Em biết gì về nhân vật Lý Thường
Kiệt? Ông có công lao gì với lịch sử
dân tộc Việt Nam ta?
Anh hùng dân tộc Lý Thường Kiệt
(1019 - 1105) là một danh tướng
đời nhà Lý. Ông là người đã có
công lớn trong việc đánh đuổi quân
xâm lược nhà Tống vào năm 1075 1077. Ông được biết đến là một
trong 14 vị tướng tài, anh hùng dân
tộc tiêu biểu trong lịch sử Việt Nam.

Hình 1. Khu di tích Lý Thường Kiệt (Bắc Ninh)

TIẾT - BÀI 12
CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM
LƯỢC TỐNG (1075-1077)

Giai đoạn 1
(1075)

Giai đoạn 2
(1077)

BÀI 12: CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC TỐNG (1075-1077)
1. Cuộc kháng chiến chống Tống giai đoạn thứ nhất (năm 1075)
* Hoàn cảnh
Âm mưu
Âm mưu xâm
lược của nhà
Tống

H. Trình bày những nét
Bành trướng chính
lãnh thổ (hoàn cảnh, diễn
biến, kết quả, ý nghĩa) về
giai đoạn thứ nhất của
cuộc
Giải quyết khó
khănkháng chiến chống
trong nước
Tống (1075)?
Xúi giục vua Cham-Pa
đánh lên từ phía Nam.

Hành động

Ngăn cản buôn bán giữa
nhân dân 2 nước.
Dụ dỗ các tù trưởng dân
tộc ít người.

1. Hoàn cảnh, âm mưu nhà Tống xâm lược Đại Việt:
* Âm mưu của nhà Tống: Sau cuộc kháng chiến chống Tống
của Lê Hoàn thắng lợi, quan hệ bang giao giữa Đại Việt và
nhà Tống ổn định trong thời gian dài, đến thế kỷ XI quan hệ
Việt-Tống thay đổi. Thế kỷ XI, nhà Tống rơi vào khủng
hoảng:
+ Đối nội: ngân khố cạn kiệt, tài chính nguy ngập, nhân dân
đói khổ, mâu thuẫn nội bộ, nhân dân nhiều nơi nổi dậy đấu
tranh.
+ Đối ngoại: biên giới phía Bắc thường xuyên bị Liêu - Hạ
quấy nhiễu, chiến tranh Tống- Liêu, Tống - Hạ diễn ra
thường xuyên (nước Đại Liêu do người Khiết Đan lập ra.

=> Nhà Tống gặp rất nhiều khó khăn nên âm mưu xâm lược Đại Việt để giải
quyết những khủng hoảng trong nước.
+ Năm 1072 vua Lý Thánh Tông mất, vua Nhân Tông mới 6 tuổi lên nối
ngôi. Nhà Tống cho đây là cơ hội tốt nên càng đẩy mạnh việc chuẩn bị xâm
lược ĐV.
- Hành động:
+ Xúi giục vua Cham-Pa đánh lên từ phía Nam.
+ Ngăn cản buôn bán nhân dân 2 nước.
+ Dụ dỗ các tù trưởng dân tộc ít người.
* Chủ trương và hành động của nhà Lý:- Cử LTK làm tổng chỉ huy lãnh đạo
cuộc kháng chiến.
- Phía Nam: Đánh Chăm-pa, phá tan ý đồ của nhà Tống.
- Với nhà Tống ở phía Bắc: thực hiện chủ trương "tiến công trước để tự

2. Diễn biến: (Trình bày trên lược đồ)
+ Tháng 10/1075 Lý Thường Kiệt và Tông Đản chỉ huy 10 vạn
quân bất ngờ tấn công vào đất Tống.
+ Quân thủy do LTK chỉ huy đánh vào châu Khâm, châu Liêm
(Quảng Đông) -> Châu Ung.
+ Tông Đản chỉ huy quân bộ đánh thẳng vào Châu Ung.
+ Sau 42 ngày đêm chiến đấu, quân ta hạ thành Ung Châu
và nhanh chóng rút về nước.

GV nhấn mạnh:
+ Trước khi tiến công Lý Thường Kiệt nói rõ mục đích (không
xâm phạm tài sản, tính mạng của nhân dân, cho dán bố cáo
nói rõ mục dích nhằm tranh thủ sự đồng tình của nhân dân
Tống)
+ Cuộc vây thành Ung Châu kéo dài hơn 1 tháng, quân địch
khốn quẫn vì thiếu nước, cạn lương... viện binh bị tiêu diệt
không đến được. Ngày 1/3/1076 quân ta hạ thành Ung
Châu, kho lương bị đốt cháy, phá cầu đường - rút về nước.

* Ý nghĩa
- Làm chậm lại cuộc tấn công XL của nhà Tống, đẩy chúng
vào thế bị động.
- Ta có thêm thời gian để chuẩn bị cho cuộc k/c.

HĐCĐ (5') báo cáo, chia sẻ nội dung sau:
H1. Em hãy giới thiệu đôi nét về nhân vật lịch sử Lý Thường Kiệt?
H2. Từ kiến thức đã tìm hiểu, em thấy cuộc kháng chiến giai đoạn này có
những nét độc đáo gì? Em có đồng tình với ý kiến: Hành động tiến công
vào đất Tống của Lý Thường Kiệt là hành động liều lĩnh?

Gợi ý trả lời:
1. Lý Thường Kiệt
- Phần Em có biết (SGK-tr.58) …
- LTK tên thật là Ngô Tuấn là người có chí hướng, ham đọc
binh thư, 23 tuổi làm quan được vua Lý Thánh Tông phong là
Thái Uý, đổi sang họ vua, goi là LTK.
2. Nét độc đáo trong cuộc kháng chiến chống Tống giai đoạn
thứ nhất (năm 1075):
+ Đem quân chinh phạt Chăm-pa để ổn định biên giới phía
Nam, làm thất bại ý đồ tiến công phối hợp của nhà Tống với
Chăm-pa.

+ Đem quân tấn công vào đất Tống nhằm thực hiện
chủ trương “tiến công trước để tự vệ”.
- Độc đáo nhất phải kể đến là việc thực hiện chủ
trương "tiến công trước để tự vệ", chủ động tấn công
thay vì ngồi yên đợi giặc.
+ Đây là kế hoạch - chủ trương độc đáo, sáng tạo và
táo bạo nhằm giành thế chủ động, tiêu hao lực lượng
địch ngay từ lúc chúng chưa tiến hành xâm lược.

- Tiến công ở đây không phải là hành động liều lĩnh, thiếu
suy nghĩ, cũng không phải là một cuộc tấn công xâm lược
nước khác bởi vì cuộc tiến công này nhằm để phá vỡ cuộc
xâm lược nước ta của nhà Tống. Cuộc tiến công có mục đích
chính đáng, rõ ràng; ngay sau khi đạt được mục đích, ta
nhanh chóng rút về nước, không hề có hành động giết người,
cướp của.
-> Thắng lợi này là đòn phủ đầu mạnh mẽ, làm quân Tống rơi
vào thể hoang mang, bị động.

“Ngồi yên đợi giặc
không bằng đem quân
đánh trước để chặn
thế mạnh của giặc”

2. Cuộc kháng chiến chống Tống giai đoạn thứ hai (năm 1077)
a. Chuẩn bị kháng chiến
Em hãy cho biết, sau khi trở về
nước, Lý Thường Kiệt đã chuẩn
bị cho cuộc kháng chiến chống
quân Tống như thế nào?

HĐCĐ (5') báo cáo, chia sẻ yêu cầu câu hỏi mục 2.b:
H1. Vì sao Lý Thường Kiệt quyết định xây dựng phòng
tuyến chống quân Tống ở sông Như Nguyệt? Việc xây
dựng phòng tuyến như vậy đã thể hiện điều gì?
H2: Dựa vào lược đồ, thông tin SGK (2 đoạn đầu), trình bày
diễn biến cuộc chiến đấu trên sông Như Nguyệt của nhà Lý?

a. Chuẩn bị kháng chiến
- Bố trí quân chặn đánh ở biên giới.
- Bố trí thủy binh chặn đánh ở vùng Đông Bắc.
- Xây dựng phòng tuyến kiên cố trên bờ nam sông Như
Nguyệt.

Gợi ý đáp án:
1. Lý Thường Kiệt quyết định xây dựng phòng tuyến chống
quân Tống ở sông Như Nguyệt vì:
- Sông Như Nguyệt là một chiến tuyến tự nhiên, rất khó để
vượt qua.
- Là dòng sông chặn ngang con đường bộ mà quân Tống có thể
dùng để tiến vào Thăng Long => Thuận lợi cho ta phòng thủ và
gây khó khăn cho địch khi tiến công.
=> Việc xây dựng phòng tuyến như vậy đã cho thấy sự sáng
tạo, mưu trí, khả năng lãnh đạo tài tình của Lý Thường Kiệt.

b. Cuộc chiến đấu trên phòng tuyến sông Như Nguyệt

H. Trình
bày diễn
biến cuộc
chiến đấu
trên sông
Như
Nguyệt ?

* Diễn biến
- Năm 1077, quân Tống tiến vào nước ta, bị chặn ở bờ
Bắc sông Như Nguyệt.
- Quân Tống nhiều lần tấn công nhưng đều bị đẩy lùi
phải rút về phòng ngự.
- Cuối năm 1077, LTK phản công -> quân Tống thất bại,
chấp nhận giảng hòa và rút về nước.

Một vài hình ảnh về dòng sông Như Nguyệt ngày nay

GV: giữa lúc cuộc chiến đang gay go Lý Thường Kiệt cho
người đêm dến vào ngôi đền bên sông đọc bài thơ “Nam
quốc sơn hà”; đánh vào tinh thần làm cho quân địch
hoang mang, lo sợ đồng thời khích lệ tinh thần chiến
đấu của quân ta.

Tranh vẽ trận chiến trên sông Như Nguyệt.

* Ý nghĩa

HĐCĐ (5') báo cáo, chia sẻ yêu cầu sau:
H1. Khai thác tư liệu 3, nêu nhận xét của
em về cách kết thúc cuộc kháng chiến của
Lý Thường Kiệt.
H2. Trình bày ý nghĩa của chiến thắng trên
sông Như Nguyệt.

Gợi ý trả lời:
1. Cách kết thúc cuộc kháng chiến của Lý Thường Kiệt: quân giặc bại trận
nhưng Lý Thường Kiệt đã chủ động đề nghị "giảng hoà", thực chất là cho quân
Tống một lối thoát.
=> Chủ trương nhân đạo, cách ngoại giao khôn khéo và mềm dẻo, tránh gây
thêm tổn thất cho cả hai bên.
=>  Vừa thể hiện sức mạnh của đất nước, vừa không làm tổn hại đến danh dự
nhà Tống, đảm bảo được mối quan hệ bang giao hòa hiếu giữa hai nước sau
chiến tranh.

. Ý nghĩa của chiến thắng trên sông Như Nguyệt:
- Là trận đánh có ý nghĩa lớn lao trong lịch sử chống
ngoại xâm của dân tộc.
- Giáng một đòn mạnh mẽ vào ý chí chiến đấu, khiến
quân Tống buộc phải từ bỏ mộng xâm lược Đại Việt.
- Giữ vững nền độc lập, tự chủ, khẳng định chủ quyền
đất nước.
- Thể hiện tinh thần đoàn kết, quyết tâm chống ngoại
xâm của nhân dân Đại Việt và sự lãnh đạo sáng suốt, tài
ba của Lý Thường Kiệt.
2

* Ý nghĩa
- Đánh tan âm mưu xâm lược Đại Việt của nhà Tống,
bảo vệ vững chắc nền độc lập dân tộc.
+ Thể hiện tinh thần đoàn kết, quyết tâm chống ngoại
xâm của nhân dân Đại Việt và sự sáng suốt, tài ba của
LTK.

1. Bài tập 1 (SGK-tr.61): Hãy chỉ ra những nét độc đáo trong cuộc
kháng chiến chống Tống của nhà Lý (1075-1077).

Gợi ý trả lời:
- Chủ trương "tiến công trước để tự vệ", đẩy địch vào thế
bị động.
- Lựa chọn và xây dựng tuyến phòng ngự vững chắc trên
sông Như Nguyệt.
- Nắm bắt thời cơ, tấn công quy mô lớn vào trận tuyến của
địch khi thấy địch suy yếu.
- Chủ động kết thúc chiến sự bằng biện pháp mềm dẻo,
thương lượng, đề nghị “giảng hòa” để hạn chế tổn thất.

2. Bài tập 2 (SGK-tr.61): Vai trò của Lý Thường Kiệt
trong cuộc kháng chiến được thể hiện như thế nào?
Gợi ý trả lời:
- Là tổng chỉ huy lãnh đạo cuộc kháng chiến chống
quân Tống xâm lược.
- Đưa ra đường lối kháng chiến nhanh chóng, đúng
đắn, sáng tạo, giúp quân và dân ta giành được thắng lợi.
- Là người trực tiếp điều binh khiển tướng và quyết
định kết thúc chiến tranh bằng biện pháp hoà bình =>
Vai trò to lớn, góp phần quan trọng vào thắng lợi của
cuộc kháng chiến.

3. Bài tập trắc nghiệm
Câu 1: Ai là người chỉ đạo cuộc kháng chiến chống Tống xâm lược thời Lý?
A. Lý Kế Nguyên
B. Vua Lý Thánh Tông
C. Lý Thường Kiệt
D. Tông Đản
Câu 2: Chủ trương đối phó của Lý Thường Kiệt trong cuộc kháng chiến chống Tống là:
A. Ngồi yên đợi giặc đến.
B. Đầu hàng giặc để bảo toàn triều đình.
C. Chủ đông tiến công để phá thế mạnh của quân Tống.
D. Liên kết với Cham-pa.
Câu 3: Lý Thường Kiệt đánh vào châu Ung, châu Khâm và châu Liêm vì mục đích gì?
A. Đánh vào Bộ chỉ huy của quân Tống.
B. Đánh vào nơi tập trung dân của Tống.
C. Đánh vào đồn quân Tống gần biên giới của Đại Việt.
D. Đánh vào nơi Tống tích trữ lương thực và khí giới để đánh Đại Việt.

Câu 4: Để chuẩn bị chiến tranh lâu dài với quân Tống, sau khi mở cuộc tấn công vào đất
Tống Lý Thường Kiệt đã làm gì?
A. Tạm thời hòa hoãn với quân Tống để củng cố lực lượng tronhg nước.
B. Cho xây dựng phòng tuyến trên sông Như Nguyệt.
C. Tấn công, đập tan cuộc chiến tranh xâm lược của Cham-pa ở phía Nam.
D. Đón địch, tiêu diệt lực lượng của địch ngay khi chúng vừa đặt chân đến.
Câu 5: Lý Thường Kiệt chủ động kết thúc chiến tranh bằng cách nào?
A. Tổng tiến công, truy kích kẻ thù đến cùng.
B. Thương lượng, đề nghị giảng hòa.
C. Kí hòa ước, kết thúc chiến tranh.
D. Đề nghị “giảng hòa”củng cố lực lượng, chờ thời cơ.
Câu 6: Tại sao Lý Thường Kiệt lại chủ động giảng hòa?
A. Lý Thường Kiệt sợ mất lòng vua Tống.
B. Để bảo toàn lực lượng và tài sản của nhân dân.
C. Để đảm bảo mối quan hệ hòa hiếu giữa hai nước và là truyền thống nhân đạo
của dân tộc.
D. Lý Thường Kiệt muốn kết thúc chiến tranh nhanh chóng.

4. Bài tập 3 (SGK-tr.61). Cuộc kháng chiến chống Tống của nhà Lý đã để lại những
bài học gì cho công cuộc bảo vệ Tổ quốc hiện nay?
Gợi ý trả lời:
- Luôn nêu cao tinh thần đoàn kết, ý chí mạnh mẽ, quyết tâm chiến đấu chống giặc
ngoại xâm.
- Có đường lối kháng chiến đúng đắn, phù hợp với hoàn cảnh, điểm mạnh, điểm yếu
của quân và dân ta.
- Luôn giữ thái độ mềm dẻo, khôn khéo để giữ gìn mối quan hệ với các nước nhưng
cũng kiên quyết trấn áp những thế lực có mưu đồ xâm lược.
- Chủ động xây dựng các tuyến phòng thủ để chống giặc, lợi dụng địa thế hiểm trở
của tự nhiên để trận địa chiến đấu.
- Lòng nhân nghĩa, yêu chuộng hòa bình.

HƯỚNG DẪN HỌC VÀ CHUẨN BỊ BÀI
1. Bài cũ: Học bài theo nội dung bài học đã tìm hiểu và ghi chép.
Ghi nhớ, nắm được:
+ Nét chính về 2 giai đoạn của cuộc kháng chiến chống Tống 10751077.
+ Nét độc đáo trong cách đánh giặc của cuộc kháng chiến chống Tống
(1075-1077) của nhà Lý, đặc biệt là Lý Thường Kiệt.
2. Bài mới: Chuẩn bị bài 13. Đại Việt thời Trần 1226-1400
- Đọc thông tin, trả lời các câu hỏi SGK.
- Lưu ý những yêu cầu sau:
+ Sự thành lập nhà Trần, tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa… thời Trần; so
sánh với các triều đại trước.
+ Những thành tựu nổi bật của nhà Trần về văn hóa.