1
DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH
CHỦ ĐỀ 4 - TiẾT 3:
2
Tại sao mèo tam thể
luôn là mèo cái?
DI TRUYỀN LIÊN KẾT VỚI GIỚI TÍNH:

I. NST giới tính và cơ chế tế bào học xác định giới tính bằng NST:
X
Y
Quan sát hỡnh em hãy cho biết đặc điểm của cặp NST XY ở người?
1
X
Y
Vùng tương đồng: chứa các lôcút gen giống nhau






Nhiễm sắc thể giới tính là gì?
Mỗi nhiễm sắc thể giới tính có cấu trúc đặc trưng nào?

1 .NST giới tính

-Nhiễm sắc thể giới tính là nhiễm sắc thể có chứa gen quy định giới tính và các gen khác.

-Mỗi nhiễm sắc thể giới tính gồm:
+ Đoạn tương đồng chứa các lôcut gen giống nhau
+Đoạn không tương đồng chứa các gen đặc trưng cho từng NST







2. Cơ chế tế bào học xác định giới tính bằng NST:
Nghiên cứu thông tin SGK I.1b Trang 50
Hãy điền vào ô trống:

XY
XO
XY
XX
XX
XX
XX
XO
9
1 gái : 1 trai
Cơ chế xác định giới tính là sự phân li và tổ hợp của cặp NST giới tính.
Cơ chế xác định giới tính ở người
Cơ chế xác
định giới tính
ở người là gì?
Tỉ lệ giới tính ở đa số các loài là xấp xỉ 1 : 1
II . Di truyền liên kết với giới tính
Di truyền gen trên X và di truyền gen trên Y
1.gen trên NST X
a- Thí nghiệm
Thí nghiệm của Mooc gan khi lai Pt/c ruồi mắt đỏ với ruồi mắt trắng được kết quả như sau:
1. Ở phép lai thuận: Ptc, F1 100% mắt đỏ, rút ra được kết luận gì?
2. Nhận xét về kết quả của phép lai thuận và lai nghịch? Kết quả thí nghiệm trên có gì khác với kết quả lai thuận nghịch của Menđen?
3. Trong lai thuận, mắt trắng chỉ có ruồi ♂. Vậy gen quy định màu mắt nằm trên NST thường hay giới tính?
4. Gen quy định màu mắt nằm trên NST X hay Y? Vì sao?
Thảo luận nhóm (5 phút), trả lời các câu hỏi sau:
b. Giải thích:
Một gen quy định một tính trạng, Ptc, F1100% mắt đỏ  mắt đỏ là trội (A), mắt trắng là lặn (a).
Lai thuận, nghịch kết quả khác nhau
Ở lai thuận, tính trạng mắt trắng chỉ có ở con đực  gen quy định màu mắt nằm trên NST giới tính.
Màu mắt xuất hiện ở cả 2 giới  gen quy định màu mắt nằm trên X (đoạn không có gen tương ứng trên Y).



* Sơ đồ lai


CƠ SỞ TẾ BÀO HỌC của sự di truyền tính trạng màu mắt ở ruồi giấm là gì?
c –Cơ sở tế bào học của sự di truyền tính trạng màu mắt ở ruồi giấm là :
Sự phân li độc lập và tổ hợp tự do của các cặp NST giới tính trong giảm phân và thụ tinh sự phân li độc lập và tổ hợp tự do của các gen trên NST giới tính


Nêu đặc điểm di truyền của gen trên X ?
d. Đặc điểm di truyền của gen trên X:
- Kết quả lai thuận nghịch khác nhau.
Tính trạng biểu hiện không đồng đều ở 2 giới.
Có hiện tượng di truyền chéo
Màu lông mèo tam thể, bệnh mù màu, máu khó đông ở người… do gen lặn nằm trên NST X quy định.
II. DI TRUYỀN LIÊN KẾT VỚI GIỚI TÍNH
2. Gen nằm trên NST Y:

*Ví dụ: Ở người, bố có dị tật có túm lông ở tai, dính ngón tay thứ 2,3 sẽ truyền cho 100% con trai trong gia đình, con gái thì không bị tật này.
-.
NST Y ở các loài chứa rất ít gen.
- Gen ở đoạn không tương đồng trên NST Y chỉ truyền trực tiếp cho một giới dị giao tử XY. (Di truyền thẳng)
- Ví dụ ở người, gen xác định tính trạng có túm lông trên vành tai và gen quy định tật dính ngón tay số 2 và 3 chỉ biểu hiện ở nam giới.


Di truyền liên kết giới tính là gì?

KẾT LUẬN:
DT liên kết với giới tính là hiện tượng di truyền các tính trạng mà gen xác định chúng nằm trên NST giới tính


Ý nghĩa của di truyền liên kết giới tính ?


3. Ý nghĩa của di truyền liên kết giới tính :
Dựa vào những tính trạng liên kết với giới tính để sớm phân biệt giới tính,để điều chỉnh tỉ lệ đực ,cái phù hợp đem lại hiệu quả kinh tế cao
CỦNG CỐ: TRÒ CHƠI.

Mỗi nhóm lần lượt chọn 2 câu hỏi .Mỗi câu trả lời đúng đạt 5 điểm.
Lưu ý:
Nhóm nào chọn đúng ô số may mắn sẽ đạt 5 điểm.
1
2
3
4
5
6
Ô SỐ MAY MẮN
7
8
Câu hỏi số 1:
 Các gen nằm trên nhiễm sắc thể X có sự di truyền:
A. theo dòng mẹ.
B. thẳng.
C. như các gen trên NST thường.
D. Chéo.





Đáp án: D. Chéo
15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
Câu hỏi số 2:
Gen ở trên nhiễm sắc thể Y có hiện tượng di truyền:
A. theo dòng mẹ.
B. thẳng.
C. như gen trên NST thường.
D. chéo.
Đáp án: B. thẳng
Ô SỐ MAY MẮN
15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
Câu hỏi số 4:
Làm thế nào để phát hiện ra qui luật di truyền là phân li độc lập, di truyền liên kết với giới tính?

Đáp án:
- DT liên kết với giới tính: kết qủa 2 phép lai thuận nghịch khác nhau
- DT phân li độc lập: kết quả 2 phép lai thuân nghịch giống nhau

15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
Câu hỏi số 5:
Cặp NST giới tính quy định giới tính nào dưới đây không đúng?
A. Ở người: XX - nữ, XY - nam. 
B. Ở ruồi giấm: XX - đực, XY - cái.
  C. Ở gà: XX - trống, XY - mái.  
D. Ở lợn: XX - cái, XY - đực.



Đáp án: B . Ở ruồi giấm, XX - đực, XY - cái.
15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
Câu hỏi số 6:
Một ruồi giấm cái mắt đỏ mang một gen lặn mắt trắng nằm trên NST X giao phối với một ruồi giấm đực mắt đỏ sẽ cho ra F1 như thế nào?
 A. 50% ruồi cái mắt trắng.
 B. 75% ruồi đực mắt đỏ : 25% ruồi mắt trắng ở cả đực và cái.
 C. 100% ruồi đực mắt trắng.
 D. 50% ruồi đực mắt trắng.



Đáp án: D. P: ♀ XAXa x ♂ XAY
Gp: XA : Xa XA : Y
F1: 1 XAXA : 1XAXa : 1XAY : 1 XaY
(100%♀ Mắt đỏ :50% ♂ đỏ: 50% ♂ trắng)

15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
Câu hỏi số 7:
Ở ruồi giấm, gen A quy định mắt đỏ là trội hoàn toàn so với gen a quy định mắt trắng, các gen này nằm trên nhiễm sắc thể X, không nằm trên nhiễm sắc thể Y. Cho ruồi mắt đỏ giao phối với ruồi mắt trắng, F1 thu được tỉ lệ: 1 đực mắt đỏ : 1 đực mắt trắng : 1 cái mắt đỏ : 1 cái mắt trắng. Kiểu gen của ruồi bố mẹ là
XAY, XaXa. B. XAY, XaO.
C. XaY, XAXa. D. XaY, XAXA.
Đáp án: C
15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
Câu hỏi số 8:
QUY LUẬT DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH?
Đáp án:
- GEN NẰM TRÊN X :QL di truyền chéo:
+ Gen trên X của “bố” truyền cho con gái
+ Gen trên X của “mẹ” truyền cho con trai
-GEN NẰM TRÊN Y : QL di truyền thẳng (di truyền 100% cho cá thể cùng giới dị giao).

15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
BÀI TẬP VỀ NHÀ
Tìm hiểu nội dung 4 : Di truyền ngoài nhân

Tìm hiểu nội dung 5 : Ảnh hưởng của môi trường đến sự biểu hiện của gen
Bài học của chúng ta đến đây là kết thúc. Chúc các em học tốt, cảm ơn quí thầy cô về dự giờ hôm nay.