THƠ HAI -CƯ
(BA-SÔ VÀ BU-SON)
I/ Tác giả Ma-su-ô Ba-sô:
( 1644 -1694)
- Xuất thân trong một gia đình võ sĩ đạo Samurai bình thường .
- Theo phái Thiền tông , cho nên thơ ca của ông đậm chất thiền …
- Chín tuổi giúp việc và cũng là bạn thơ của con trai 1 vị lãnh chúa nổi tiếng vùng I-ga là Yô-si-ta-da …sau đó Yo-si-ta-da chết Ba-sô buồn chán bỏ đi lang thang .
- Thích lãng du như một vị hành. giả của cát bụi.
♦ Sự nghiệp sáng tác :
- Nổi tiếng nhất là tập thơ Hai-cư , lối lên miền Ôku và Ba tiêu thất bộ tập .
II/Đọc hiểu thơ Hai-cư :
Bài 1: con quạ
Các từ ngữ : “ cành khô , chim quạ , chìêu thu ’’ ...
→một bức tranh thu u buồn , quạnh hiu bởi vì cái cành khô trơ trụi , không lá , con quạ đen in hình trên bầu trời hoàng hôn sẫm tối .
Hình ảnh con quạ : báo hiệu điềm gỡ , không may mắn.
→ Buổi chiều thu cô tịch , tàn úa gợi cho nhà thơ nỗi buồn mênh mang ...
Bài 2: Tiếng chuông
Hoa anh đào :loại hoa đặc trưng ở Nhật Bản (quốc hoa )→tượng trưng cho sức sống mãnh liệt , tinh thần đòan kết của dân tộc Nhật ( quý ngữ : chỉ mùa xuân )
Chuông đền U-ê-nô hay đền A-sa-cư-sa :
→Tiếng chuông gợi cho Ba-sô một cảm giác mơ hồ , bâng khuâng khó tả .

Bài 3 :Cây chuối
Cây chuối :loại cây cảnh ở Nhật Bản cũng là bút danh của Ba-sô : tượng trưng cho sự trong sáng và nhạy cảm
Những âm thanh gây ấn tượng sâu lắng :
Tiếng gió thu , tiếng mưa rớt xuống lá chuối , nhỏ từng giọt vào chậu ...
→ Gợi cho nhà thơ 1 nỗi buồn man mác , ông mở rộng lòng để đón thiên nhiên .Tiếng đêm hay tiếng lòng của tác giả Ba-sô .
Dẫn chứng thêm :
Cách song tư dạ vũ
Ba tiêu tiên hữu thanh
( Cách song đêm biết mưa sa
Tiếng đêm lộp độp hay là tàu tiêu )
( Bạch Cư Dị -Mưa đêm )
III/ Tác giả Yo-sa Bu-so ( 1716 -1783):

-Sinh ra trong một gia đình giàu có , có tinh thần tự lập cao , điều đó ảnh hưởng đến sự nghiệp văn chương của ông .
Là nhân vật trọng yếu trong phong trào phục hưng thơ Ba-sô .
Được mệnh danh là “ thi sĩ mùa xuân ”.
→Thơ ông gần gũi với cuộc đời trần thế hơn thơ Ba-sô.

IV/ Đọc hiểu thơ Bu-son :
Bài 1 :Thác đổ .
Thác chảy : biểu tượng cho sức mạnh , tiếng gọi của mùa xuân .
Tiếng thác – lá non : sức sống mãnh liệt của mùa xuân .
→ Thác trở thành môtíp quen thuộc trong hội họa của Trung Hoa và Nhật Bản .( nhà thơ chủ yếu gợi tả ở phương diện thính giác , thị giác ...)

Bài 2 : mưa xuân
Đây là bài thơ miêu tả mùa xuân trữ tình nhất của Bu-son .
→Con người và thiên nhiên hòa vào nhau trong mưa xuân .
Mùa xuân : tình yêu & tuổi trẻ
Câu 1 : tả cảnh ; 2 câu sau tả người
→Con người và TN gắn bó hòa hợp với nhau.
Bài 3 :Thiếu nữ du xuân .
Hoa xuân : có thể là hoa anh đào hay hoa mơ , hoa mận ...nở tưng bừng khắp nơi.
Hình ảnh các cô gái du xuân sắm đai lưng thắt áo Kimono làm tôn thêm vẻ đẹp của mùa xuân .
→ con người và TN hòa hợp càng tô điểm cho mùa xuân rực rỡ , giàu sức sống .
VI/ Đặc trưng thơ Hai-cư :
Công thức chung của thơ Hai – cư: 5-7-5
Tứ thơ : ghi lại phong cảnh , sự vật , sự việc trong một khoảnh khắc hiện tại , từ đó gợi cảm xúc , suy tư ( quy tắc sử dụng quý ngữ : từ chỉ mùa ).
Ngôn ngữ : chấm phá , chỉ gợi chứ không tả .
Cảm xúc thẩm mĩ : đề cao cái đơn sơ , vắng lặng , u huyền , mềm mại nhẹ nhàng ...
→ Con người và vạn vật nằm trong cái nhìn nhất thể hóa.

Bài tập nâng cao:
Mối quan hệ giữa thiên nhiên và con người trong thơ Ba-sô và Bu-son :
Thiên nhiên trong cảm xúc ,tình và cảnh hòa làm một .Thiên nhiên trong thơ Hai-cư không có ranh giới rõ ràng , tạo không gian bao la cho trí tưởng tượng của người đọc .