Một ống bê tông bị rơi xuống mương. Một số người quyết định dùng cần vọt để nâng ống bê tông lên Làm như thế có dễ dàng hơn hay không ?
Hình 15.1
Tiết 19 – Bài 15: ĐÒN BẨY
1. Tìm hiểu cấu tạo của đòn bẩy
Hãy quan sát hình vẽ chiếc cần vọt, xà beng, búa nhổ đinh ở các hình sau. Chúng đều là các đòn bẩy.
Vậy đòn bẩy có cấu tạo như thế nào?
Tiết 19 – Bài 15: ĐÒN BẨY
O1
O
O2
Điểm tựa là O.
Điểm tác dụng của lực F2 là O2.
Điểm tác dụng của lực F1 là O1.
F1 là trọng lượng vật cần nâng tác dụng vào một điểm của đòn bẩy gọi là O1, đây là điểm có đặt vật.
Điểm tựa O là điểm cố định, đòn bẩy quay quanh điểm tựa này.
F2 là lực nâng vật, tác dụng vào một điểm khác của đòn bẩy gọi là O2.
Lưu ý:
1. Tìm hiểu cấu tạo của đòn bẩy
Qua những thông tin vừa tìm hiểu, các em hãy nêu cấu tạo của đòn bẩy?
Mỗi đòn bẩy đều có:
Tiết 19 – Bài 15: ĐÒN BẨY
1. Tìm hiểu cấu tạo của đòn bẩy
Tiết 19 – Bài 15: ĐÒN BẨY
C1. Hãy điền các chữ O; O1; O2 vào các vị
trí thích hợp trên các hình sau:
O2
O

O1
O2
O

O1
Tiết 19 – Bài 15: ĐÒN BẨY
C4. Tìm những thí dụ sử dụng đòn bẩy trong cuộc sống.
Tiết 19 – Bài 15: ĐÒN BẨY
C5. Hãy chỉ ra điểm tựa O, O1; O2 lên đòn bẩy trong các hình sau.
a)
b)
c)
d)
o1
o1
O2
o1
O2
O2
o1
O2
1. Đặt vấn đề
Trong đòn bẩy ở hình 15.4 , muốn lực nâng vật lên nhỏ hơn trọng lượng của vật (tức là F2 < F1) thì các khoảng cách OO1 và OO2 phải thỏa mãn điều kiện gì?
Hình 15.4
Tiết 19 – Bài 15: ĐÒN BẨY
II. Đòn bẩy giúp con người làm việc dễ dàng hơn như thế nào?
Lực kế
khối trụ kim loại
giá đỡ
thanh ngang
OO2 là khoảng cách từ điểm tựa tới điểm tác dụng của trọng lượng vật.
Với OO1 là khoảng cách từ điểm tựa tới điểm tác dụng của lực kéo.
Ta cùng tìm hiểu thí nghiệm sau
Dụng cụ gồm:
Tiết 19 – Bài 15: ĐÒN BẨY
II. Đòn bẩy giúp con người làm việc dễ dàng hơn như thế nào?
2. Thí nghiệm
F1 = …….N
Bảng 15.1. Kết quả thí nghiệm:
9
Bước 2: Lắp dụng cụ thí nghiệm như hình 15.4 để đo lực kéo F2
Hình 15.4
Bước 1: Dùng lực kế đo trọng lượng của vật và ghi kết quả vào bảng 15.1
2
Lần 1: OO2 > OO1, kéo để lực kế nâng vật lên từ từ, đọc và ghi số chỉ của lực kế
1,5
2,5
2
Lần 2: điều chỉnh để OO2 = OO1, kéo để lực kế nâng vật lên từ từ, đọc và ghi số chỉ của lực kế
Lần 3: điều chỉnh để OO2 < OO1, kéo để lực kế nâng vật lên từ từ, đọc và ghi số chỉ của lực kế
Từ bảng kết quả thí nghiệm, các em hãy rút ra khi F2 < F1 thì OO2 phải như thế nào với OO1 ?
Khi F2 < F1 thì OO2 > OO1
Tiết 19 – Bài 15: ĐÒN BẨY
II. Đòn bẩy giúp con người làm việc dễ dàng hơn như thế nào?
3. Rút ra kết luận
C3 . Chọn từ thích hợp trong khung để điền chỗ trống của câu sau :
lớn hơn
bằng
nhỏ hơn
Muốn lực nâng vật (1)……………. trọng lượng của vật thì phải làm cho khoảng cách từ điểm tựa tới điểm tác dụng của lực nâng (2)…………… khoảng cách từ điểm tựa tới điểm tác dụng của trọng lượng vật .
C6.Hãy chỉ ra cách cải tiến việc sử dụng đòn bẩy hình 15.1 để làm giảm bớt lực kéo.
O1
O2
O
Để giảm bớt lực kéo ta chỉ cần dịch chuyển điểm tựa O về phía O1 để làm tăng chiều dài OO2.
Tiết 19 – Bài 15: ĐÒN BẨY
Bài tập vận dụng
Bài tập 1. Cân nào sau đây không phải là ứng dụng của đòn bẩy?
a. Cân Rô bec van
c. Cân đồng hồ
b. Cân đòn
d. Cân tạ
15
15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
Hết giờ
Các em hãy suy nghĩ và tự trả lời, khi nào trả lời xong mới kiểm tra đáp án nhé.
Bài tập 2. Hãy chỉ ra điểm tựa, các điểm tác dụng của lực F1, F2 lên đòn bẩy trong các hình vẽ sau
a)
b)
c)
d)
O
O1
O1
O1
O1
O2
O2
O2
O2
O
O
O
F2
Bài tập vận dụng
Bài tập vận dụng
Bài tập 3. Để nhổ một cái đinh bị cắm quá chặt vào gỗ thì ta nên dung kiềm hay xà beng. Vì sao?
Các em hãy suy nghĩ và tự trả lời, khi nào trả lời xong mới kiểm tra đáp án nhé.
Trả lời: Tuy cả hai đều là đòn bẩy nhưng ta nên dùng xà beng. Vì xà beng có khoảng cách từ điểm tựa O đến điểm tác dụng của lực O2 sẽ lớn hơn nhiều so với khoảng cách từ điểm tựa O đến điểm tác dụng của trọng lượng vật O1 là cây đinh. Khi đó ta chỉ cần dùng một lực nhỏ sẽ nhổ được cây đinh.
Yêu cầu về nhà
Học thuộc ghi nhớ trong SGK.
Lấy thêm ví dụ về ứng dụng của đòn bẩy trong cuộc sống.
Làm bài tập trong SBT: 15.1; 15.7; 15.10.
Nghiên cứu bài mới: Ròng rọc.
Chào tạm biệt các em.
Hẹn gặp lại ở các tiết sau!