ñoàng chí
Chính Höõu
I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
- Chính Hữu (1926-2007) tên khai sinh là Trần Đình Đắc, quê ở Can Lộc, Hà Tĩnh.
- Ông cầm bút năm 1947, hầu như chỉ viết về người lính và chiến tranh.
- Thơ ông cảm xúc dồn nén, ngôn ngữ và hình ảnh chọn lọc, hàm súc.
2. Tác phẩm:
- Hoàn cảnh sáng tác:
- Thể thơ: tự do
Đầu năm 1948, sau khi tác giả cùng đồng đội tham gia chiến đấu trong chiến dịch Việt Bắc (1947).
Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không, mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi.
Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo.
1948
Phần 1
Phần 2
Phần 3
Bố cục:
II. Đọc hiểu văn bản:
1. Cơ sở hình thành tình đồng chí:
nước mặn đồng chua
Thành ngữ (nước mặn đồng chua), từ ngữ gợi tả (đất cày lên sỏi đá)
Tôi và anh ra đi từ những làng vùng nghèo khó.
→ Chung hoàn cảnh xuất thân
đầu sát bên đầu,
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ.
Súng bên súng,
Hình ảnh tượng trưng (súng), điệp từ (súng, đầu), phép đối.
→ Chung lí tưởng, nhiệm vụ
- “đêm rét chung chăn”
→ Chung những khó khăn, gian khổ
Họ trở thành đồng chí.
Câu thơ Đồng chí! rất đặc biệt:
+ là nhan đề, biểu hiện chủ đề bài thơ
+ khép lại ý thơ đoạn trên, mở ra ý thơ đoạn dưới
+ là tiếng gọi thiết tha cất lên từ trái tim của những người cùng chí hướng.
Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không, gió lung lay
nhớ người ra lính.
2. Những biểu hiện của tình đồng chí:
mặc kệ
Giếng nước gốc đa
Tình thái từ (mặc kệ), hoán dụ (giếng nước gốc đa), nhân hóa (nhớ)
Lòng yêu nước tha thiết, sẵn sàng hy sinh vì cuộc kháng chiến của dân tộc
Người lính thấu hiểu hoàn cảnh, nỗi lòng của bạn.
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Từ ngữ, hình ảnh chọn lọc; các chi tiết thơ cụ thể, chân thực.
Người lính chia sẻ những khó khăn, bệnh tật, thiếu thốn.
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.
Chi tiết thơ chọn lọc, giàu sức biểu cảm
Bàn tay truyền hơi ấm.
Họ tiếp cho nhau sức
mạnh để vượt qua mọi khó khăn gian khổ.
3. Vẻ đẹp của người lính:
Đêm nay
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Hình ảnh thực, chọn lọc
Cuộc sống chiến đấu của người lính: khắc nghiệt, căng thẳng nhưng luôn gắn bó để chủ động tấn công kẻ thù.
rừng hoang sương muối
Đầu súng trăng treo.
Hình ảnh thực, đẹp và nên thơ.
Sự hòa quyện của chất hiện thực và cảm hứng lãng mạn trong thơ Chính Hữu.
Hình ảnh đầu súng trăng treo trở thành biểu tượng của thơ ca kháng chiến chống Pháp.
III Tổng kết:
Ghi nhớ SGK trang 131
ĐỒNG CHÍ
Chính Hữu
Hình ảnh, ngôn ngữ chân thực, giản dị
Tình đồng chí keo sơn, gắn bó
Hoạt động vận dụng
Câu hỏi: Viết một đoạn văn ngắn trình bày cảm nhận của em về hình ảnh “Đầu súng trăng treo”.
Bài thơ Đồng chí của Chính Hữu đã kết thúc với những hình ảnh thật đẹp, thật ý nghĩa “Đầu súng trăng treo” - câu thơ chỉ có 4 chữ, nhịp thơ thay đổi đột ngột, dồn nén, chắc gọn, gây sự chú ý của người đọc. Trong đêm phục kích, người lính bỗng phát hiện nơi đầu súng có một vầng trăng treo. Từ “ treo” đã tạo nên mối quan hệ bất ngờ độc đáo, nối liền mặt đất với bầu trời, gợi nên những liên tưởng vừa hiện thực lại vừa lãng mạn. Chất hiện thực ở đây được thể hiện rõ bởi đêm khuya trăng trên cao sà xuống thấp dần. Ở vị trí người lính, vầng trăng như đang treo trên đầu súng của mình. Trong hoàn cảnh hết sức gian khổ khốc liệt: đêm đông giá lạnh, rừng hoang sương muối, cái chết cận kề, vậy mà tâm hồn nhạy cảm của người chiến sĩ vẫn thấy hình ảnh trăng và súng thú vị. Súng và trăng là gần và xa, là thực tại và mơ mộng, là chất hiện thực và chất lãng mạn, là chất chiến sĩ và chất thi sĩ. Đó là những mặt bổ sung, hài hòa với nhau trong cuộc đời người lính. Súng và trăng đã tạo nên một cặp đồng chí tô đậm hơn vẻ đẹp của những người đồng chí đang đứng cạnh bên nhau. Chính tình đồng chí đã khiến cho người lính cảm thấy cuộc đời vẫn đẹp, vẫn thơ mộng, giúp họ tạo nên chiến thắng.