al, Ca, Cu, Na, Fe.               
•D. Na, Ca, Al, Zn, Fe, Cu, Ag.

Câu 19: Cho phản ứng Zn + CuSO4 → muối X + kim loại
Y. Y là
A. Cu     
Cu.          B. CuSO4.              C. ZnSO4.               D. Zn.
Câu 20: Dung dịch ZnSO4 có lẫn tạp chất là CuSO4. Dùng
kim loại nào sau đây để làm sạch dung dịch ZnSO4?
B.
A. Fe.
B.Zn
Zn.
C. Cu.
D. Mg.
Câu 21: Có 1 mẫu dung dịch FeSO4 bị lẫn tạp chất CuSO4, có
thể làm sạch mẫu dung dịch này bằng kim loại nào?
C.C.
Fe.Fe.
A. Zn.
B. Mg.
D. Cu.

Câu 22: Cho thí nghiệm như hình ảnh, ta có thể thay dây
magnessium chất nào?

•A. Aluminium.                
•B. Iron.
•C. Gold.      
•D. Copper.

Câu 23: Cho dây đồng vào 2 ống nghiệm, khả năng nào sau
đây không thể xảy ra

•A. Ống nghiệm (1) chứa ZnCl2.
•B. Ống nghiệm (1) chứa NaCl.
•C. Ống nghiệm (2) chứa AgNO3.
•D. Ống nghiệm (2) chưa FeCl2.

Câu 24: Kim loại nào sau đây dùng làm sạch dung dịch
CuNO3 có lẫn AgNO3:
•A. Fe.
•B. K.
•C. Cu.
•D. Ag.
Câu 25: Cho 1 viên sodium vào dung dịch CuSO4, hiện
tượng xảy ra:
•A. Sodium tan dần, sủi bọt khí, dung dịch chuyển sang
không màu.
•B. Sodium tan dần,không có khí thoát ra, chuyển sang không
màu.
•C. Sodium, có khí không màu thoát ra, xuất hiện kết tủa màu
xanh.
•D. Không có hiện tượng.

Học bài chuẩn bị bài 18

TẠM BIỆT CÁC EM