Từ
chìa
khoá:Hiện
cáimét
khác
vớimóng
bố
mẹ
và
Ôsố
số1:(Gåm
6 ch
chữ
ữtượng
c¸i):Gen
Đcon
©ycó
lµ
trong
nh
ữ
ngcho
Ô
5:
(Gåm
3
c¸i)
bản
chất
là
loại
4:
6
Người
đặt
nền
di
Ô
số
3:
(Gåm
9
ch
ữ
c¸i)
Lo¹i
®¬n
ph©n
cÊu
t¹o
nªn
ADN
số2:6:(Gåm
Lo¹
i đơn
phân
nênaxit
protein
ÔÔsố
(Gåm 8 chữ c¸i) Hi
ện
tượng
con tạo
c¸i sinh
ra
giống
khác
nhau
ở
nhiều
chi
tiết
là
hiện
tượng
gì
?
nguyªn t¾c
cña qu¸ trình tæng hîp ADN
truyền học
bnucleic
ố mẹ này

1
2
3
4
5
6

D
N U C L
M E
A
A X I T A M

Ổ
T
O
D
N
N

S U N G
R U Y Ề N
T I T
E N

BIẾN DỊ
Biến dị là hiện tượng con sinh ra khác với
bố mẹ và khác nhau về nhiều chi tiết.

Biến dị di truyền
Biến dị tổ hợp

Là sự tổ hợp lại các
tính trạng của bố mẹ.

Đột biến

Biến dị không di truyền
Thường biến

Là những biến đổi trong vật
chất di truyền xảy ra ở cấp độ
phân tử(ADN) hoặc cấp độ tế
bào.

Đột biến gen

Đột biến NST

CHƯƠNG IV : BIẾN DỊ

BÀI 21: ĐỘT BIẾN GEN

Phân biệt các khái niệm:
+ Đột biến ?
+ Đột biến gen?
+ Đột biến điểm?
+ Thể đột biến?
+ Tác nhân đột biến?

Một số thể đột biến

I.ĐỘT BIẾN GEN
Quan sát hình và thảo luận nhóm điền vào phiếu học tập
Đoạn
ADN
b
c
d

Số cặp
nuclêôtit

Điểm khác so
với đoạn a

Đặt tên dạng
biến đổi

I/ Đột biến gen là gì?

Hãy gắn mạch còn lại cho đoạn mạch đơn sau?

a

T

A

G

X

A

T

T

A

X

G

Gen (a) có tổng bao nhiêu cặp nuclêôtit?
5 cặp
Trình tự của các cặp nuclêôtit?
-T–G–A–T–X–
-A–X–T–A–G–

a

d

T

A

T

A

G

X

G

X

A

T

A

T

T

A

T

A

X

G

X

G

T

A

G

X

G

X

T

A

A

G

X

T

T

A

A

T

X

T

A

G

T

A

X

G

H21.1. Một số dạng đột biến gen

b

c

a

T

A

G

X

A

T

T

A
G

X

b

T

A

G

X

A

T

T

A
G

X

c

T
G
A
T
X
T

Đoạn Số cặp Điểm khác so với
ADN nuclêôtit
đoạn (a)
b

4

c

6

d

5

- Mất cặp X -G

A
X
T
A
G
A

d

T

A

G
G

X
X

T
X

A
G

Đặt tên dạng biến đổi
- Mất một cặp nuclêôtit

- Thêm cặp T - A - Thêm một cặp nuclêôtit
-Thay cặp A -T
bằng cặp G - X

- Thay cặp nuclêôtit này
Bằng cặp nuclêôtit khác

-Thế nào là đột biến gen ?Đột biến gen gồm những dạng nào ?

I.ĐỘT BIẾN GEN

-Khái niệm : Đột biến gen là những biến đổi trong
cấu trúc của gen liên quan tới một hoặc một số cặp
nuclêôtit.
- Đột biến gen có các dạng:
+Mất một cặp nuclêôtit
+Thêm một cặp nuclêôtit
+Thay thế một cặp nucleôtit.
- Đột biến gen di truyền được.

II.ĐỘT BIẾN GEN

II. NGUYÊN NHÂN PHÁT SINH

Nguyên nhân phát sinh đột biến gen?

II.ĐỘT BIẾN GEN

II. NGUYÊN NHÂN PHÁT SINH
* Trong tự nhiên :

Máy bay Mỹ đang rải chất diệt cỏ
trong vùng rừng của châu thổ sông
Mê kông, 26/07/1969.

Máy bay Mỹ rải chất độc da
cam

Nhà máy hạt nhân

Hóa chất thực phẩm

Thử vũ khí hạt nhân Sử dụng thuốc trừ sâu

Rác thải

Cháy rừng

Khói bụi giao thông

Hút thuốc lá

Khói bụi nhà máy

Ví dụ, Guanin dạng hiếm (G*) kết cặp với Timin trong
quá trình nhân đôi, tạo nên đột biến G-X -> A-T

G*
G*

T

Nhân đôi

Nhân đôi

X
Sự kết cặp không đúng trong nhân đôi ADN

A
T

17

Tác nhân hoá học:
Ví dụ: 5-brôm uraxin (5BU) là chất đồng đẳng của timin gây
thay thế A-T bằng G-X.
A

5BU

Nhân
đôi
G

A

T

*

5BU
Nhân
đôi

Nhân
đôi
G
X

Đột biến A –T thành G-X do tác động của 5BU

GEN BT

G*

TIỀN ĐB
Nhân đôi

GEN ĐB

G*

Nhân đôi

T

X

A
T

Do kết cặp sai trong nhân đôi ADN

A
T

A
Nhân đôi 5BU

G
Nhân đôi

G
5BU*

Do tác động của 5BU

Nhân đôi

X

* Tác nhân sinh học: do một số virus cũng gây đột
biến gen như virut viêm gan B, virut hecpet…

virut viêm gan B

I.ĐỘT BIẾN GEN
II. NGUYÊN NHÂN PHÁT SINH

- Trong tự nhiên: Đột biến gen phát sinh do những rối
loạn trong quá trình tự sao chép của ADN dưới ảnh hưởng
phức tạp của môi trường trong và ngoài cơ thể.
- Trong thực nghiệm: Con người đã gây ra đột biến gen
bằng các tác nhân vật lý, hoá học.

III.VAI TRÒ CỦA ĐỘT BIẾN GEN

EM CÓ BIẾT
Chất độc màu da cam
Từ 1961 – 1971:
-Hơn 75,8 triệu người nhiễm chất độc màu da cam được Mỹ rải
xuống Miền Nam Việt Nam.
-Hơn 2 triệu nạn nhân bị nhiễm trong đó hàng vạn đứa trẻ sinh ra bị
nhiễm.
-45% diện tích rừng của Miền Nam Việt Nam bị phá hủy.
-Hiện Việt Nam có khoảng:
+4,8 triệu người bị nhiễm chất độc màu da cam.
+Độc tố con lưu lại trong đất và gây độc từ 20 – 100 năm nữa.
+Tiếp tục gây biến đổi gen ở thế hệ thứ 2, 3 và 4 của các nạn nhân bị
nhiễm.

EM CÓ BIẾT
Chất phóng xạ
-Khoảng 80.000 người chết ngay trong vụ ném bom tại thành phố
Hirosima.
-Khoảng 192.020 người Hirosima chết do tác động của nhiệt, bức xạ,
nhiễm độc xạ cho đến ngày nay.
-Khoảng 70.000 người chết trong vụ ném bom tai Nagasaki.
-Ô nhiễm chất phóng xạ kéo dài hàng trăm năm.

- Khang dân đột biến
+ Là giống lúa cứng cây, chống đổ,
kháng sâu bệnh tốt.
+ Năng suất cao.

Và hậu quả để lại là……..

III.VAI TRÒ CỦA ĐỘT BIẾN GEN
Quan sát các hình dưới đây và cho biết: đột biến nào có hại và đột biến nào
có lợi cho bản thân sinh vật hoặc đối với con người?

H 21.2. Đột biến gen làm mất khả
năng tổng hợp diệp lục của cây
mạ (màu trắng)

Có hại

H 21.3. Lợn con có đầu
và chân sau dị dạng

Có hại

H 21.4. Đột biến gen ở cây
lúa (b) làm cây cứng và
nhiều bông hơn ở giống
gốc (a)

Có lợi

Có lợi

Ngô biến đổi gen phòng
chống sâu bệnh

Đột biến gen làm cho cừu chân
ngắn ở Anh không nhảy qua hàng
rào vào phá vườn.

Có lợi

Hoa hồng
xanh

Đột biến tăng tính
chịu hạn, chịu rét ở cây lúa
Ngô cao sản

Đột biến có lợi

Đột biến thân lùn ở lúa

Đột biến có hại

Đột biến bạch tạng ở cây

Gà phượng
hoàng

Gà thịt

Gà rừng hoang dại
Gà chọi

Gà
trứng

Su hào

Cải Bruxen
Cải xoăn

Súp lơ trắng

Súp lơ xanh

Mù tạc hoang dại

Bắp cải

III. VAI TRÒ CỦA ĐỘT BIẾN GEN
Tại sao đột biến gen biểu hiện ra kiểu hình thường có
hại cho bản thân sinh vật ?
Gen

mARN

Prôtêin

Tính trạng

- Vì đột biến gen làm phá vỡ sự thống nhất hài hòa trong kiểu
gen đã qua chọn lọc và duy trì lâu đời trong tự nhiên, gây ra
những rối loạn trong quá trình tổng hợp prôtêin.
- Đột biến gen thường có hại nhưng đôi khi cũng có khi có
lợi cho sinh vật và con người.
VD :

-Ngô biến đổi gen phòng chống sâu bệnh
-Lợn con có đầu và chân sau bị dị tật

Để đề phòng đột biến gen cần lưu ý :

Để đề phòng đột biến gen cần lưu ý :

Tích cực tham gia bảo vệ môi trường

Sử dụng phương tiện ít gây ô nhiễm
môi trường

Sử dụng thực
phẩm an toàn

I.ĐỘT BIẾN GEN
II. NGUYÊN NHÂN PHÁT SINH
III. VAI TRÒ CỦA ĐỘT BIẾN GEN
- Vì vậy để phòng tránh đột biến gen. Chúng ta cần :
+ Đấu tranh chống sử dụng vũ khí hóa học, vũ khí hạt nhân ….
+ Sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật đúng quy trình.
+ Tuyên truyền,vận động mọi người có ý thức tốt trong việc bảo
vệ môi trường….

CỦNG CỐ
Câu 1: Điền từ thích hợp và chỗ chấm
biến đổi
Đột biến gen là
cấu trúc
một
những
.......................trong .................của
gen
mộtquan
số tới ..........hoặc ..................cặp
liên
nuclêôtit, xảy ra tại một điểm nào đó trên
ADN

Câu 2: Nguyên nhân gây ra đột biến gen là?
A

B

C

Các tác nhân vật lý trong ngoại cảnh (tia
phóng xạ, tia tử ngoại, sốc nhiệt)
Các tác nhân hóa học trong ngoại cảnh như
các hóa chất độc hại :điôxin...
Các rối loạn sinh lý, sinh hóa của tế bào

D

Cả A và B đúng

E

Cả A, B và C đúng

Câu 3: Vai trò của đột biến gen là?
A

Luôn có lợi cho bản thân sinh vật.

B

Thường có hại cho bản thân sinh vật

C

Một số đột biến gen lại có lợi

D

Cả B và C

DẶN DÒ
-Học bài.
-trả lời câu hỏi 1,2,3 SGK trang 64.
-Xem tiếp bài 22.
-Vẽ hình 22 SKG trang 65

XIN CHÂN
THÀNH CÁM ƠN
QUÝ THẦY CÔ
VÀ CÁC EM!

2

3

*

2

3