CHỦ ĐỀ 5
TÌM HIỂU DÂN CA QUAN HỌ BẮC
NINH

TIẾT 12 BÀI 5
CÁC GIAI THOẠI THỦY TỔ QUAN HỌ

MỤC
TIÊU
BÀI
HỌC

Trình bày được một số giai thoại Thủy Tổ
Quan họ
Hiểu được ý nghĩa của các giai thoại về
Thủy tổ Quan họ

Hãy chia sẻ những điều em biết về Vua Bà
Thuỷ tổ Quan họ.

Nhân dân Bắc Ninh bao đời nay vẫn lưu truyền câu
ca dao về Thuỷ tổ Quan họ:
Thuỷ tổ Quan họ làng ta
Những lời ca xướng Vua Bà sinh ra
Xưa nay nam nữ trẻ già
Ai mà ca được ắt là hiển vinh.

“Làng ta” tức làng Diềm (khu Viêm Xá, thuộc phường Hoà Long,
thành phố Bắc Ninh ngày nay). Trong các làng Quan họ gốc ở Bắc Ninh,
Bắc Giang, làng Diềm là nơi duy nhất có đền thờ Thuỷ tổ Quan họ, gọi là
đền Vua Bà.

Hình 5.1. Đền thờ Vua Bà Thuỷ tổ Quan họ ở khu Viêm
Xá, phường Hoà Long, thành phố Bắc Ninh

Xuất phát từ đạo lý uống nước nhớ nguồn, tưởng nhớ ngày Vua Bà giáng
xuống làng, ngay từ đầu tháng Hai âm lịch, người làng Diềm nô nức mở hội. Lễ
hội làng Diềm bắt đầu với nghi thức mở cửa đền Vua Bà và dâng hương, rửa
đền vào ngày mùng 5 tháng Hai. Theo đúng nghi lễ, các cụ thượng thọ lấy nước
từ giếng Ngọc trong đền làm lễ rước nước quanh làng rồi quay lại đền Vua Bà.
Sáng mùng 6 vào hội chính, người dân làm lễ tế thần, cầu mong mưa thuận gió
hòa, mùa màng bội thu.

Người dân làng Diềm diễn lại tích Vua Bà
phát lệnh ban hội

Đoàn rước lấy nước Giếng ngọc
về làm lễ tắm Vua Bà

GIAI THOẠI 1

Tương truyền, Hùng Vương thứ 6 có một nàng công chúa xinh
đẹp tên là Nhữ Nương. Khi nàng đến tuổi cập kê, vua cha cho mở hội
“gieo cầu” kén phò mã. Công chúa không ưng thuận lấy người thắng
cuộc nên xin với vua cha mang theo các cung nữ đi chu du thiên hạ.
Nàng và các cung nữ vừa ra khỏi kinh thành, bỗng có một cơn mưa to,
gió lớn ập đến cuốn cả đoàn người lên trời, rồi lại giáng xuống ấp Viêm
Trang (tức làng Diềm). Bấy giờ, nơi đây là một vùng hoang dã, cây cối,
lau sậy um tùm, dân cư thưa thớt. Nàng cho khai phá đất hoang, bờ bãi,
lập nên đồng ruộng, làng xóm. Nàng sáng tác các bài ca và truyền dạy
trai gái trong làng những câu hát đối đáp. Lối hát ấy sau này gọi là Quan
họ. Sau khi bà qua đời, dân làng lập đền thờ, tôn vinh bà là Vua Bà Thuỷ tổ Quan họ.

GIAI THOẠI 2

Vào thời nhà Lê, có hoàng tử từ khi sinh ra đã
khóc suốt ngày đêm, không ai dỗ được. Một
hôm, hoàng hậu nằm mơ có người nói rằng:
Phải tìm được người đàn bà có ba vú thì mới
nuôi nổi hoàng tử. Sau khi nghe kể, nhà vua
tức tốc cho quân lính đi khắp nơi để tìm kiếm.
Khi gặp người phụ nữ có giọng hát rất hay và
có ba bầu vú ở làng Diềm (xứ Kinh Bắc), vua
biết đây chính là người cần tìm, bèn mời nàng
vào cung. Quả nhiên, sau khi bú sữa, hoàng
tử nín ngay nên người phụ nữ được gọi là
“Nhũ Hương”. Sau này, bà Nhũ Hương về sinh
sống tại làng Diềm, bà dạy hát cho nhân dân
nơi đây. Những bài hát ấy, về sau, người dân
trong vùng gọi là Quan họ. Khi bà mất, dân
làng lập đền thờ, suy tôn bà là Thuỷ tổ Quan
họ.

Hình 5.2. Lễ đón nhận Di sản
văn hoá phi vật thể Quốc gia
“Lễ hội làng Diềm”

Các giai thoại về Thuỷ tổ Quan họ đều có điểm chung
là hình tượng Nhữ Nương mang phẩm chất của người
phụ nữ Kinh Bắc tài giỏi, xinh đẹp, hát hay và có tình yêu
tha thiết với quê hương.

Nêu nhận định Đúng/Sai các thông tin về giai thoại Thủy tổ Quan họ
STT

THÔNG TIN

LỰA CHỌN

1

Đền thờ Vua Bà tọa lạc tại làng Diềm, Viêm Xá, Hòa Long, Thành
phố Bắc Ninh.

Đ

2

Có 1 giai thoại về nàng Nhũ Nương – Vua Bà-Thủy tổ
Quan họ

S

3

Quan họ được ra đời từ rất xa xưa và được tiếp tục gìn giữ cho tới
nay

Đ

4

Có tất cả 200 bài (làn điệu) quan họ.

5

Dân ca Quan họ là một loại Nhạc trẻ đặc sắc cả về âm nhạc và văn
chương.

S

6

Lễ hội làng Diềm đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công
nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể năm 2016

S
Đ

1. Trình bày ý nghĩa của các
giai thoại Thuỷ tổ Quan họ
được nhắc đến trong bài đọc.
2. Chia sẻ về những việc em nên làm
để góp phần giữ gìn, phát huy văn
hoá Quan họ và tưởng nhớ về Thuỷ
tổ Quan họ.

Sưu tầm và kể lại các
giai thoại về Thuỷ tổ
Quan họ.