CHÀO MỪNG
CÁC EM ĐẾN VỚI TIẾT HỌC

Giáo viên:

Tiết 46,47:

ĐỒNG CHÍ

-CHÍNH HỮU-

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả, tác phẩm
a. Tác giả

1

-Tên thật là Trần Đình Đắc,

2

Quê quán: Hà Tĩnh.

3

Năm 1946, ông gia nhập Trung đoàn Thủ đô
và hoạt động trong quân đội suốt hai cuộc
kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.

4

Ông bắt đầu làm thơ năm 1947, thơ ông hầu
như chỉ viết về người lính và chiến tranh.

5

Ông được nhà nước trao tặng giải
thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ
thuật năm 2000.

MỘT SỐ TÁC PHẨM
CỦA CHÍNH HỮU

b. Tác phẩm

- Hoàn cảnh sáng tác: cuối năm 1948
(thời kì đầu cuộc kháng chiến chống
Pháp), in trong tập “Đầu súng trăng treo”
- Chính Hữu tâm sự: Tôi bị ốm, sốt rét ác
tính nhưng không có thuốc men gì cả. Đơn
vị vẫn hành quân và để lại một đồng chí
chăm sóc tôi. Không có đồng chí đó, có lẽ
tôi đã bỏ mạng. Sự ân cần của đồng chí đó
khiến tôi nhớ những lần đau ốm được mẹ,
được chị chăm sóc. Đấy là những gợi ý đầu
tiên của bài thơ Đồng chí

2. Đọc, hiểu chú thích, bố cục
ĐỒNG CHÍ
Áo anh rách vai
Quê hương anh nước mặn, đồng chua
Quần tôi có vài mảnh vá
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá
Miệng cười buốt giá
Anh với tôi đôi người xa lạ
Chân không giày
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau.
Thương nhau tay nắm lấy
Súng bên súng, đầu sát bên đầu
bàn tay!
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỷ
Đồng chí!
Đêm nay rừng hoang
sương muối
Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Đứng cạnh bên nhau chờ
Gian nhà không mặc kệ gió lung lay
giặc tới
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
Đầu súng trăng treo.
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh,
2-1948
Sốt run người, vừng trán ướt mồ hôi.

Tự do
01
Thể thơ

Đề tài,
chủ đề
02

Tự sự + Miêu
tả + Biểu cảm
03

Ngợi ca tình đồng chí,
đồng đội thắm thiết,
sâu nặng của những
người lính cách mạng
dựa trên cơ sở cùng
chung cảnh ngộ và lí
tưởng chiến đấu.

PTBĐ

Bố cục
7 câu đầu
10 câu tiếp theo

3 câu cuối

Cơ sở hình thành tình đồng chí
Biểu hiện của tình đồng chí

Biểu tượng đẹp về tình đồng chí

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
1. Cơ sở của tình đồng chí
Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.

THẢO LUẬN NHÓM

1. Cơ sở của tình đồng chí
PHIẾU HỌC TẬP
Hình ảnh thơ nào giới - Nước mặn đồng chua: vùng đất nhiễm mặn ven biển, đất xấu khó trồng
thiệu về quê hương của trọt.
các anh
- Đất cày lên sỏi đá: vùng đồi núi trung du đá sỏi , đất bạc màu khó canh
tác.
là những vùng đất nghèo, cằn cỗi, xác xơ. 
Biện pháp nghệ thuật
Giọng thơ :
Nhận xét về nguồn gốc
xuất thân:

Sử dụng thành ngữ, nghệ thuật đối xứng:
+ nước mặn đồng chua,đất cày lên sỏi đá
+ quê hương anh - làng tôi
+ nước mặn đồng chua - đất cày lên sỏi đá.

- Giọng thơ : như lời kể chuyện, thủ thỉ, tâm tình…
-> Họ cùng chung nguồn gốc xuất thân – cùng chung giai cấp - cùng
cảnh ngộ.( người nông dân chân lấm tay bùn khoác áo lính ra trận)

SUY NGHĨ VÀ TRẢ LỜI
Câu 1. Các anh quen nhau trong bối cảnh nào?
Câu 2.Theo em điều gì đã khiến cho những người xa lạ ở khắp mọi miền
của Tổ quốc, họ lại trở nên thân thiết ?
Câu 3.Chỉ ra cái hay trong nghệ thuật diễn đạt của những câu thơ trên?
Câu 4. Câu thơ “Đồng chí” ở giữa bài thơ có gì đặc biệt?

SUY NGHĨ VÀ TRẢ LỜI
Câu 1. Các anh quen nhau trong bối cảnh nào?
Câu 2.Theo em điều gì đã khiến cho những người xa lạ ở khắp mọi miền
của Tổ quốc, họ lại trở nên thân thiết ?
Câu 3.Chỉ ra cái hay trong nghệ thuật diễn đạt của những câu thơ trên?
Câu 4. Câu thơ “Đồng chí” ở giữa bài thơ có gì đặc biệt?

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Cơ sở của tình đồng chí
Các anh quen
nhau trong bối - Họ nhập ngũ và cùng đứng dưới lá quân kì của cách mạng.
cảnh:
-> Chung nhau về lí tưởng cách mạng, lòng yêu nước

Điều gì đã khiến + Từ xa lạ, trở nên gắn kết.
cho những người
Anh – tôi
xa lạ rồi trở thành
thân quen:
Anh với tôi – đôi

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Cơ sở của tình đồng chí
Nghệ thuật
diễn đạt:

- Điệp từ, ẩn dụ ,hình ảnh thơ đối xứng miêu tả chân thực cuộc đời người
lính:
+ Súng bên súng  chung nhiệm vụ
+ đầu sát bên đầu  chung cuộc đời quân ngũ
- Từ : 'bên” – “sát” - “chung”- “đôi” mọi khoảng cách không còn, họ quấn
quýt gắn bó đến không thể tách rời, tình đồng chí cứ lớn dần theo thời gian.

Câu thơ
“Đồng chí” ở
giữa bài thơ
có gì đặc
biệt:

- Câu thơ có 2 tiếng – 1 từ - kết thúc dấu chấm than - một nốt nhấn.
 cảm xúc dồn nén mãnh liệt, chân thành, là tiếng gọi sâu thẳm, thiêng
liêng, cảm động của tình đồng chí. Là điểm sáng của bài thơ. Là bản lề
khép mở nâng ý đoạn trước mở ra ý đoạn sau.

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Cơ sở của tình đồng chí
Nghệ thuật
diễn đạt:

- Điệp từ, ẩn dụ ,hình ảnh thơ đối xứng miêu tả chân thực cuộc đời người
lính:
+ Súng bên súng  chung nhiệm vụ
+ đầu sát bên đầu  chung cuộc đời quân ngũ
- Từ : 'bên” – “sát” - “chung”- “đôi” mọi khoảng cách không còn, họ quấn
quýt gắn bó đến không thể tách rời, tình đồng chí cứ lớn dần theo thời gian.

Câu thơ
“Đồng chí” ở
giữa bài thơ
có gì đặc
biệt:

- Câu thơ có 2 tiếng – 1 từ - kết thúc dấu chấm than - một nốt nhấn.
 cảm xúc dồn nén mãnh liệt, chân thành, là tiếng gọi sâu thẳm, thiêng
liêng, cảm động của tình đồng chí. Là điểm sáng của bài thơ. Là bản lề
khép mở nâng ý đoạn trước mở ra ý đoạn sau.

Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau,
Súng bên súng, đầu sát bên đầu,
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỷ.
 Ngôn ngữ bình dị, mộc mạc
 Chung lý tưởng
 Sẵn sàng chia sẻ khó khăn gian khổ.

Cơ sở tình đồng
chí:
Chung hoàn cảnh xuất thân: từ miền quê
nghèo khó

Chung lí tưởng, mục đích: lên đường
vì Tổ quốc

Chung hoàn cảnh chiến đấu gian khổ

Chủ đề của bài thơ
Câu đặc biệt

“Đồng
chí!”

Khẳng định tình đồng chí,
đồng đội giữa hai người
lính
Nhịp cầu nối đoạn 1 và
đoạn 2

Tiến
trình
hình
thành

Nghệ
thuật

Xa lạ

Cấu trúc song hành
Thành ngữ
Biện pháp ẩn dụ

Chung
lí tưởng

Tri kỉ

Đồng
chí

Thông cảm, chia sẻ
cùng nhau chiến
đấu là nguồn cội
của tình đồng chí
keo sơn

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
2. Những biểu hiện và sức mạnh của tình đồng chí

•
•
•
•

Đọc và trả lời câu hỏi:
Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không, mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
Câu 1: Biểu hiện của tình đồng chí được thể hiện như thế nào?
Câu 2: Nêu cách hiểu của em về ý nghĩa của những hình ảnh thơ : “Gian nhà không”, “ gió lung lay”
Câu 3:Vẻ đẹp của người lính được gợi ra từ sắc thái ý nghĩa của từ : “mặc kệ”
Câu 4: Nghệ thuật diễn đạt ?

•

Câu 5: Tìm những câu thơ có thể dùng để liên hệ so sánh đối chiếu với những câu thơ trên ?

( Gợi ý : câu thơ đầu của bài Đất nước – Nguyễn Đình thi: nhấn mạnh vào tư thế ra đi của người lính, họ
đi theo tiếng gọi của non sông, đất nước)

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
2. Những biểu hiện và sức mạnh của tình đồng chí

Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không, mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
cảnh ngộ và nỗi lòng của nhau

THẤU
HIỂU

tô đậm sự lựa chọn dứt khoác của họ về lòng yêu
nước, tình cảm cách mạng
nỗi nhớ quê

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
2. Những biểu hiện và sức mạnh
của tình đồng chí

tả thực: sự
hành hạ của
sốt rét rừng

Gợi: quan
tâm, lo lắng
nhau

Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày

liệt kê: áo
rách, quần
vá, …

sốt rét rừng

 đồng cam cộng khổ

khắc nghiệt
của núi rừng:
buốt giá

thiếu thốn

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.
cử chỉ
đơn giản

tay nắm lấy
bàn tay.

ấm lòng
yêu thương, sẵn sàng
trìu mến chia sẻ

 yêu thương, gắn bó
khao khát bên
đồng đội

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
2. Những biểu hiện và sức mạnh của tình đồng chí

- Cảm thông sâu xa những tâm tư, nỗi lòng của nhau.
- Cùng chia sẻ gian lao, thiếu thốn của cuộc đời người lính.
- Cùng trải qua những cơn “sốt run người vừng trán ướt mồ hôi”.
- Họ vượt qua những khó khăn, thiếu thốn đó nhờ sức mạnh của tình đồng
chí “Thương nhau tay nắm lấy bàn tay”.
Câu thơ sóng đôi, hình ảnh thơ chân thực đã thể hiện được sự gắn bó,
sức mạnh của tình đồng chí.

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
3. Hai câu luận

Nhớ nước đau lòng con quốc quốc
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia
Đối: (thanh, ý, cấu trúc)  tạo nhịp điệu cân đối, nhịp nhàng
Phép đảo (CN, VN)  nhấn mạnh tiếng lòng của tác giả

 Tâm trạng buồn, thương nhà, nhớ nước hoài cổ

3. Biểu tượng của tình đồng đội

THẢO LUẬN NHÓM:
Đọc và điền các nội dung vào bảng sau
Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Thời gian

Đêm về khuya

Không gian

hoang vu, lạnh lẽo

Bối cảnh

căng thẳng trước trận chiến

Tư thế người lính

chủ động “ chờ”

Tâm hồn

ung dung, thanh thản lạ kì, tình yêu nước hun đúc lên thành tinh thần tự
nguyện, sẵng sàng xả thân, tận hiến.

3. Biểu tượng của tình đồng đội

Đầu súng trăng

Khép lại bài thơ là một
hình ảnh thơ đẹp, em
hãy chỉ ra cái hay và cái
đẹp của câu thơ : “ Đầu
súng trăng treo ”
treo.

thực thực tiễn cuộc chiến đấu
hình ảnh

liên tưởng
giàu
sức gợi

súng chiến tranh, chiến sĩ,…
trăng hòa bình, thi sĩ, …

tình đồng chí sáng trong
vẻ đẹp tâm hồn người lính
vẻ đẹp tâm hồn dân tộc

"Đầu súng trăng treo" là hình
ảnh mang ý nghĩa biểu tượng:
hiện thực và lãng mạn, chiến
tranh và hòa bình.

III. TỔNG KẾT

NỘI DUNG
Ca ngợi tình đồng chí
cao đẹp giữa người
chiến sĩ trong thời
kháng chiến chống
Pháp gian khổ.

NGHỆ THUẬT
- Ngôn ngữ bình dị, đượm chất
dân gian, tình cảm chân thành.
- Tả thực + lãng mạn  hình ảnh
đẹp, mang ý nghĩa biểu tượng.

LUYỆN TẬP
Vẽ sơ đồ tư duy tổng kết văn bản Đồng chí

ĐỒNG CHÍ

Hình ảnh, ngôn ngữ chân thực, giản dị

Tình đồng chí keo sơn, gắn bó

VẬN DỤNG
Câu hỏi: Viết một đoạn văn ngắn trình bày cảm nhận của em về hình
ảnh “Đầu súng trăng treo”.
Bài thơ Đồng chí của Chính Hữu đã kết thúc với những hình ảnh thật đẹp, thật ý nghĩa “Đầu
súng trăng treo” - câu thơ chỉ có 4 chữ, nhịp thơ thay đổi đột ngột, dồn nén, chắc gọn, gây
sự chú ý của người đọc. Trong đêm phục kích, người lính bỗng phát hiện nơi đầu súng có
một vầng trăng treo. Từ “ treo” đã tạo nên mối quan hệ bất ngờ độc đáo, nối liền mặt đất với
bầu trời, gợi nên những liên tưởng vừa hiện thực lại vừa lãng mạn. Chất hiện thực ở đây
được thể hiện rõ bởi đêm khuya trăng trên cao sà xuống thấp dần. Ở vị trí người lính, vầng
trăng như đang treo trên đầu súng của mình. Trong hoàn cảnh hết sức gian khổ khốc liệt:
đêm đông giá lạnh, rừng hoang sương muối, cái chết cận kề, vậy mà tâm hồn nhạy cảm của
người chiến sĩ vẫn thấy hình ảnh trăng và súng thú vị. Súng và trăng là gần và xa, là thực tại
và mơ mộng, là chất hiện thực và chất lãng mạn, là chất chiến sĩ và chất thi sĩ. Đó là những
mặt bổ sung, hài hòa với nhau trong cuộc đời người lính. Súng và trăng đã tạo nên một cặp
đồng chí tô đậm hơn vẻ đẹp của những người đồng chí đang đứng cạnh bên nhau. Chính
tình đồng chí đã khiến cho người lính cảm thấy cuộc đời vẫn đẹp, vẫn thơ mộng, giúp họ tạo
nên chiến thắng.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Học thuộc lòng bài thơ.
- Nắm vững giá trị nội dung, nghệ thuật.
- Hoàn thành đoạn văn.
- Khuyến khích vẽ tranh về người lính.
- Chuẩn bị bài mới: “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của
Phạm Tiến Duật
+ Đọc bài thơ
+ Tìm hiểu nội dung qua câu hỏi SGK.

HẸN GẶP LẠI CÁC EM
TRONG TIẾT HỌC SAU!