Hình 8.1. Bảo tàng Quang Trung

BÀI 8 - Tiết 17, 18
PHONG TRÀO TÂY SƠN

1. Khởi nghĩa Tây Sơn bùng nổ

Nhà Bác học Lê Quý Đôn nhận xét:
“Từ quan to đến quan nhỏ, nhà cửa chạm trổ,…
lấy sự phú quý phong lưu để khoe khoang lẫn
nhau… Họ coi vàng bạc như cát, lúa gạo như bùn,
hoang phí vô cùng”. Trương Phúc Loan “thu lợi 5
cửa nguồn, nhận của đút lót, vàng bạc, châu báu,
gấm vóc chứa đầy nhà. Ruộng vườn, tôi tớ, trâu
ngựa không biết bao nhiêu kể”

Căn cứ:

Tây Sơn thượng đạo( Gia Lai)

Tranh: Nguyễn Huệ

Tây Sơn hạ đạo( Bình Định)

Lược đồ căn cứ Tây Sơn

Tây Sơn thượng đạo
S. Côn

Tỉnh Bình Định

Tâ
y

Sơ
nh

ạđ

ạo
S. Côn

Căn cứ nghĩa quân Tây Sơn

Lược đồ căn cứ địa của nghĩa quân Tây Sơn

1. Khởi nghĩa Tây Sơn bùng nổ

- Giữa TK XVIII, chính quyền họ Nguyễn ở Đàng Trong suy
yếu dần, mục nát.
- Các chính sách của chính quyền chúa Nguyễn như tô thuế,
lao dịch nặng nề, ...làm cho đời sống nhân dân khốn cùng.
- Mâu thuẫn gay gắt giữa nhân dân với chính quyền chúa
Nguyễn làm bùng nổ cuộc khởi nghĩa Tây Sơn.
- Năm 1771, ba anh em Nguyễn Huệ dựng cờ khởi nghĩa.
- Căn cứ ở Tây Sơn thượng đạo (vùng phía trên đèo An Khê,
tỉnh Gia Lai) rồi mở rộng xuống Tây Sơn hạ đạo, vùng Tây
Sơn, tỉnh Bình Định trước đây (nay thuộc tỉnh Gia Lai).

2. Những thắng lợi tiêu biểu
của phong trào Tây Sơn
 

a. Lật đổ chính quyền chúa Nguyễn ở
Đàng Trong

PHIẾU HỌC TẬP
A
1. Người lãnh đạo
2. Mốc thời gian
3. Cách đánh
4. Kết quả

B
a. Sáng tạo
b. Tạm hòa với quân Trịnh để dồn sức đánh
quân Nguyễn
c. Năm 1777
d. Năm 1783
e. Nguyễn Nhạc
g. Bắt giết được chúa Nguyễn
h. Nguyễn Huệ

a. Lật đổ chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong
- Năm 1774, nghĩa quân đã làm chủ được một vùng rộng
lớn từ Quảng Nam đến Bình Thuận (Thành phố Đà Nẵng
đến hết vùng duyên hải tỉnh Lâm Đồng ngày nay)
- Bốn lần đánh vào Gia Định và năm 1777 đã bắt giết
được chúa Nguyễn.

b. Đánh tan quân Xiêm
xâm lược

Lược đồ trận Rạch Gầm-Xoài Mút

Thời gian

Ngày 19/1/1785

Người lãnh Nguyễn Huệ
đạo
Trận địa quyết chiến ở Rạch Gầm – Xoài Mút (nay
Địa điểm
thuộc tỉnh Đồng Tháp)

Cách đánh

 Bố trí mai phục, nhử quân Xiêm vào trận địa, quân
thủy-bộ cùng tiến quân tiêu diệt quân Xiêm

Kết quả

Thắng lợi nhanh chóng.

b. Đánh tan quân Xiêm xâm lược
- Thời gian: Ngày 19/1/1785
- Địa điểm: Trận địa quyết chiến ở Rạch Gầm – Xoài Mút (nay
thuộc tỉnh Đồng Tháp)
- Cách đánh: Bố trí mai phục, nhử quân Xiêm vào trận địa, quân
thủy-bộ cùng tiến quân tiêu diệt quân Xiêm
- Kết quả thắng lợi nhanh chóng.
- Ý nghĩa: Là một trong những trận thủy chiến lớn nhất trong lịch sử
chống giặc ngoại xâm của nhân dân ta, đập tan âm mưu xâm lược
của quân Xiêm, bảo vệ nền độc lập dân tộc.

c. Lật đổ chính quyền chúa
Trịnh. Triều Lê sụp đổ

- Với danh nghĩa “phù Lê diệt Trịnh), quân Tây Sơn tiến ra Bắc,
tấn công vào thành Thăng Long, tiêu diệt chính quyền chúa Trịnh
(tháng 7 - 1786)
- Sau khi giao lại chính quyền cho vua Lê, Nguyễn Huệ rút về
Nam nhưng tình hình Bắc Hà rối loạn. Giữa năm 1788, Nguyễn
Huệ tiến quân ra Bắc lần thứ hai dẹp loạn, trước đó vua Lê Chiêu
Thống đã bỏ trốn, chạy sang đất Quảng Tây. Đến đây chính quyền
Lê-Trịnh hoàn toàn sụp đổ.

Lược
đồ
Tây
Sơn
khởi
nghĩa
chống
các
thế lực
phong
kiến
và
chống
quân
xâm
lược

Nguyễn
Huệ

Nguyễn
Nhạc

Nguyễn
Lữ

Lật đổ chính
quyền họ Nguyễn

PHONG TRÀO
TÂY SƠN
Đánh tan
quân Xiêm
Lật đổ chính
quyền họ Trịnh
nhà Lê

Tháng 9/1773, nghĩa quân Tây
Sơn hạ thành Quy Nhơn
Giữa năm 1774, Tây Sơn mở rộng
vùng kiểm soát
Năm 1777 giết được chúa Nguyễn
1/ 1785, chiến thắng
Rạch Gầm – Xoài Mút
đánh tan quân Xiêm
Năm 1786, Tây Sơn lật đổ
chính quyền họ Trịnh
Từ cuối năm 1786-1788, Tây
Sơn hai lần ra Bắc, chính
quyền nhà Lê sụp đổ

d. Đại phá quân Thanh
xâm lược

gh
ị
Sĩ
N
Tô
n

g

h
in

Ng
hi
Dố
n

K

Sầ
m

ô
Ng

Đánh cho để dài tóc
Đánh cho để đen răng
Đánh cho nó chích
luân bất phản
Đánh cho nó phiến
giáp bất hoàn,
Đánh cho sử tri Nam
quốc anh hùng
tri hữu chủ
30

Nay hãy ăn tết Nguyên Đán
trước, đến sang xuân ngày
mùng 7 vào Thăng Long sẽ
mở tiệc lớn. Các ngươi hãy
nhớ lời ta xem có đúng thế
không?

31

TUYÊN QUANG

ĐÔ Đ
ỐC L
Ộ

ỐC
TUY
ẾT
ĐÔ
Đ

QUANG

G

TRUNG

ĐÔ
ĐỐ
C

BẢO

C

SƠN TÂY

ĐÔ Đ
ỐC L
ON

-Hướng tiến công của đạo
quân Quang Trung
+TừTam Điệp,Quang Trung
chia quân làm 5 đạo :
-Đạo chủ lực do Quang
Trung chỉ huy tiến thẳng về
Thăng Long ;
-Đạo thứ hai và thứ ba
đánh vào Tây Nam Thăng
Long
-Đạo thứ tư tiến ra Hải
Dương ;
-Đạo thứ năm tiến lên Lạng
Giang chặn đường rút lui
của giặc.

Quân Tây Sơn đánh đồn Ngọc Hồi (nay là thành phố Hà Nội)

d. Đại phá quân Thanh xâm lược
 - Vua Lê Chiêu Thống “thế cùng lực kiệt” cầu cứu nhà Thanh, nhân
cơ hội này, Tôn Sĩ Nghị chỉ huy 29 vạn quân Thanh xâm lược nước ta.
- Quân Tây Sơn thực hiện kế sách “vườn không nhà trống” rút khỏi
Thăng Long, xây dựng tuyến phòng thủ Tam Điệp (tỉnh Ninh Bình) Biện Sơn (tỉnh Thanh Hóa)
- Tháng 12-1788, Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu là
Quang Trung, chỉ huy 5 đạo quân Tây Sơn tiến quân ra Thăng Long.
- Chỉ trong vòng 5 ngày (từ đêm 30 đến ngày mồng 5 Tết Kỷ Dậu),
qua các trận đánh lớn như: Hà Hồi, Ngọc Hồi, Đống Đa, quân Tây
Sơn đã quét sạch quân xâm lược, giải phóng đất nước.

3. Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử
của phong trào Tây Sơn

- Nguyên nhân thắng lợi:
+ Tinh thần yêu nước, sự đồng lòng và ý chí chiến đấu dũng cảm của nhân
dân ta.
+ Sự lãnh đạo tài tình, sáng suốt của Quang Trung-Nguyễn Huệ và bộ chỉ
huy nghĩa quân.
- Ý nghĩa lịch sử:
+ Lật đổ các chính quyền phong kiến Nguyễn, Trịnh, Lê xóa bỏ tình trạng chia
cắt Đàng Trong-Đàng Ngoài.
+ Đặt cơ sở cho việc khôi phục nền thống nhất quốc gia.
+ Đánh tan các cuộc xâm lược quân Xiêm, quân Thanh, bảo vệ vững chắc nền
độc lập và chủ quyền lãnh thổ của Tổ quốc.

5

6

20

50

4

40

3

80
70

2

10

60

1

30

VÒNG QUAY
MAY MẮN

QUAY

Câu 1: Ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ dựng cờ khởi nghĩa ở
đâu?

A. Tây Sơn thượng đạo
C. Quảng Nam.

B. Tây Sơn hạ đạo
D. Bình Thuận

QUAY VỀ

Câu 2: Ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ
dựng cờ khởi nghĩa lấy khẩu hiệu là?
A. Sống trong lao động chiến trong chiến
đấu.

B. Lấy của người giàu chia cho người nghèo

C. Tịch thu ruộng đất chia cho dân cầy.

D. Tịch thu ruộng đất địa chủ chống tô cao,
lãi nặng.

QUAY VỀ

Câu 3:  Từ năm 1776-1783, quân Tây Sơn mấy lần đánh vào Gia
Định?

A. Bốn lần

B. Năm lần

C. Sáu lần

D. Bảy lần

QUAY VỀ

Câu 4:  Nguyễn Huệ chọn địa điểm nào để làm trận địa quyết chiến với quân
Xiêm?

A. Sông Gián Khẩu (sông Đáy)
C. Khúc sông Tiền đoạn từ Rạch Gầm
đến Xoài Mút
.

B. Sông Bạch Đằng
D. Sông Trường Giang

QUAY VỀ

Câu 5:  Nghĩa quân Tây Sơn dùng danh nghĩa gì khi tiến quân ra Bắc Hà đã nhận
được sự ủng hộ của nhân dân

A. Phù Lê diệt Nguyễn
C. Phù Nguyễn diệt Lê

B. Phù Lê diệt Trịnh
D. Phù Nguyễn diệt Trịnh

QUAY VỀ

Câu 6:  Tháng 12 năm 1788, Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu là

A. Đại Việt
C. Thận Thiên

B. Đại Cồ Việt
D. Quang Trung

QUAY VỀ

Câu 1: Hãy lập bảng về những sự kiện chính của phong trào Tây Sơn từ
năm 1771 đến năm 1789 theo các tiêu chí: thời gian, thắng lợi tiêu biểu.
Thời gian

Thăng lợi tiêu biểu

1771

Ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ dựng cờ khởi nghĩa
ở vùng Tây Sơn thượng đạo (nay thuộc An Khê, Gia Lai).

1777

Quân Tây Sơn lật đổ chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong.

1785

Quân Tây Sơn giành thắng lợi quyết định trong trận Rạch Gầm - Xoài
Mút, đánh tan gần 5 vạn quân Xiêm xâm lược.
Nguyễn Huệ chỉ huy quân Tây Sơn tiến ra Đàng Ngoài, lật đổ chúa
Trịnh, rồi giao lại chính quyền cho vua Lê.
Nguyễn Huệ chỉ huy quân Tây Sơn tiến ra Bắc, lật đổ chính quyền nhà
Lê.
Quân Tây Sơn giành thắng lợi quyết định trong trận Ngọc Hồi - Đống
Đa, đánh tan gần 29 vạn quân Mãn Thanh xâm lược.

1786
1788
1789

- Học bài, trả lời câu hỏi ở phần vận dụng
- Soạn bài 9. Tình hình kinh tế, văn hóa, tôn giáo trong các thế kỉ XVIXVIII
+ Tình hình kinh tế nông nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp Đại
Việt trong các thế kỉ XVI-XVIII như thế nào?
+ Trình bày nét chính về sự chuyển biến văn hóa, tôn giáo ở Đại Việt
trong các thế kỉ XVI-XVIII? Nhận xét về sự chuyển biến đó? Em ấn
tượng với thành tựu nào nhất? Vì sao