Sức Khoẻ sinh sản
Vị thành niên
Định nghĩa vị thành niên


Tu?i v? th�nh niờn l� giai đoạn chuyển tiếp từ trẻ em sang người lớn - là giai đoạn các em phát triển các khả năng, cũng là lúc các em gặp nhiều nguy cơ, là thời điểm mà một số hành vi được hình thành và thường được duy trì suốt cuộc sống sau này của các em
Vị thành niên và thanh niên
Tuổi
0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24
Trẻ em : 0-17
Vị thành niên: 10-19
Thanh niên: 15-24
Người lớn : 18+
Thanh thiếu niên : 10-24
Vị thành niên - Vấn đề và thực trạng
Vị thành niên là lực lượng đông đảo nhất từ trước đến nay
ở một số quốc gia trong khu vực, tỉ lệ vị thành niên đang giảm dần, điều này có liên quan đến các đầu tư kinh tế và xã hội
Nhóm vị thành niên hiện nay là nhóm có cơ hội giáo dục tốt nhất so với các thế hệ trước đó
Giai đoạn vị thành niên đang kéo dài hơn:
Dậy thì đến sớm hơn (cũng nhờ tác động của điều kiện dinh dưỡng,.)
Cơ hội học tập kéo dài hơn
Bước vào thị trường lao động muộn hơn
Khuynh hướng lập gia đình muộn hơn do tác động của những thay đổi về kinh tế và xã hội
Các giai đoạn phát triển của vị thành niên
Giai đoạn đầu của tuổi vị thành niên (10-14 tuổi)
Đặc điểm cơ bản: Nhiều biến đổi
Giai đoạn sau của tuổi vị thành niên (15-18 tuổi)
Đặc điểm cơ bản: Dần dần ổn định
Phát triển về mặt thể chất và giới tính

Tr? em n? thu?ng phỏt tri?n s?m hon tr? em nam 2 nam (12-14 tu?i d?i v?i n? v� 14-16 tu?i d?i v?i nam)
S? phỏt tri?n c?a cỏc tr? em cựng d? tu?i l� ho�n to�n khỏc nhau. Vớ d? trong m?t nhúm cỏc em cựng d? tu?i: cú m?t s? tr? dó tr?i qua giai do?n d?y thỡ v� m?t s? khỏc thỡ chua
Sự phát triển về giới tính và thể chất sẽ hoàn thiện khi các em 18 tuổi
Hầu như không có sự thay đổi đáng kể sau tuổi 16
Dậy thì sớm có thể dẫn đến khuynh hướng có quan hệ tình dục ở tuổi sớm hơn
Hoạt động nhóm: liệt kê những biến đổi cơ thể ở tuổi dậy thì
Những biến đổi cơ thể ở tuổi
dậy thì
Nữ
Lớn nhanh
Da mở màng, mọc trứng cá ở mặt
Mọc lông vùng mu
Vú phát triển
Vùng eo thu hẹp lại
Hông nở rộng ra
Bộ phận sinh dục ngoài phát triển
Bắt đầu có kinh nguyệt
Các xương dài ngừng phát triển
Các tuyến nội tiết phát triển
Nam
Lớn nhanh
Da mở màng, mọc trứng cá ở mặt
Vỡ giọng nói
Ria mép xuất hiện
Vai rộng hơn, cơ bắp phát triển
Mọc lông vùng mu
Tinh hoàn và dương vật to ra
Xuất tinh lần đầu
Các xương dài ngừng phát triên
Các tuyến nội tiết phát triển
Sự thay đổi về nhận thức, và tâm lý Vị thành niên
Sự thay đổi về cơ thể, nhận thức, và tâm lý Vị thành niên
Về cơ thể: sự tăng trưởng và trưởng thành

Về nhận thức: Kỹ năng tư duy chuyển từ tư duy cụ thể sang tư duy trừu tượng hơn

Về mặt tâm lý: vị thành niên dần hình thành bản sắc riêng, tăng cường khả năng tự nhận thức và đề ra các lý tưởng cũng như thang giá trị của mình
Những cảm xúc thường gặp
Thích tự giải quyết vấn đề
Muốn đối xử như người lớn
Quan tâm tới bạn khác giới
Dành nhiều thời gian cho bạn bè hơn cho người trong gia đình
Có xúc cảm mạnh mẽ
Tò mò, ham tìm hiểu cái mới
Quan tâm đến bản thân nhiều hơn
Cảm thấy chẳng ai hiểu mình
Thích tâm sự với bạn bè cùng lứa
Dễ cảm thấy bị xúc phạm
Hay ghi nhật ký
Ngượng ngùng
Hay bồn chồn, lo lắng,bối rối về những đổi thay của bản thân
Thích trang điểm, ngắm vuốt
Sự thay đổi về vị trí xã hội, về kinh tế,
pháp lý và chính trị
Tính độc lập tự chủ: vị thành niên giao lưu với bạn bè nhiều hơn và ít chịu ảnh hưởng của gia đình hơn trước
Trách nhiệm: Vị thành niên bắt đầu đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn và chuẩn bị để tiếp nhận các vai trò của người lớn như là một công dân, một thành viên trong cộng đồng, làm vợ/chồng trong tương lai, làm chủ gia đình, làm công nhân
Vấn đề giới: ở nhiều quốc gia với các nền văn hóa khác nhau, thế giới mở ra những cơ hội mới cho vị thành niên nam, trong khi đó lại đặt ra nhiều giới hạn và hạn chế đối với nữ
Liệt kê các đặc điểm lên bảng theo 2 cột nam và nữ - Đặc điểm nào có thể thay đổi được và không thay đổi được
Phân biệt giới và giới tính
Giới tính:
Đặc trưng sinh học
Bẩm sinh
Đồng nhất, mọi nơi.
Không thay đổi theo thời gian.
Giới:
Đặc trưng xã hội
Do dạy và học mà có
Có sự khác biệt theo vùng miền
Có sự thay đổi theo thời gian.
Chu kỳ kinh nguyệt
Kinh nguyệt lần đầu tiên xẩy ra khi em gái bước vào tuổi dậy thì
Sau đó KN xẩy ra mỗi tháng một lần cho đến khoảng 40-50 tuổi thì chấm dứt(mãn kinh)
Đa số phụ nữ có chu kỳ KN bình thường khoảng 28 ngày, có thể ngắn hoặc dài hơn,có khi lên đến 40 ngày.
Từ ngày thứ nhất lần này, đến ngày thứ nhất có kinh lần sau được tính là một chu kỳ.
Một phụ nữ có những thay đổi bất thường về thời gian hành kinh. Hành kinh ra nhiều máu tức là bị rối loạn kinh nguyệt.
Hiện tượng kinh nguyệt
Bên trong thành tử cung(dạ con) có lớp niêm mạc đặc biệt. Hàng tháng lớp niêm mạc này từ từ dày lên và có nhiều mạch máu.
Nếu trứng rụng gặp tinh trùng và thụ thai,sẽ bám vào đó để được nuôi dưỡng và lớn lên.
Nếu không có thai thì lớp niêm mạc này sẽ bong ra, các mạch máu bị vỡ và chảy ra ngoài theo đường âm đạo.
Kinh nguyệt xẩy ra nhanh hay chậm tuỳ từng người, có người chỉ hành kinh 2-3 ngày, một số người khác hành kinh bình thường là 6-7 ngày.

Sự thụ thai
Thụ thai(hay thụ tinh) ở người là sự kết hợp của 2 giao tử đùc và cái hình thành một mầm sống mới,duy trì sự tồn tại của loài người.
Giao tử đực là tinh trùng sinh ra từ tinh hoàn của đàn ông, giao tử cái là trứng được sản xuất từ buồng trứng của phụ nữ.Khi nam và nữ giao hợp, hiện tượng thụ tinh thường xẩy ra tại 1/3 ngoài vòi trứng của phụ nữ(thường gọi là điểm hẹn).Sau khi trứng rụng khỏi buồng trứng được loa vòi hứng lấy và được đẩy đi theo ống dẫn trứng về điểm hẹn. Còn tinh trùng sau khi được phóng vào âm đạo, tử cung và qua ống dẫn trứng để tìm trứng. Mặc dù có hàng triệu tinh trùng, nhưng để thụ tinh chỉ cần một tinh trùng mà thôi.
Sự thụ thai(tiếp)
Khi đến điểm hẹn, tinh trùng này chui vào được bên trong trứng thì trứng sẽ hình thành một lớp rào cản, ngăn chặn không cho tinh trùng khác xâm nhập vào.
Trứng được thụ tinh sẽ đi qua ống dẫn trứng vào làm tổ trong lớp niêm mạc tử cung, nơi đây sẽ nuôi dưỡng trứng phát triển thành thai nhi.
Khi đã có kinh nguyệt,một cô gái có thể có thai nếu có giao hợp, thâm chí ngay từ lần đầu tiên. Các em trai và gái cần ý thức rõ điều này để cẩn thận trong quan hệ với người khác giới và có hành vi đúng mực trong quan hệ bạn bè..
Hậu quả của quan hệ tình dục sớm
Quan hệ tình dục
Tình dục có thể là biểu hiện cảm xúc và cũng có thể là những hoạt động sinh lý.Tất cả mọi người đều có quan hệ tình dục.Quan hệ tình dục đôi lứa tốt nhất nên sau hôn nhân.
Tình dục an toàn: ôm ấp, xoa bóp,vuốt ve cơ thể, hôn môi, thủ dâm, giao hợp có dùng bao cao su, giao hợp ngoài âm đạo.
Nguyên tắc cơ bản của TDAT là không bao giờ để máu, tinh dịch hay chất dịch âm đạo của bạn tình xâm nhập vào cơ thể.Quan hệ TDAT sẽ không có nguy cơ rủi ro như mang thai, nhiễm HIV/AIDS và các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Tình dục có trách nhiệm: là quan hệ chỉ nên có sau khi kết hônvà nằm trong ranh giới của hôn nhân.Trong trường hợp có những thôi thúc về tình dục, người ta có thể tự kiềm chế nhu cầu này.Quan hệ tình dục có trách nhiệm chưa đủ mà còn phải đảm bảo an toàn.
Hậu quả của quan hệ tình dục sớm
Nạo thai:sẽ dẫn đến vô sinh,ảnh hưởng đến sức khoẻ người con gái và hạnh phúc gia đình về sau.
Có mặc cảm tội lỗi,chán đời, dễ bị người yêu ruồng bỏ,có thể có những quyết định dại dột.
Nếu kết hôn, nuôi con nhỏ sẽ gặp nhiều khó khae=ưn, ảnh hưởng đến sức khoẻcủa mẹ và con. dễ dẫn đến va chạm, xung đột vợ chồng vì lấy nhau gượng ép.
Ảnh hưởng đến tương lai và tiến thủ của mỗi người.
Dễ bị lây nhiễm các bệnh LTQĐTD, trong đó có HIV/AIDS.
Quan niệm xã hội thường hay gay gắt lên án các em gái có quan hệ tình dục sớm.ẳTong khi đó các em trai(và gia đình họ) thấy mình không có lỗi,không chịu gánh trách nhiệm.Thực tế là cả em trai và gái cũng như gia đình của các em phải chịu trách nhiệm do hành vi quan hệ tình dục sớm.
Các kỹ năng sống cần được vận dụng
Kỹ năng tự nhận thức:Nhận thức về mức độ tình cảm của mình, về sức ép,nguy cơ mà bản thân có thể gặp phải trong quan hệ bạn bè và người khác giới.
Kỹ năng giải quyết vấn đề, ra quyết định và kỹ năng ứng phó trước những tình huống căng thẳng có thể dẫn đến quan hệ tình dục sớm, nhất là đối với trẻ em gái, phải biết tạo sự chủ động để bảo vệ an toàn cho bản thân.
Kỹ năng tìm kiếm sự giúp đỡ của những người thân trong gia đình, thầy cô giáo,thầy thuốc, bạn bÌ và những người tin cậy.Giúp các em hình thành những hành vi có trách nhiệm, an toàn và có lợi cho sức khoẻ, đ¶m bảo tương lai cuộc sống.
Các biện pháp tránh thai
Bao cao su: Dùng BCS lồng vào dương vật đang căng cứng để ngăn tinh trùng không đi vào âm đạo.BCS là biện pháp tốt nhất có tác dụng bảo vệ kép( vừa tránh thai vừa ngăn ngừa các BLTQĐTD và HIV/AIDS).
Dụng cụ tử cung: Một dụng cụ nhỏ đặt vào trong tử cung(phải do người có kỹ thuật thực hiện).
Viên thuốc tránh thai: Làm ngừng sự rụng trứng.Dùng theo chỉ định của thầy thuốc.
Đình sản: Cả nam và nữ đều có thể làm phẫu thuật này.
Biện pháp cổ truyền:Xuất tinh ngoài âm đạo.