VĂN BẢN 3:
BÀI THƠ “ĐƯỜNG NÚI” CỦA
NGUYỄN ĐÌNH THI
Vũ Quần Phương

HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG
Em đã đến tỉnh nào
của vùng núi nước
ta chưa? Em hãy
chia sẻ một vài cảm
nhận của mình về
vùng đất đó sau khi
đã trực tiếp đến
hoặc được xem qua
sách báo, truyền
hình,...

HOẠT ĐỘNG 2:
HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI

I. Khám
phá chung
văn bản

Nêu những hiểu biết
của em về tác giả
(tiểu sử cuộc đời, sự
nghiệp)

1. Tác giả

- Vũ Quần
Phương, sinh
năm 1940, quê
ở Nam Định.

- Ông là nhà
thơ, nhà phê
bình văn học.

- Tác phẩm tiểu biểu:
Hoa trong cây
(1977), Vầng trăng
trong xe bò (1988),
Vết thời gian (1996),
Bình thơ (2012),…

2. Tác phẩm:

- Đọc văn
bản
- Xác định
thể loại
của văn
bản.

- Văn bản “Bài thơ Đường
núi của Nguyễn Đình Thi”
trích trong Thơ hay có lời
bình 100 bài, NXB Thanh
niên, 2001, tr.79-81).
a. Đọc và tìm hiểu chú
thích
b. Hình thức văn bản
*Thể loại: Nghị luận văn
học.

II. Khám phá chi tiết văn bản
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 9
Cảm nhận chung về bài thơ và bài bình thơ
Cảm nhận chung
Trước khi đọc bài bình Sau khi đọc bài bình
của Vũ Quần Phương của Vũ Quần Phương
…..
…..

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 10
Tìm hiểu những đánh giá, cảm nhận của tác giả
 
Những ý kiến quan trọng trong bài
Trả lời
bình
Những câu văn mang tính chất khái
…
quát chủ đề của bài thơ:
Những câu đánh giá về cách thể hiện
…
cảm xúc của nhà thơ:
Lời bình về đặc sắc của một câu thơ
…
bất kì trong bài thơ:

HS làm việc cá nhân và hoàn thành
Phiếu học tập số 9.
1) HS nêu những
cảm nhận của mình
về cảnh sắc thiên
nhiên cũng như tình
cảm của tác giả
được thể hiện trong
bài thơ; những đặc
sắc trong cách sử
dụng từ ngữ, hình
ảnh, biện pháp tu
từ, giọng điệu,...

2) HS trình bày sự
thay đổi trong cảm
nhận của mình về
bài thơ Đường núi
trước và sau khi
đọc bài phê bình,
chỉ ra những phát
hiện của nhà phê
bình về bài thơ
khiến mình cảm
thấy thú vị.

1. Cảm nhận chung về bài thơ và bài bình thơ
 
*Trước khi đọc bài bình của Vũ Quần
Phương: cảm nhận vẻ đẹp trong trẻo, thanh
bình của bức tranh thiên nhiên; sức sống
mãnh liệt, lòng yêu đời, yêu cuộc sống của
con người nơi vùng núi và qua đó cảm nhận
được tình yêu tha thiết của nhà thư Nguyễn
Đình Thi đối với đồng đất núi rừng làng
mạc nước non mình.

1. Cảm nhận chung về bài thơ và bài bình thơ
 
*Sau khi đọc bài bình của Vũ
Quần Phương: ta thấy được sự
tài hoa, tinh tế của Nguyễn Đình
Thi trong lựa chọn từ ngữ, hình
ảnh giàu sức gợi tả, gợi cảm;
sáng tạo nên âm điệu lắng lại,
chơi vơi, thanh nhẹ; tạo được
một luống không khí thân yêu
trong trẻo run rẩy phủ lấy phong
cảnh; sự nối liền trong bức tranh
siêu thực nhiều mảng không
gian, khung cảnh khác nhau;...

2. Những đánh giá, cảm nhận của Vũ Quần Phương về
bài thơ
 

Thảo luận nhóm (5 phút), hoàn thành
vào Phiếu HT số 10:

Bài bình thơ
gây được ấn
tượng như thế
nào đối với
em?

Câu nào, ý nào
trong đó khiến
em phải suy
nghĩ sâu hơn
về bài thơ đã
đọc?

2. Những đánh giá, cảm nhận của Vũ Quần Phương về
bài thơ
 

- Những câu văn mang tính chất khái quát chủ
đề của bài thơ: Bài thơ như bức tranh chấm
phá vài nét chiều rừng tiết kiệm cả nét lẫn
màu ấy lại thấy nổi rõ lên lòng yêu đất đai
thôn bản say đắm của người viết hay tài năng
của tác giả: Cái tài của Nguyễn Đình Thi ở bài
thơ này là tạo được một luồng không khí thân
yêu trong trẻo run rẩy phủ lấy phong cảnh...

- Những câu đánh giá
về cách thể hiện cảm
xúc của nhà thơ: Âm
điệu câu thơ là âm
điệu của nội tâm, vần
bị bỏ rơi. Chỗ nào
tâm tình lắng lại thì
âm điệu câu thơ lắng
lại, chơi vơi, thanh
nhẹ. Câu thơ 5 chữ
hay 6 chữ không phải
do vần điệu thể loại
quy định mà do tâm
tình tác giả...

- Lời bình về đặc
sắc của một câu thơ
bất kì trong bài thơ:
Độ dài câu thơ có
tác dụng như một sự
ngưng đọng, sự lắng
nghe từ trong kí ức
người những ánh
lửa bếp chiều,
những tia khói xanh
trên mái lá. Hai câu
thơ kết dài tới 7 âm
tiết như một sự ngân
nga của tâm trí.

3. Sự đồng cảm của người bình thơ với bài thơ
HS đọc lại toàn bộ VB và chỉ ra một số biểu hiện của sự
đồng cảm của người bình thơ với bài thơ.
Em hãy chỉ ra những biểu
hiện của “luồng không
khí thân yêu trong trẻo
run rẩy phủ lấy phong
cảnh” trong bài thơ
“Đường núi” mà Vũ
Quần Phương đề cập
đến.

Theo em, dựa
vào đâu mà nhà
phê bình cho
rằng phong
cảnh trong bài
thơ “mang vị
tâm hồn của tác
giả”?

3. Sự đồng cảm của người bình thơ với bài thơ
*Một số biểu hiện của sự đồng cảm của người bình
thơ:
- Cảm nhận, thấu hiểu được những rung động, tình
cảm tinh tế, kín đáo của nhà thơ dành cho thiên nhiên,
con người nơi đầy;
- Cảnh vật trong bài thơ được điểm xuyết, lướt qua
khá nhanh và vội, cái tạo nên tính liền mạch ở đầy
chính là cảm xúc của người viết,... Cũng chính nhờ sự
đồng cảm sâu sắc với bài thơ nên nhà phê bình mới có
sự phát hiện rất tinh tế là âm điệu câu thơ chính là âm
điệu của nội tâm chứ không phải âm điệu được tạo nên
bởi cách hiệp vần, vần đã bị bỏ rơi.

*Luồng không khí thân yêu trong trẻo run rẩy phủ lấy
phong cảnh ở trong bài thơ Đường núi được thể hiện:
buổi chiều vùng núi, có lối mòn, nắng nhạt, nhà sàn,
khói bếp, gió nổi, trăng lên, áo chàm, tiếng hát, cánh
đồng,... Nhưng đúng như Vũ Quần Phương khẳng
định, cái làm chúng ta xúc động chính là cảm xúc, tình
cảm của nhà thơ ẩn chứa sau khung cảnh đó. Phong
cảnh bài thơ mang đậm vị tâm hồn của tác giả, đó là
tâm hồn yêu say đắm đồng đất núi rừng làng mạc
nước non mình, là cái nhìn ngất ngây với sương mây,
rì rào với tiếng suối,... Đằng sau mỗi cảnh sắc thiên
nhiên ta đều cảm nhận được tiếng reo vui lặng thầm
của nhà thơ: Ôi những vạt ruộng vàng/ Chiều nay
rung rinh lúa ngả/ Dải áo chàm bay múa/ Tiếng ai hát
trên nương...

4. Hoàn thiện một bài bình thơ

Thảo luận cặp đôi:
Nếu được phép bổ
sung cho bài viết của
Vũ Quần Phương, em
sẽ bổ sung những gì?

4. Hoàn thiện một bài bình thơ

- Làm rõ hơn
nét lạ của bài
thơ mà nhà phê
bình Vũ Quần
Phương đã chỉ
ra: Âm điệu câu
thơ là âm điệu
của nội tâm,
vần bị bỏ rơi.

- Phân tích chi
tiết, cụ thể hơn về
thời gian nghệ
thuật trong bài
thơ: việc nhà thơ
lựa chọn thời khắc
buổi chiều có ý
nghĩa như thế nào
đối với việc khơi
gợi cảm xúc của
nhân vật trữ tình.

4. Hoàn thiện một bài bình thơ

- Bổ sung phần phân tích hiệu
quả thẩm mĩ của việc sử dụng
biện pháp tu từ như nhân hoá
trong việc giúp cho cảnh vật
thiên nhiên nơi vùng núi trở
nên gần gũi, giàu sức sống
hơn: Dải áo chàm bay múa,
Bờ tre đang reo ánh lửa,...

- Cảm nhận về tác dụng
gợi hình, gợi cảm của các
từ láy được nhà thơ sử
dụng liên tiếp trong bài
thơ: nhạt nhạt, ngây ngất,
rì rào, rung rinh, văng
vẳng, chập chùng.

III. Tổng kết
Hoạt động cá nhân: Sử dụng kỹ thuật viết 1
phút
1) Nêu ấn
tượng của em
về văn bản
“Bài thơ
Đường núi của
Nguyễn Đình
Thi”

2) Từ bài bình thơ của
Vũ Quần Phương, em
hãy nêu vắn tắt những
tố chất cần có của
người bình thơ và
những yêu cầu đối với
một bài bình thơ.

III. Tổng kết
*Ấn tượng:
- Về chủ đề: Tác giả đã chỉ ra bức tranh phác thảo
những nét mộc mạc, đậm chất trữ tình của con
người và cảnh sắc miền núi.
- Về giá trị nội dung và nghệ thuật: Tác giả đã cảm
nhận được vẻ đẹp của những hình ảnh độc đáo và
âm điệu câu thơ…
- Về cảm xúc của Nguyễn Đình Thi: Tác giả đã chỉ
ra được những rung cảm tinh tế của tâm hồn thiết
tha yêu thiên nhiên rừng chiều…

III. Tổng kết
*Những tố chất cần có của người bình thơ:
- Biết lựa chọn bài thơ đặc sắc hoặc bài thơ mà
mình tâm đắc;
- Có kiến thức, vốn trải nghiệm, vốn sống sâu
rộng;
- Có tâm hồn nhạy cảm, biết phát hiện vấn đề
một cách tinh tế;
- Phải hiểu thật sự cái hay của bài thơ;
- Biết sử dụng ngôn ngữ nhuần nhị, tạo chất văn
cho bài viết.

III. Tổng kết

*Những yêu cầu đối với một bài bình thơ:
- Có bố cục rõ ràng;
- Sử dụng ngôn ngữ trong sáng, giàu cảm xúc, giàu
hình ảnh;
- Nêu được những ý kiến đánh giá xác đáng về
nghệ thuật và nội dung, phát hiện được những tầng
ý nghĩa, những câu thơ, ý thơ, hình ảnh thơ mới lạ,
thú vị;
- Thể hiện được sự tinh tế trong cảm nhận, sự đồng
cảm tâm hồn giữa người viết với tác giả bài thơ.

HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP, VẬN DỤNG
Đề bài: Viết đoạn văn từ 5 đến 7 câu nêu cảm nhận của
em về bài thơ “Đường núi” của Nguyễn Đình Thi.
*Gợi ý:
- Bước 1: Đọc kĩ bài thơ, xác định chủ đề, lựa chọn
những chi tiết, hình ảnh đặc sắc thể hiện tình cảm của tác
giả…
- Bước 2: Lập ý cho đoạn văn (Lần lượt trình bày: Giới
thiệu chung về tác giả tác phẩm, nêu cảm nhận về các chi
tiết, hình ảnh, sự độc đáo trong cách thể hiện tình cảm
của tác giả);
Bước 3: Viết;
Bước 4: Chỉnh sửa và hoàn thiện.

ĐOẠN VĂN THAM KHẢO
Bài thơ “Đường núi” của tác giả Nguyễn Đình Thi đã vẽ ra trước
mắt người đọc một bức tranh phác thảo những nét mộc mạc, đậm chất
trữ tình của con người và cảnh sắc miền núi, gây được nhiều ấn tượng
và cảm xúc nơi người đọc. Những hình ảnh thiên nhiên trong bài thơ
hiện lên thật trong trẻo, thanh bình với ngây ngất sương mây, rì rào
tiếng suối, với nương lúa, nhà sàn, ánh lửa, mảnh trăng. Một không
gian với cảnh sắc đặc trưng của miền núi. Bên cạnh đó, hình ảnh con
người cũng hiện lên trong bài thơ với tình yêu cuộc sống mãnh liệt qua
âm thanh (tiếng ai hát trên nương), hình ảnh (dải áo chàm bay múa) và
những chuyển động hối hả nhịp nhàng như vòng xoay của cuộc sống
thanh bình (bước chân bóng động nghiêng chiều). Bài thơ “Đường núi”
đã thể hiện những rung động thật tinh tế của một tâm hồn yêu tha thiết
thiên nhiên rừng chiều, nên nói như nhà thơ Vũ Quần Phương là “rọi
vào đâu cũng thấy rung rinh, xao xuyến, bay múa, ca hát”. Ai chưa
từng một lần đặt chân lên miền núi, đọc bài thơ hẳn sẽ mang lại trong
mình một không khí thân yêu, trong trẻo và run rẩy qua bức tranh
phong cảnh nên thơ, quyến rũ.

BẢNG KIỂM
Đánh giá kĩ năng viết đoạn văn
STT
1
2
3
4

Tiêu chí

Đạt

Đảm bảo hình thức đoạn văn với dung  
lượng khoảng 5 - 7 dòng.
Đoạn văn đúng chủ đề.
 
Đoạn văn đảm bảo tính liên kết giữa  
các câu trong đoạn văn.
Đoạn văn đảm bảo về yêu cầu về  
chính tả, cách sử dụng từ ngữ, ngữ
pháp.

Chưa
đạt
 
 
 
 

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC

- Hoàn thiện các nội dung bài học.
- Tìm đọc thêm các bài bình thơ của Vũ Quần
Phương.
- Chuẩn bị soạn bài Viết: Viết bài văn biểu cảm
về con người hoặc sự việc.