GVHD: TS. PHẠM THỊ XUÂN THỌ
NTH: NHÓM 2
ĐÔ THỊ HÓA Ở CÁC NHÓM NƯỚC
VÀ CÁC KHU VỰC TRÊN THẾ GIỚI
TRƯỜNG ĐHSP TP. HỒ CHÍ MINH
KHOA ĐỊA LÍ
MÔN ĐỊA LÍ ĐÔ THỊ
Một số điểm tương đồng về quá trình ĐTH giữa các nhóm nước
ĐTH phát triển mạnh trên quy mô toàn cầu, làm tăng nhanh số lượng các đô thị lớn, tăng nhanh số dân đô thị và tỉ lệ thị dân.
Xu hướng phát triển của thế giới hiện nay là biến trái đất thành một hành tinh chủ yếu bao gồm các đô thị (hành tinh bê tông). Không ngừng hiện đại hóa cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật đô thị.
Dân số đô thị thế giới năm 2006 đạt 48% dân số, đến 2025 sẽ đạt tới 61%(khoảng trên 5 tỉ người)
Biểu đồ dân số đô thị thế giới (1995-2050)
Bảng dân số đô thị và % dân số đô thị
năm 1970, 1990 và năm 2025
Và chính do quá trình đô thị hóa có tính quy luật và phụ thuộc vào sự phát triển KT-XH nên ở cả các nước phát triển và đang phát triển thì mức độ đô thị hóa đều có sự khác nhau trong nội bộ các nhóm nước, và khác nhau ngay cả trong cùng một nước
Sự khác biệt về ĐTH giữa các nhóm nước trên thế giới
Quá trình đô thị hóa có tính chất khác biệt giữa các nước, các vùng với trình độ phát triển kinh tế khác nhau
Có thể nhận thấy sự khác biệt về mức độ và tính chất ĐTH giữa các nước(vì ĐTH có tính quy luật và các đô thị phát triển phụ thuộc vào sự phát triển KT-XH)
Và hiện nay sự gia tăng dân số đô thị thế giới chủ yếu là gia tăng dân số đô thị ở các nước đang phát triển
Biểu đồ dân số đô thị các nhóm nước năm 1970, 1990, 2025
Vào giữa thế kỉ 20, các nước kinh tế phát triển dân số đô thị đã đạt >50%, còn các nước đang phát triển để có được tỉ lệ này phải chờ tới 75 năm sau(năm 2025)
Sự bùng nổ dân cư đô thị trong thế kỉ 21 tập trung chủ yếu ở các quốc gia đang phát triển. LHQ dự báo dân số đô thị thế giới năm 2025 tập trung ở các nước đang phát triển lớn gấp 4 lần so với số dân đô thị của các nước kinh tế phát triển
Đô thị hóa ở các nước và các khu vực kinh tế phát triển
Ở các nước kinh tế phát triển đều có mức độ đô thị hóa cao. Các nước Australia, Newzealand và khu vực Tây Âu, Bắc Mĩ có mức ĐTH cao, tỉ lệ dân số đô thị khoảng trên 80%.
Quá trình đô thị hóa đã có từ những năm đầu của thế kỉ 20(tức là sớm hơn nhiều so với các nước đang phát triển)
Chất lượng đô thị, mức độ hiện đại cũng như sự quy hoạch phát triển đô thị ở các nước phát triển hơn hẳn các nước đang phát triển
Quốc gia đông dân nhất Châu Âu
Cảnh tại ga tàu điện ngầm ở Matxcova
Bể bơi tạo sóng đông nhất (Tokyo Summerland, Nhật Bản)
Dân số đô thị ở các nước kinh tế phát triển qua các năm
Số dân thành thị ở các nước trong nhóm cũng không giống nhau. Khu vực Đông và Nam Âu mức độ ĐTH thấp hơn các khu vực trên, trong đó thấp nhất so với các nước kinh tế phát triển là khu vực Đông Âu: 63% dân số sống trong khu vực đô thị

Cùng với sự khác biệt về trình độ phát triển kinh tế là sự khác biệt về mức độ đô thị hóa giữa các nước

Tốc độ gia tăng dân đô thị ở các nước phát triển hiện nay chậm hơn ở các nước đang phát triển

Ở châu Âu có thể nhận ra sự khác biệt về mức độ ĐTH rất dễ, sự thay đổi mức độ ĐTH trung bình đến mức độ ĐTH hóa cao, ngay trong từng quốc gia cũng có sự biến đổi theo từng khu vực
Biểu đồ tỉ lệ gia tăng dân số đô thị ở hai nhóm nước
Các nước châu Âu:
Có 12 nước có tỉ lệ dân thành thị hơn 75%: Bỉ(97%), Lucxembua(91%), Hà Lan(90%)…Một số nước nhỏ ở châu Âu là những nước có mức độ đô thị hóa cao như: Monaco 100%, Aixơlen 94%...

Khu vực Nam Âu có trình độ ĐTH khác biệt nhau khá lớn. Một số nước có mức độ ĐTH cao như: Anđôra 92%, Manta 91%, Italia 90%...Nhung nhiều nước có mức độ ĐTh còn thấp: Anbani 45%, Xlovennia 52%, Bồ Đào Nha 53%..
Ở các nước kinh tế phát triển, sự di dân từ nông thôn vào đô thị làm tăng dân số khu vực đô thị đã trở thành nét chung nhất ở nhóm nước này trong những năn cuối thế kỉ 19 đầu thế kỉ 20

Nhưng đến cuối TK 20 thì quá trình ĐTH đã mang đặc trung khác biệt giữa các nước này, do quá trình ĐTH đã vào giai đoạn kết gắn với quá trình ngoại ô hóa, mên tỉ lệ dân số thành thị của một số nước không tăng, thậm trí lại giảm so với những năm trước. Chính vì vậy mà dân số đô thị thế giới có thể đạt 61% vào năm 2030, muộn hơn 5 năm so với dự báo trước

Ví dụ: Mĩ, Canada, châu Âu…
Vào những năm 1970, dân số đô thị thế giới khoảng 1,4 tỉ so với 3,7 tỉ dân thế giới, trong đó gần một nửa số dân đô thị thế giới tập trung ở các nước kinh tế phát triển

Các nước kinh tế phát triển có số dân đô thị nhiều hơn ở các nước đang phát triển nhưng nó mau chóng mất đi vị trí đó, do sự gia tăng dân số nhanh chóng ở các nước đang phát triển với sự di dân từ nông thôn vào đô thị

Sự gia tăng số dân đô thị ở các nước đang phát triển làm cho cán cân dân số đô thị bị đảo chiều từ năm 1975, và sự thay đổi đó tiếp tục tăng lên trong thời gian sau đó
Tôkyô về đêm
Một góc của thành phố New York
ĐTH ở châu Đại dương:
Số dân đô thị chiếm 73%(2006) và tỉ lệ dân số đi thị tập trung cao nhất vào một số nước trong khu vực: Nauru 100%, Australia 91%, New zealand 89%...Ngược lại trên các đảo có mức độ ĐTH thấp: Papua niu Ghinê 13%, Xolomon 16%...
Thành phố Sydney ( Australia)
Thành phố Brisbane-Australia
Đô thị hóa ở Nhật Bản
Là nước có trình độ phát triển cao, đô thị hóa mạnh mẽ, tập trung ở nhiều thành phố lớn bậc nhất thế giới.
Nhật là nước tư bản duy nhất ở châu Á có trình độ phát triển kinh tế phát triển cao. Đô thị hóa ở nhật diễn ra mạnh mẽ gắn liền với sự phát triển mạnh mẽ của các ngành công nghiệp, các thành phố mọc lên nhanh chóng, đặc biệt là các thành phố lớn có mật độ dày đặc ở đảo Honxu, trong đó thành phố lớn nhất Nhật Bản đồng thời cũng là thành phố lớn nhất thế giới là Tokiô đã đạt 25 triệu dân năm 1990.
ĐTH ở các nước châu Âu:
Châu Âu ĐTH rất sớm, mức độ ĐTH cao, nhưng gần đây tốc độ ĐTH chậm, nhiều đô thị cổ nhưng rất ít các siêu đô thị khổng lồ
Là khu vực thứ 2 thế giới về số lượng dân cư đô thị năm 1970 với 311 triệu người. Nhưng trong những năm gần đây dân số đô thị châu Âu tăng chậm hơn so với châu Á
Năm 2005 dân số đô thị châu Âu đạt 538 triệu người, tăng khoảng 165 triệu trong vòng 35 năm, trong khi đó các nước châu Á có sự gia tăng nhanh chóng-tăng 1,7 tỉ trong 35 năm
ở châu Âu đến năm 2007 chỉ có 1 thành phố duy nhất có số dân từ 10 triệu trở lên là Matxcova.
Châu Âu có lịch sử ĐTH lâu dài, có nhiều đô thị cổ, mạng lưới đô thị dày đặc, mức độ ĐTH cao với 75% dân số đô thị năm 2006.
Tuy nhiên châu Âu có thể chia ra 3 khu vực ĐTH khác nhau:
ĐTH ở Tây Âu:
Là nơi diễn ra cuộc cách mạng CN, CNH cao độ chính là cơ sở để hình thành và phát triển đô thị
Tây Âu có trình độ ĐTH cao, đã đến giai đoạn kết, tỉ lệ thị dân trong những năm tới sẽ tăng chậm hơn các nước tư bản khác
Thành phố Berlin
Thành phố London
ĐTH ở Bắc Âu:
Các đô thị phân bố ở ven biển, các đô thị có số dân không lớn, chức năng chính của thành phố là khai thác và chế biến hải sản, chế biến gỗ.
Na uy 78%, Phần Lan 62%, …
ĐTH ở Nam Âu:
Là khu vực có nhiều thành phố cổ của thế giới, tuy vậy ĐTH kém hơn Tây Âu gắn liến với sự phát triển kinh tế yếu hơn
ở Nam Âu các thành phố nhu Athens, Lisbon là thành phố cổ chủ đạo, tập trung phần lớn dân số đô thị: Athens 55%, Lisbon 48%...
Italia có tỉ lệ dân số đô thị cao nhất Nam Âu, với 90%.
Các đô thị ở đây mang đậm màu sắc tôn giáo
Thành phố cổ ở Italia
ĐTH ở Đông Âu:
Khu vực này hình thành một loại đô thị riêng biệt-Thành phố Đông Âu. Đó là kiểu đô thị mà cùng chung truyền thống và tập quán với các thành phố Tây Âu nhưng lại khác nhau về nguyên tắc quản lí kế hoạch tập trung mà trong giai đoạn CNXH đã xác lập để hình thành và kiểm soát các khu định cư mới và cũ
Các đô thị ở đây cũng nổi lên như một kiểu đô thị đặc biệt
Các thành phố ở Đông Âu có trình độ văn hóa và mức độ đảm bảo hành chính công khá cao, không gian dành cho các công viên, những nơi giải trí khá rộng rãi
Đông Âu là khu vực ĐTH yếu hơn các khu vực khác ở châu Âu
Thành phố Matxcova
ĐTH ở Bắc Mĩ:

ở lục địa Bắc Mĩ cả 2 nước Canada và Mĩ đều có mức đô thị hóa cao những không có đô thị lớn đứng đầu thế giới.

Canada: đất nước có tỉ lệ đô thị hóa cao 79% dân số đô thị. Có 4 thành phố lớn trên 1 triệu dân: Tôronto, Montreal, Vancuvo, Ottawa.
Hoa kì: một siêu cường quốc về kinh tế, có trình độ công nghiệp hóa cao, tỉ lệ dân cư đô thị chiếm tới 795 dân số toàn quốc. các thành phố lớn tập trung thành một dãi từ boxton đến Oasinton, dãi đô thị này tập trung đến 45 triệu dân kéo dài trên 750 km, rộng từ 100 đến 200 km.
+Các thành phố lớn của Hoa Kì chủ yếu tập trung ở khu vực Đông Bắc và khu vực quanh ngũ hồ. Đó cũng là những trung tâm công nghiệp nổi tiếng của Hoa Kì.
+Thành phố New York là thành phố siêu khổng lồ của Mĩ với 21 triệu dân năm 2000, năm 2006: nội thành là 18,5 triệu người, Metro là gần 22 triệu người, chiếm 10% dân số đô thị của Mĩ, ngoài ra còn có nhiều đô thị lớn khác…
Đô thị hóa ở các nước và các khu vực kinh tế đang phát triển
Khoảng 1/3 đến 2/3 dân số của phần lớn các đô thị thuộc nhóm nước đang phát triển bị đẩy tới những khu ngoại ô lụp sụp hoặc những nơi những người chiếm đất xây dựng, họ thường bất chấp chính quyền.

Các đô thị của châu Phi, châu Á và châu Mĩ La Tinh chưa hoàn thiện về cơ sở hạ tầng, vật chất kĩ thuật: giao thông vận tải điện nước,…vấn đề sử dụng các phương tiện giao thông công cộng hiện đại còn rất hiếm hoi do quá trình công nghiệp hóa chỉ mới phát triển gần đây.
Chuyến tàu đông nhất thế giới ( Ấn Độ)
Hiện nay sự gia tăng dân số đô thị thế giới là chủ yếu ở các nước đang phát triển

Tốc độ gia tăng dân số đô thị ở các nước đang phát triển tăng lên nhanh chóng trong thời gian ngắn, có thể đạt tới con số 4 tỉ người vào năm 2025.

Tỉ lệ dân số đô thị của các nước đang phát triển đã tăng mạnh, thậm chí có khu vực tỉ lệ dân số đô thị còn cao hơn ở các nước kinh tế phát triển (Nam Mĩ cao hơn Bắc Mĩ…). Nhưng cần nhìn nhận rõ chất lượng đô thị và mức độ hiện đại cũng như sự quy hoạch phát triển của hai nhóm nước này có sự khác biệt rất lớn
Có thể nhận thấy một số đặc trưng chung của các nước nhóm phát triển là sự di dân lâu dài từ các vùng nông thôn vào các thành thị làm cho dân số thành thị tăng lên nhanh chóng.
Ở các nước kém phát triển, sự gia tăng nhanh chóng số dân đô thị gắn với quá trình di dân ồ ạt từ nông thôn đến đô thị kiểm soát không nổi, gây thiếu lao động có trình độ kĩ thuật ở nông thôn, gây sức ép về việc làm, cơ sở VCKT và ô nhiễm môi trường ở đô thị

Năm 1990 dân số đô thị ở các nước đang phát triển là 1,4 tỉ người(thế giới là 2,28 tỉ người), chiếm 61,4% dân số đô thị thế giới, đến năm 2025 dân số đô thị ở các nhóm nước đang phát triển và kém phát triển sẽ đạt tỉ lệ 57% với hơn 4 tỉ người, chiếm 80% số dân đô thị thế giới
Một số đô thị còn trong thời kì tiền công nghiệp, chỉ có trung tâm thương mại hay chợ có quy mô trung bình, ở đây không có trung tâm công nghiệp còn giao thông công cộng thì rất hiếm hoi.

Mặt khác một số nước các đô thị lại phát triển quá lớn theo lối tự phát đã dẫn đến hệ thống giao thông luôn quá tải và vấn đề giao thông là vấn nạn khó giải quyết được.

Hơn nữa ở các quốc gia đang phát triển còn nổi bậc lên sự tập trung dân số quá mức vào một số đô thị đặc biệt là trong thủ phủ của các khu vực và của quốc gia.
Hiện nay sự bùng nổ dân số đô thi là một hiện tượng phổ biến ở các nước đang phát triển. Số dân đô thị ở các nước đang phát triển tăng nhanh, trung bình mỗi năm tăng 3,5-4% tức là chỉ sau 25 năm dân số đô thị của các nước này tăng lên gấp đôi

Ở các nước đang phát triển quá trình đô thị hóa không cùng diễn ra với quá trình công nghiệp hóa, mà chủ yếu là do sự di dân từ nông thôn ra thành thị, làm cho tình trạng đô thị hóa trờ nên không kiểm soát được, gây khó khăn trở ngại đối với các vấn đề phát triển kinh tế xã hôi mà đặc biệt nhất là vấn đề việc làm, nhà ở, phương tiện đi lại, là nguyên nhân gây ra các tệ nạn xã hội.
Nhìn chung cảnh quan đô thị của các nước ĐPT còn lộn xộn, chưa được quy hoạch toàn diện, hiệu quả trong đời sống chưa cao,tiềm ẩn nhiều nguy cơ ô nhiễm môi trường và gây nhiều khó khăn cho việc tổ chức các dịch vụ xã hội.
Ở các nước đang phát triển cũng có thể chia thành các khu vực phát triển khác nhau.
Đô thị hóa ở châu Á

Theo ước tính của lien hợp quốc số lượng dân số đô thị của các nước châu Á từ năm 1990 đền 2020 sẽ tăng từ 850 -> 2,25 tỉ. Trung bình hàng năm tăng 47 triệu người. Hiện nay tỉ lệ dân đô thị là 38%(2005)

Do đó gây ra những mối nguy hại cho việc phát triển kinh tế, việc xuống cấp môi trường và cơ sở hạ tầng. Chính vì vậy cần có những biện pháp quy hoạch thích hợp theo hướng hiện đại trong hệ thống cấp thoát nước, cấp điện và các phương tiện giao thông, cơ sở vật chất kĩ thuật, cơ sở hạ tầng khác.
Một số quốc gia đã có chính sách chú trọng xây dựng các đô thị có quy mô trung bình, phân bố phân tán mạng lưới đô thị, nhờ vậy quá trình ĐTH đã đem lại lợi ích trong sự phát triển của nó
Đông Bắc Á:
Trung Quốc là một đất nước rộng lớn, và dân số đông, với dân số đô thị chiếm 37% dân số.(chiếm 32,8 % dân số đô thị châu Á, trừ NB). Dân số đô thị TQ sẽ tăng nhanh hơn so với các khu vực khác của châu Á.
Các thành phố lớn của TQ là Bắc Kinh, Thượng Hải, Thiên Tân, Trùng Khánh
Sông Hoàng Phố ở Thượng Hải-Trung Quốc
Đông Nam Á:
Indônêxia – cường quốc thứ 4 về dân số với dân số là 221,9 triệu người 2005, có tỉ lệ thị dân là 42% cao hơn mức trung bình của khu vực nhưng lại thấp hơn mức trung bình của thế giới

Thái Lan: trung tâm giải trí của thế giới các nước Đông Nam Á tỉ lệ dân số đô thị 33%(2006) thấp hơn mức trung bình của thế giới, tập trung chủ yếu vào thủ đô Bangkok(70%).

Philippin: có mức đô thị hóa khá cao đạt tới 48% năm 2005, tâp trung chủ yếu ở thủ đô Manila.

Mianma có dân số là 677 nghìn người, tỉ lệ dân cư đô thị là 29%, tập trung chủ yếu ở thủ đô Yangun với 4 triệu dân chiếm 30% dân số đô thị của cả nước.

Malayxia có 26,1 triệu nười tỉ lệ dân số đô thị là 38%

Việt Nam có khoảng 84,1 triệu người với dân số đô thị chiếm 20%.
Đô thị hóa ở các nước đang phát triển
Manila (philippin)
TP Hồ Chí Minh (VN)


Trung và Nam Á:
Là khu vực ĐTH yếu(30% dân số)
Tây Á:
Là khu vực ĐTH vào loại cao nhất châu Á do sự tahy da đổi thịt nhờ dầu mỏ trong thời gian gần đây, tỉ lệ dân đô thị là 65%
Đô thị hóa ở các nước châu Phi

Châu Phi có dân số đô thị chiếm 37%(2006). Đây là châu lục có mức độ ĐTH thấp nhất và chậm chạp nhất trên thế giới. Tuy nhiên, hiện nay tôc độ đô thị hóa lại tăng nhanh hơn, chủ yếu là sự di dân từ nông thôn ra thành phố.

Các nuớc châu phi tăng dân số đô thị qua nhanh, việc gia tăng dân số đô thị quá nhanh như là một sự bùng nổ phản ánh việc tập trung hóa của chính phủ, của sự giàu có và quyền lực và như thế những gì tốt đẹp nhất của đô thị được xem như biểu tượng của sự phát triển và hiện đại hóa trong nền kinh tế của đất nước họ.
Khu vực đô thị hóa mạnh nhất là khu vực Bắc Phi có tới 47% dân số đô thị, Nam Phi 50%, Tây Phi 40%, Trung Phi 35% dân số đô thị, Đông Phi 24%.
Hầu hết các đô thị ở châu Phi đều thể hiện sự tương phản rõ rệt về mặt không gian trong lĩnh vực đại lý XH
Đô thị hóa ở các nước châu Mĩ La Tinh

Khu vực có mức độ đô thị hóa cao nhất nhóm nước đang phát triển
Quá trình đô thị hóa châu Mĩ LaTinh đang phát triển nhanh chóng, biến các thành phố Mĩ La Tinh thành các thành phố lớn nhất thế giới.
các nhà phân tích tiên đoán rằng cho đến năm 2010, 6 trong số 28 thành phố lớn nhất thế giới nằm ở khu vực Mĩ La Tinh và Rio de Janeiro sẽ hợp nhất với Sao paolô thành một liên hiệp rộng lớn có chiều dài là 350 dặm với 40 triệu dân.
Mức độ ĐTH giữa các nước ở đây cũng có sự khác biệt rất lớn
Các nước có tỉ lệ dân đô thị lớn như:
Mêhicô đất nước đô thị hóa ồ ạt, có thành phố lớn nhất châu Mĩ La Tinh có tỉ lệ dân cư đô thị là 75%
Achentina 89%, với thành phố lớn nhất là Buenốt Airet chiếm đến 41% dân số đô thị.
Các nước Chilê 87%, Pêru 73%, Uruguay 93%: có tỉ lệ dân số đô thị cao nhất khu vục này
Braxil là nước đông dân nhất châu MĩLa Tinh 179,1 triệu người 2005, tỉ lệ dân số đô thị là 81%.
Các nước có tỉ lệ dân đô thị thấp:
Các nước vùng Caribe 65%(2005)
Thành phố Mexico City
THE END
THANKS