ĐẤT NƯỚC

Nguyen
Khoa Diem
NHÓM 5
12/5 THPT THÁI PHIÊN

Khổ 1 - Đất Nước
Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa…”
mẹ thường hay kể
Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn
Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh
giặc
Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
ikipedia.org
Cái kèo, wcái
cột thành tên

Đoạn 1: Nhận thức về đất nước qua các
phương diện, văn hoá, phong tục tập
quán
Hai câu thơ
• Câu
đầuthơ đầu, nhà thơ khẳng

định sự tồn tại của đất nước.
+ Câu thơ như một lời chuyện
trò tâm tình, chân thành -> tạo
tâm thế trữ tình. Ngôn ngữ
thuần Việt.
+ Danh từ "Đất Nước" được viết
hoa tạo nên sự thiêng liêng,
Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
thành kính.
Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa…”
mẹ thường hay kể

Đoạn 1: Nhận thức về đất nước qua các
phương diện, văn hoá, phong tục tập
+quán
"Khi ta lớn lên":
• “Ta” là chủ thể trữ tình, là
người “kể câu chuyện Đất
Nước”, là người đại diện
nhân xưng cho cả thế hệ
trẻ nói lên ý thức tìm hiểu
cội nguồn Đất Nước.
• Chỉ sự trưởng thành của
mỗi con người, song song
+ "Đã
khẳngthành
định chắc nịch về sự tồn tại
với có
dórồi":
là sựlờitrưởng
củavề
Đất
Nước.
bộc lộ niềm tự hào mãnh liệt về về lịch
nhận
thức.
sử hình thành và phát triển của dân tộc ta.

Đoạn 1: Nhận thức về đất nước qua các
phương diện, văn hoá, phong tục tập
quán
Khái niệm “ngày
xửa ngày xưa”
định vị trong tâm
thức người đọc
một ý niệm: Đất
Nước đã có từ rất
lâu, rất xa, rất
xưa trong thẳm
sâu của cội nguồn
dân tộc

+ Đưa ta về với
những câu chuyện
cổ dân gian như
Thạch Sanh, Thánh
Gióng, Con Rồng

Đoạn 1: Nhận thức về đất nước qua các
phương diện, văn hoá, phong tục tập
quán
Về ý nghĩa của truyện cổ với đời
sống tinh thần con người, nhà
thơ Lâm Thị Mỹ Dạ đã xúc động
mà viết nên:
"Tôi yêu truyện cổ nước tôi
Rất nhân hậu tuyệt vời sâu xa
Thương người rồi mới thương ta
Yêu nhau dù mấy cách xa cũng
tìm
Ở hiền thì lại gặp lành
Người ngay thì gặp kẻ tiên độ trì."
(Chuyện cổ nước mình)

Đoạn 1: Nhận thức về đất nước qua
các phương diện, văn hoá, phong tục
tập quán
- Câu thơ thứ ba gợi nhớ truyện cổ
người Việt. “Sự tích trầu cau”.
- Phong tục ăn trầu có từ xa xưa là
biểu tượng tâm linh của người Việt.
=> Miếng trầu vừa có giá trị vật
chất, vừa mang giá trị tinh thần.
Miếng trầu đã trở thành hình tượng
nghệ thuật đặc biệt trong câu hát
dân gian:
"Trầu này trầu tỉnh trầu tình
Trầu loan trầu phượng trầu mình trầu

Trong sinh hoạt hằng ngày
(giữ ấm cơ thể)

Trong đời sống tình cảm (tình
yêu đôi lứa, cưới hỏi).

Trong đời sống tâm linh
(phong tục cúng lễ)

Trong giao tiếp ứng xử (tục
ngữ “miếng trầu là đầu câu

Đoạn 1: Nhận thức về đất nước qua các
phương diện, văn hoá, phong tục tập quán
- "Lớn lên" là cách nói gợi hình về quá trình trưởng
thành của đất nước. Đất nước kỳ vĩ, tráng lệ, lãng mạn
hào
hùng.
- "Đất Nước lớn lên":
+ Truyền thuyết Thánh Gióng - câu chuyện chống giặc
ngoại xâm của dân tộc ta.
+ Tre: hình ảnh thân quen gắn liền với làng quê Việt
Nam.

Đoạn 1: Nhận thức về
đất nước qua các
phương diện, văn
hoá, phong tục tập
quán

+Tinh thần bất khuất, anh
dũng của người Việt.
=> Khiến người đọc có thể
liên tưởng ngay lập tức đến
câu chuyện Thánh Gióng
như một bài học gắn liền
với sức mạnh quật cường,
với lòng yêu nước của ông
cha xưa.

Đoạn 1: Nhận thức về đất nước qua
các phương diện, văn hoá, phong tục
tập quán
Để rồi hình ảnh cây tre ấy đã đi vào thơ
của Thép Mới:
Nòi tre đâu chịu mọc cong
Chưa lên đã nhọn như chông là thường.
Và hình ảnh của Phù Đổng Thiên Vương
cũng đã trở thành biểu tượng cho thanh
niên thời chống Mĩ :
Ta như thưở xưa thần Phù Đổng
Vụt lớn lên đánh đuổi giặc thù
Sức vóc ta khỏe như ngựa sắt
Chí căm thù ta nén thép thành roi
Lửa chiến đấu ta phun vào mặt
Lũ sát nhân cứu nước hai nòi.
(Tố Hữu)

Đoạn 1: Nhận thức về
đất nước qua các
phương diện, văn hoá,
phong tục tập quán
Sử dụng những từ ngữ có tính
tăng tiến khi nói về sự ra đời
của đất nước : "có" , "bắt
đầu" , "lớn lên" để gợi tưởng về
những chặng đường hạnh phúc
của con người từ khi còn nằm
trong
nôi cho
đếnchống
khi trưởng
=>
Truyền
thống
giặc đã
đithành.
suốt chặng đường dài dựng
nước và giữ nước. Thấm nhuần
trong suy nghĩ nhận thức của con

Đoạn 1: Nhận thức về đất nước qua các phương
diện, văn hoá, phong tục tập quán
Bới tóc sau đầu:
+ Phong tục tập quán lâu đời.
+ Vẻ đẹp truyền thống của
người phụ nữ Việt Nam - hồn
hậu, giản dị, dịu dàng, nữ
tính.
=> Đây là nét đẹp văn hóa
có sức sống lâu bền. Dù trải
qua hàng ngàn năm Bắc
thuộc nhưng nét đẹp ấy vẫn
được giữ gìn. Tóc
góp
phần
làm sau đầu
mẹ
thì bới
nên bản sắc văn hóa Việt
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay
Nam.

Đoạn 1: Nhận thức về đất
nước qua các phương
diện, văn hoá, phong tục
tập quán
Trong ca dao không ít lần hình
ảnh mái tóc gây xúc động cho
người đọc, nhất là được soi chiếu
qua hình ảnh lứa đôi:
Tóc ngang lưng vừa chừng em
bới
- Bới tóc còn thể
hiện vẻ đẹp tinh
Để chi
dài bối
rốidịlòng
tế, thủy
chung,
giản
củaanh.
người

phụ nữ.
=> Cái “búi tóc củ hành” đã bao
đời trở thành một phần của nếp
sống, nếp nghĩ, nếp sinh hoạt lao

Đoạn 1: Nhận thức về đất nước qua các
phương diện, văn hoá, phong tục tập
quán

- "Cha mẹ thương nhau": Vẻ đẹp
trong lối ứng xử người Việt - nghĩa
tình sâu nặng.
- "Gừng cay muối mặn" : Thành
ngữ
Việt
Nam.
- Hình
ảnh
muối mặn – gừng cay:
+ Giàu sức biểu cảm: Như diễn tả
tình nghĩa con người có mặn mà,
có đắng cay.
+ Nó gợi lên được ân nghĩa thủy
chung ở đời: gừng càng già càng
cay, muối càng lâu năm càng mặn,

Nhằm ca ngợi lối sống giàu
tình nghĩa và tấm lòng thủy
chung, son sắt của người Việt
Nam.
Tình nghĩa thuỷ chung son sắt
vượt lên trên những nhọc
nhằn, khó khăn của cuộc sống
ông bà, cha mẹ ta.
Tượng trưng cho vẻ đẹp tinh
thần bền vững của dân tộc,
của ông bà, cha mẹ, tổ tiên –
cội nguồn tạo nên giá trị văn
hóa tinh thần dân tộc.

Đoạn 1: Nhận thức về đất
nước qua các phương diện,
văn hoá, phong tục tập quán
"Cái kèo, cái cột thành tên":
+ Không gian sinh hoạt, là nơi mỗi con
người sinh ra và lớn lên, nơi cất tiếng
nói đầu tiên.
+ Biểu tượng cho sự bền vững của mái
ấm gia đình.
+ Đồng thời được sử dụng để đặt tên.
Người Việt có phong tục tập quán đặt
tên cho con bằng những sự vật cần gũi
gắn bó trong đời sống hằng ngày.

12

Đoạn 1: Nhận thức về đất nước qua các
phương diện, văn hoá, phong tục tập
quán
- Hạt gạo:
+ Nền văn minh công
nghiệp lúa nước
+ Hình ảnh gắn liền
với dân tộc Đại Việt
được xem là điểm xuất
phát của toàn bộ nền
văn hóa.
+ Tác động đến cách
sống, cách nghĩ, cách
ứng xử của người Việt,

- Thành ngữ “một nắng hai
sương” chỉ sự khó khăn vất vả,
hình ảnh vẻ đẹp lao động của
con người nhân dân Việt Nam.
- Biện pháp tu từ liệt kê một
loạt các động từ xay, giã, giần,
sàng
+ Diễn tả một cách sinh động
sự khó khăn, vất vả. Thấm
trong từng hạt gạo nhỏ bé là vị
mặn của mồ hôi, vị cay của sự

Đoạn 1: Nhận thức về đất nước qua các
phương diện, văn hoá, phong tục tập
quán
Không chỉ thấy cái nhọc
nhằn, vất vả mà còn là
đức tính cần cù, chịu
thương chịu khó – phẩm
chất truyền thống của
dân tộc Đại Việt.
Chính vì thế câu thơ phảng phất
lời nhắn nhủ của cha ông xưa:
“Ai ơi bưng bát cơm đầy
Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn

Đoạn 1: Nhận thức về đất nước qua các
phương diện, văn hoá, phong tục tập
quán
Từ cái nhà con ở khi “cái kèo, cái cột
thành tên” đến hạt gạo con ăn phải "một
nắng hai sương xay, giã, giần, sàn” ta
hiểu được bao thế hệ mẹ cha đã lao động
vất vả, chắt chiu, dành dụm để tạo dựng
cuộc sống cho những đứa con nên người
và góp phần dựng xây đất nước.

Đất Nước có từ ngày đó...
Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm
khẳng định với một niềm tự hào
"Đất Nước có từ ngày đó...”
“Ngày đó” là ngày nào ta
không biết, cũng không rõ
nhưng chắc chắn ngày đó là
ngày ta có truyền thống, có
phong tục tập quán, có nền văn
hóa, mà có văn hóa tức là có
Đất Nước.

Đoạn 1: Nhận thức về đất nước qua các
phương diện, văn hoá, phong tục tập quán
Là ngày mỗi người bắt đầu nhận thức về thế giới
xung quanh qua từng bữa cơm, hình ảnh mẹ, cách
đối xử trong gia đình, trang phục, những câu
chuyện
…
Như vậycổ“ngày
đó ”ở đây vừa là trạng từ chỉ thời
gian trong quá khứ, vừa là một phép thế danh từ

Tiểu Kết

Đoạn thơ là một định nghĩa theo cách riêng của
Nguyễn Khoa Điềm về Đất Nước : không siêu hình
Nhưtượng
vậy, mà
trong
những
cảm
nhậnvới
ban
đầu
của
trừu
gắn
bó thân
thuộc
mỗi
người,
Nguyễn
Khoa
Điềm,
lịch
lâugiàu
đời chất
của đất
Đất
Nước của
nhân
dân.
Lờisử
thơ
liêu văn
nước
không
cắtkhông
nghĩa gian
bằngnghệ
sự nối
tiếpvừa
hoá
dân
gian, được
tạo một
thuật
củagũi
các
triều
đại hay
gần
thân
quen,
vừa các
bay mốc
bổng,son
sâulịch
xa.sử chói
lọi mà được nhìn từ trong chiều sâu văn hóa
và văn học dân gian. Đây cũng chính là điểm
mới trong cách tìm về nguồn cội của đất nước
của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm.