- Nguyên tố hoá học là gì?
- Các nguyên tử thuộc cùng một nguyên tố hoá học có đặc điểm gì?

Ngày nay, người ta đã xác định được hàng chục triệu chất hóa học với các
tính chất khác nhau được tạo thành từ hơn một trăm nguyên tố hóa học.
Liệu có nguyên tắc nào sắp xếp các nguyên tố để dễ dàng nhận ra tính
chất của chúng không?

TIẾT 12, 13, 14, 15, 16, 17.
Bài 4. Sơ lược về

I. Nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố hoá học trong bảng tuần hoàn.

Sắp xếp các nguyên tố hoá học.
Chuẩn bị:
18 thẻ ghi thông tin của 18 nguyên tố đầu tiên theo mẫu

HOẠT ĐỘNG NHÓM CẶP ĐÔI- Thời gian 5P
Tiến hành gắn các thẻ vào bảng mẫu từ trái sang phải, từ trên xuống dưới, mỗi thẻ
vào 1 ô theo chiều tăng dần số đơn vị điện tích hạt nhân của nguyên tố.

2

1

H

He

Helium

Hydrogen

4
3

4

6

5

8

7

10

9

Li

Be

B

C

N

O

F

Lithium

Beryllium

Boron

Ne

Carbon

Nitrogen

Oxygen

Fluorine

7

9

11

Neon

12

16

19

20

11

Na
Sodium
23

14

13

12

Mg

Al

Magnesium Amilunium
24

27

14

15

17

16

18

Si

P

S

Cl

Ar

Silicon

Phosphorus

Sulfur

Chlorine

Argon

28

31

32

35.5

40

Thảo luận nhóm 5p và trả lời câu hỏi

1.Sự thay đổi số e ở lớp ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố trong 1
hàng khi đi từ trái sang phải
2. Số e lớp ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố trong cùng một cột.

1.Sự thay đổi số e ở lớp ngoài cùng của nguyên tử các
nguyên tố trong 1 hàng khi đi từ trái sang phải
- Số electron ở ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố tăng
dần trong 1 hàng khi đi từ trái sang phải.

2. Số e lớp ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố
trong cùng một cột.
bằng nhau.

Nghiên cứu thông tin SGK – 5P
Bảng tuần hoàn các nguyên tố hoá học được xây dựng theo nguyên tắc nào?

Đ.I. Men- đê- lê- ép
( 1834- 1907)

Bảng tuần hoàn gồm 118 nguyên tố hóa học được xây dựng theo nguyên tắc:
+ Các nguyên tố hóa học được xếp theo chiều tăng dần của điện tích hạt
nhân.
+ Các nguyên tố trong cùng một hàng có cùng số lớp electron trong nguyên
tử.
+ Các nguyên tố trong cùng cột có tính chất gần giống nhau.

Nghiên cứu thông tin SGK – 5P

Câu 1. Dựa vào đặc điểm nào về cấu tạo nguyên tử để sắp xếp các
nguyên tố vào hàng, vào cột trong bảng tuần hoàn?
Câu 2. Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy cho biết các nguyên tố nào
trong các nguyên tố Li, Na, C, O có cùng số electron trong nguyên
tử.

- Câu
Các nguyên
tố có
cùng
số lớp
electron
vỏ cấu
nguyên
được xếptửthành
1 hàng.
1. Dựa
vào
đặc
điểm
nàoởvề
tạotửnguyên
để sắp
xếp
- Các nguyên tố mà nguyên tử có cùng số electron lớp ngoài cùng
xếp nguyên
thành 1 tố
cột.
các
vào hàng, vào cột trong bảng tuần hoàn?

Câu 2. Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy cho biết các nguyên tố nào trong
 Các
nguyên
tố Li,
nguyêntử.
tử.
các
nguyên
tố Li,
Na,C,C,OOcócócùng
cùngsố
số lớp
lớpelectron
electron trong
trong nguyên

Em có
biết

Chuẩn bị tiết học sau:
- 6 mô hình sắp xếp electron ở vỏ nguyên tử của 6 nguyên tố
H, He, Li, Be, C, N theo mẫu.

Tiết 2

II. Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hoá học
1. Ô nguyên tố.

Nghiên cứu thông tin SGK – 3P
Ô nguyên tố là gì?
Ô nguyên tố cho biết những gì?

II. Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hoá học
1. Ô nguyên tố.
Là mỗi nguyên tố hoá học được xếp vào một ô của bảng tuần hoàn.
Ô nguyên tố cho biết: kí hiệu hoá học, tên nguyên tố, số hiệu nguyên tử và khối
lượng nguyên tử của nguyên tố đó.
Số hiệu nguyên tử = Số đơn vị điện tích hạt nhân = Số electron trong nguyên tử

Quan sát Hình 4.2, sử dụng bảng tuần hoàn:
1. Cho biết số proton, electron trong nguyên tử oxygen.
2. Cho biết kí hiệu hoá học, tên nguyên tố, số hiệu nguyên tử, khối lượng nguyên tử và số
electron trong các nguyên tử của các nguyên tố ở ô số 6,11.

2. Chu kì.
Nghiên cứu thông tin SGK – 3P
1. Chu kì là gì?
2. Bảng tuần hoàn gồm mấy chu kì và được đánh số như thế nào?
Chu kì là dãy các nguyên tố mà nguyên tử của chúng có cùng số lớp electron,
được xếp theo chiều điện tích hạt nhân tăng dần khi đi từ trái sang phải.

Quan sát Hình 4.3 và cho biết:
1.Tên, kí hiệu hóa học và điện tích hạt nhân của nguyên tử các nguyên tố xung
quanh nguyên tố carbon.
2. Số lớp electron của nguyên tử các nguyên tố thuộc chu kì 3. Giải thích?
Số thứ tự của chu kì bằng số lớp electron của
nguyên tử các nguyên tố trong chu kì đó.

Tìm hiểu mối quan hệ giữa số lớp electron của nguyên tử các
nguyên tố với số thứ tự của chu kì.
- Chuẩn bị: 6 mô hình sắp xếp electron ở vỏ nguyên tử của 6
nguyên tố H, He, Li, Be, C, N

Quan sát mô hình thảo luận trả lời câu hỏi: 3P
1. Hãy cho biết số lớp electron của nguyên tử các nguyên tố?
2. So sánh số lớp electron của nguyên tử các nguyên tố trên với số
thứ tự của chu kì của các nguyên tố đó?

Câu 1: Nguyên tố X có số thứ tự 15 trong bảng tuần hoàn. Nguyên tố
đó ở chu kì
A. 1
B. 2
C. 3.
D. 4
Câu 2: Trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học, số chu kì nhỏ và số
chu kì lớn là?
A. 3 và 3
B. 4 và 3
C. 4 và 4
D. 3 và 4.

Chuẩn bị: 4 mô hình sắp xếp electron ở vỏ nguyên tử của Li, Na, F, Cl theo
mẫu mô tả trong Hình 4.4.
Quan sát các mô hình đã chuẩn bị, thảo luận và trả lời các câu hỏi:
1. Hãy cho biết nguyên tử các nguyên tố nào có cùng số electron ở lớp
ngoài cùng.
2. Hãy so sánh số electron lớp ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố với
số thứ tự nhóm của các nguyên tố đó.

Tiết 3

3. Nhóm

Nghiên cứu thông tin SGK.
Bảngnhóm
tuần hoàn
1.Số
tronggồm:
bảng tuần hoàn? Cách đánh số thứ tự?

-8 nhóm A được đánh số từ IA đến VIIIA.
2.- 8Các
nguyên
trong
mộtVIIIB.
nhóm có số lớp e và số điện tích hạt nhân như thế
nhóm
B đượctốđánh
số cùng
từ IB đến

nào?

Các nguyên tố trong cùng một nhóm A có số electron ở
lớp ngoài cùng bằng nhau ( trừ He), do vậy chúng có
tính chất gần giống nhau.

-Trong cùng một nhóm, khi đi từ trên xuống dưới, điện tích hạt nhân tăng dần.
Nhóm IA
-H : Z = 1
-Li: Z = 3
-Na: Z= 11
-K: Z= 19
-Rb: Z= 37
-Cs: Z= 55
-Fr: Z= 87

Một số nhóm có tên gọi riêng như :
- Nhóm IA gồm 7 nguyên tố : Nhóm kim loại kiềm (các kim loại
điển hình trừ H).
- Nhóm IIA nhóm kim loại kiềm thổ.
- Nhóm VIIA gồm 6 nguyên tố: nhóm Halogen là các phi kim
điển hình
- Nhóm VIIIA nhóm khí hiếm.

- Tìm hiểu mối quan hệ giữa số electron ở lớp ngoài cùng của
nguyên tử các nguyên tố với số thứ tự của nhóm.
Chuẩn bị: 4 mô hình sắp xếp electron ở vỏ nguyên tử Li, Na,
F, Cl theo mẫu

Quan sát các mô hình đã chuẩn bị, thảo luận và trả lời các câu hỏi:
1. Hãy cho biết nguyên tử các nguyên tố nào có cùng số electron ở lớp
ngoài cùng.
2. Hãy so sánh số electron lớp ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố với
số thứ tự nhóm của các nguyên tố đó.

Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy cho biết:
1. Số electron lớp ngoài cùng của nguyên tử hai nguyên tố Al và S. Giải thích.
2. Hãy kể tên nguyên tố thuộc chu kì nhỏ và cùng nhóm với nguyên
tố beryllium.

1. Số electron lớp ngoài cùng của nguyên
tử hai nguyên tố Al và S. Giải thích.

- Số thứ tự nhóm A = Số electron ở lớp ngoài cùng của nguyên tử nguyên tố. Dựa vào
bảng tuần hoàn ta thấy:
+ Nguyên tố Al thuộc nhóm IIIA ⇒ nguyên tử Al có 3 electron lớp ngoài cùng.
+ Nguyên tố S thuộc nhóm VIA ⇒ nguyên tử S có 6 electron lớp ngoài cùng.
• Chú ý:
+ Chu kì 1, 2, 3 được gọi là các chu kì nhỏ.
+ Chu kì 4, 5, 6, 7 được gọi là các chu kì lớn.
+ Dựa vào bảng tuần hoàn, ta thấy nguyên tố thuộc chu kì nhỏ và cùng nhóm với
nguyên tố beryllium (Be) là magnesium (Mg).

Câu 1: Nguyên tố X nằm ở chu kì 2, nhóm VA trong bảng tuần hoàn. X là nguyên tố
A. Phosphorus.

B. Sulfur

C. Nitrogen

D. Chlorine

Câu 2: Nhóm A là tập hợp các nguyên tố mà nguyên tử
A. Có số electron lớp ngoài cùng bằng nhau.
B. Có số lớp electron bằng nhau.
C. Có điện tích hạt nhân bằng nhau.
D. Có số hạt trong nguyên tử bằng nhau.
Câu 3: Những nguyên tố hóa học nào sau đây thuộc cùng một nhóm?
A. Be, Mg, Ca

B. Na, Mg, Al

C. N, P, O

D. S, Cl, Br

Câu 4: Phát biểu nào sau đây là đúng?
A. Nhóm gồm các nguyên tố mà nguyên tứ của chúng có
số electron lớp
ngoài cùng bằng nhau và được xếp vào cùng một hàng.
B. Các nguyên tố cùng nhóm có tính chất gần giống
nhau.
C. Bảng tuần hoàn gồm 8 nhóm được kí hiệu từ 1 đến 8.
D. Các nguyên tố trong nhóm được xếp thành một cột
theo chiều khối lượng
nguyên tử tăng dần.

T4

III.Vị trí các nhóm nguyên tố kim loại, phi kim và khí hiếm
trong bảng tuần hoàn
1.Các nguyên tố kim loại
cứu thông tin SGK.
- Có hơn 90 nguyên tố là kimNghiên
loại gồm:

Có
baohếtnhiêu
nguyên
tố kim
loại?
nhóm
nào?
+ Hầu
các nguyên
tố thuộc
nhóm
IA,Thuộc
IIA, IIIA
và một
số nguyên tố nhóm IVA,
VA, VIA.
+ Các nguyên tố thuộc nhóm IB đến VIIIB, các nguyên tố lanthanide và các nguyên
tố actinide được xếp riêng hai hàng cuối bảng

1.Các nguyên tố kim loại
- Có hơn 90 nguyên tố là kim loại gồm:
+ Hầu hết các nguyên tố thuộc nhóm IA, IIA, IIIA và một số nguyên tố nhóm IVA,
VA, VIA.
+ Các nguyên tố thuộc nhóm IB đến VIIIB, các nguyên tố lanthanide và các nguyên
tố actinide được xếp riêng hai hàng cuối bảng

1. Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy xác định vị trí ( số tự, chu kì, nhóm) thứ
cuả các nguyên tố Al. Ca, Na.
2. Tính chất nào của nhôm, sắt, đồng đã được dung trong các ứng dụng
ở hình sau:

Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy xác định vị trí
Dựathứ
vào bảng
tuần hoàn,
ta xác định
được:
(số
tự, chu
kì, nhóm)
của
các nguyên tố
Al,
Ca, Na.
+ Nguyên
tố Al nằm ở ô thứ 13, chu kì 3, nhóm IIIA.
+ Nguyên tố Ca nằm ở ô thứ 20, chu kì 4, nhóm IIA.
+ Nguyên tố Na nằm ở ô thứ 11, chu kì 3, nhóm IA.

2. Tính chất nào của nhôm, sắt, đồng đã được dùng trong

• Nhôm (Al) được dùng làm màng bọc thực phẩm vì nhôm dễ dát mỏng.
các ứng dụng ở trong Hình 4.6?
• Đồng (Cu) được dùng làm lõi dây điện vì đồng dễ uốn, dẫn điện tốt.
• Sắt (Fe) được dùng trong các công trình xây dựng vì sắt cứng, chịu lực
tốt, bền.

Câu 1: Phát biểu nào sau đây là đúng?
A. Các nguyên tố kim loại tập trung hầu hết ở góc trên bên phải của bảng
tuần hoàn.
B. Các nguyên tố kim loại tập trung hầu hết ở góc dưới bên trái của bảng
tuần hoàn.
C. Các nguyên tố khí hiếm nằm ở giữa bảng tuần hoàn.
D. Các nguyên tố phi kim nằm ở cuối bảng tuần hoàn.

Câu 2: Nhóm nào sau đây gồm toàn nguyên tố kim loại?
A. Be, Mg, Ca
B. Na, H, He
C. N, P, O
D. K, Cl, Br

T5

2. Các nguyên tố phi kim
Nghiên cứu thông tin SGK
1. Có bao nhiêu nguyên tố phi kim? Vị trí?
2. Tính chất của phi kim?

2.Các nguyên tố phi kim
- Nguyên tố phi kim có chưa đến 20 nguyên tố.
- Ở điều kiện thường chúng có thể ở thể rắn, thể lỏng hay thể khí.
- Các nguyên tố phi kim gồm:
+ Các nguyên tố nhóm VIIA: F,Cl, Br, I, At .
+ Nhóm VIA: O, S, Se,Te.
+ Nhóm VA: N, P, As.
+ Nhóm IVA: C, Si.
+ Nhóm IIIA: B.
+ Nhóm IA: H.

Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy xác định vị trí (số thứ tự, chu kì, nhóm) của
các nguyên tố có tên trong Hình 4.7
Dựa vào bảng tuần hoàn ta xác
định được:
- Oxygen (O) thuộc ô số 8, chu kì
2, nhóm VIA.
- Chlorine (Cl) thuộc ô số 17, chu
kì 3, nhóm VIIA.
- Sulfur (S) thuộc ô số 16, chu kì
3, nhóm VIA.
- Bromine (Br) thuộc ô số 35, chu
kì 4, nhóm VIIA.

+ oxygen tạo ra trong quá trình quang hợp và sử dụng trong quá trình hô hấp: