Ông Nguyễn Văn Dóm
(SN 1952, thôn Doãn
Lại, xã Lại Xuân, Thủy
Nguyên, Hải Phòng)
chỉ cao 52cm và nặng
vỏn vẹn 9kg. Trong
hình là ông Dóm bên
cạnh nhà văn Đặng
Vương Hưng. (Ảnh:
Thể thao văn hóa)

- Trần Thành Phố (SN 1947, quê Bắc
Giang) cao 2,28m, nặng 115kg. thương
binh hạng 2/4, từng giữ kỷ lục người cao
nhất Việt Nam nhưng ông đã qua đời năm
2010.
- Năm 1965 khi tròn 18 tuổi, vào quân ngũ
(cao 1,68m, nặng 68kg). Trong một trận
chiến năm 1972, do sập hầm nên Trần
Quang bị thương nặng phải vào viện điều
trị, thì 2 năm điều trị ở bệnh viện ông gần
như mất trí nhớ, chiều cao và cân nặng cứ
tăng vùn vụt.
Các bác sĩ ra kết luận: cơ thể anh bị cường
tuyến yên. Y học đã phải can thiệp bằng
hóa chất và chiếu tia xạ để kìm hãm sự tăng
trưởng.

Giới thiệu chung hệ nội tiết
Tuyến yên, tuyến giáp

Chương X:
Nội tiết

Tuyến tụy, tuyến trên thận
Tuyến sinh dục
Sự điều hòa và phối hợp
hoạt động của các tuyến nội
tiết

CHƯƠNG X: NỘI TIẾT
Tiêt 59: Bài 55: GIỚI
THIỆU CHUNG HỆ NỘI
TIẾT

I/ĐẶC ĐIỂM HỆ NỘI TIẾT

Hệ nội tiết có
vai trò gì?

Hệ nội tiết điều hòa các quá trình sinh lí trong cơ thể như
quá trình trao đổi chất, chuyển hóa vật chất và năng
lượng,…

Hệ nội tiết tác
động như thế
nào đến cơ quan
đích?

Tuyến nội tiết
hoocmôn
ngấm vào máu
cơ quan tác động (cơ quan đích)

BÀI 55: GIỚI THIỆU CHUNG HỆ NỘI TIẾT
I/ĐẶC ĐIỂM HỆ NỘI TIẾT

-Hệ nội tiết bao gồm các tuyến nội tiết sản xuất
hoocmôn theo đường máu đến cơ quan đích.

Tuyến ngoại tiết

Tuyến ngoại tiết và
tuyến nội tiết có gì
khác nhau?

II/ PHÂN BIỆT TUYẾN NỘI TIẾT VỚI TUYẾN NGOẠI TIẾT

Ống dẫn

Mạch máu
Tế bào tuyến

Quan sát hình trên, thảo luận nhóm theo nội dung bảng sau (4'):
Đặc điểm
phân biệt
Cấu tạo
Sản phẩm tiết

Tuyến ngoại tiết
-Gồm các tế bào tuyến nằm cạnh
ống dẫn
-Sản phẩm tiết là các chất dịch

Tuyến nội tiết
-Gồm các tế bào tuyến nằm cạnh mạch
máu , không có ống dẫn.
-Sản phẩm tiết là các hoocmôn

Đường đi của
sản phẩm tiết

-Sản phẩm tiết tập trung vào
ống dẫn để đổ ra ngoài

-Chất tiết ngấm thẳng vào máu
tới các cơ quan đích.

Cho ví dụ

-Tuyến mồ hôi, tuyến nước bọt,
tuyến lệ…

-Tuyến yên, tuyến giáp, tuyến
tuỵ…

Đặc điểm
phân biệt
Cấu tạo

Tuyến ngoại tiết
-Gồm các tế bào tuyến nằm
cạnh ống dẫn

Sản phẩm tiết -Sản phẩm tiết là các chất dịch

Đường đi
của sản
phẩm tiết
Cho ví dụ

Tuyến nội tiết
-Gồm các tế bào tuyến nằm cạnh
mạch máu , không có ống dẫn.
-Sản phẩm tiết là các hoocmôn

Sản phẩm tiết tập trung vào ống -Chất tiết ngấm thẳng vào máu
dẫn để đổ ra ngoài
tới các cơ quan đích.
-Tuyến mồ hôi, tuyến nước bọt,
tuyến lệ…

-Tuyến yên, tuyến giáp, tuyến
tuỵ…

Dựa vào kết quả bảng trên, hãy cho biết điểm giống và khác nhau cơ
bản của tuyến ngoại tiết và tuyến nội tiết?

II/ PHÂN BIỆT TUYẾN NỘI TIẾT VỚI TUYẾN NGOẠI TIẾT

*Giống nhau: Các tế bào tuyến đều tạo ra các sản phẩm tiết.
*Khác nhau:
Chỉ tiêu so
sánh
Cấu tạo
Chức năng
 

Tuyến nội tiết
Các tế bào tuyến nằm cạnh
mạch máu, không có ống dẫn
- Sản phẩm tiết ra là các
hoocmon được ngấm thẳng
vào máu.
Vd Tuyến Yên, tuyến giáp...

Tuyến ngoại tiết
Các tế bào tuyến nằm cạnh
ống dẫn.
-Sản phẩm tiết tập trung
vào ống dẫn để đổ ra ngoài.
 
Vd Tuyến mồi hồi, nước
bọt...

Em hãy kể tên các
tuyến nội tiết trong
cơ thể?

Vùng dưới đồi
Tuyến yên
Tuyến tùng
Tuyến giáp
Tuyến cận giáp
Tuyến ức
Gan
Tuyến trên thận
Thận
Tuyến tuỵ
Tuyến
sinh dục

Buồng trứng
(Ở nữ)

Tinh hoàn
(Ở nam)

Các đảo
tụy tiết
Chức
năng
hoocmon
nội tiếtđiều hòa

lượng đường trong máu.

Tiết dịch tụy theo
ốngnăng
dẫn đổ
Chức
vào tá tràng giúp tiêu hóa thức
ngoại tiết
ăn.

Tuyến pha

Sản phẩm tiết của các
tuyến nội tiết là gì?

Hoocmôn

III/ HOOCMÔN:
1. Tính chất của hoocmôn

Hoóc-môn là một chất hóa học do
tuyến nội tiết sản ra và được máu đưa
đến các nơi mà nó cần phải tác
động. Hoóc-môn rất quan trọng trong
việc duy trì sự sống của con người và
kiểm soát mọi hoạt động của cơ thể.

1. Mỗi hoocmôn tác dụng lên mấy cơ quan?
 Mỗi hooc môn chỉ tác động lên một hoặc một số cơ quan xác định
gọi là “Cơ quan đích”
2. Với một lượng nhỏ, hoocmôn cũng gây ra một hậu quả rõ rệt. Vậy
em có nhận xét gì về hoạt tính của hoocmôn?
 Có hoạt tính sinh học rất cao
3. Bằng kỹ thuật cấy gen, người ta sử dụng vi khuẩn E.coli tổng hợp
hoocmôn Insulin ở bò, Insulin này tiêm cho người để chữa bệnh tiểu
đường. Vậy hoocmôn có tính đặc trưng không?
 Không mang tính đặc cho loài

Tính chất của hoocmôn
Tính đặc hiệu

Chỉ ảnh hưởng
đến 1 hoặc một
số cơ quan nhất
định. Hoocmôn
tác động đến cơ
quan đích theo
cơ chế chìa
khóa- ổ khóa.

Có tính sinh học

Không mang tính

cao

đặc trưng cho loài

Chỉ cần một
lượng nhỏ
hoocmôn như
hạt đậu cũng có
tác dụng rất lớn.

Có thể dùng
insulin ở bò để
chữa bệnh tiểu
đường ở người.

1. Tính chất của hoócmôn

-Tính đặc hiệu: Mỗi hoocmon chỉ ảnh hưởng đến 1 hoặc 1 số cơ
quan xác định, mặc dù các hoocmon này theo đường máu đi khắp
cơ thể
-Hoocmon có hoạt tính sinh học cao, chỉ với 1 lượng nhỏ cũng gây
hiệu quả rõ rệt
-Hoocmon không mang tính đặc trưng cho loài
2. Vai trò của hoocmôn:

Hãy quan sát một số hình ảnh về bệnh nhân bị rối loạn tuyến nội tiết
sau đây và cho biết vai trò của hooc môn?

Bệnh nhân bị ưu năng tuyến
yên gây tiết nhiều GH

Do khối u của tuyến trên thận gây nên làm tiết nhiều hoocmon gây rối
loạn chuyển hóa gluxit và prôtêin làm đường huyết tăng, huyết áp cao,
cơ yếu và phù nề

Do thiếu iốt  Tirôxin không
tiết ra  tuyến yên sẽ tiết hooc
môn thúc đẩy tuyến giáp tăng
cường hoạt động phì đại tuyến
giáp  gây bệnh bướu cổ

Do tuyến giáp hoạt động
mạnh  tiết nhiều Tirôxin 
tăng tiêu dùng oxy  cơ thể
căng thẳng  mất ngủ, sút cân
 tích nước, phù nề ở tổ
chức sau cầu mắt  mắt lồi ra

Ưu, nhược năng tuyến yên

Bazơđô

Hội chứng cushing

Bướu cổ

Đần độn

2. Vai trò của hoócmôn:
- Duy trì tính ổn định của môi trường bên trong cơ thể.
- Điều hòa các quá trình sinh lí diễn ra bình thường.
Do đó, sự mất cân bằng trong hoạt động nội tiết thường dẫn đến tình
trạng bệnh lí. Vì vậy, hoocmôn có vai trò rất quan trọng đối với cơ thể.

Để hạn chế các bệnh liên
quan đến hệ nội tiết
chúng ta cần làm gì?
+ Khẩu phần ăn uống hợp lý
+ Không ăn thức ăn vật nuôi có
chứa hoocmon tăng trưởng
+ Xây dựng chế độ làm việc và nghỉ
ngơi hợp lý
+ Giữ cho tâm hồn thoải mái, tránh
suy nghĩ lo âu
+ Khám sức khỏe định kì

Củng cố
Câu 1: Hệ nội tiết có đặc điểm nào dưới đây ?
A. Điều hòa các quá trình sinh lí của cơ thể.
B. Tác động qua đường máu.
C. Chuyển hóa năng lượng nhờ hoocmon ở tuyến
nội tiết tiết ra.
D. Cả 3 đáp án trên.

Câu 2: Sản phẩm tiết của các tuyến nội tiết được
phân bố đi khắp cơ thể qua con đường nào ?
A.Hệ thống ống dẫn chuyên biệt B. Đường máu
C. Đường bạch huyết
D. Ống tiêu hóa
Câu 3: Tuyến nào vừa là tuyến nội tiết vừa là
tuyến ngoại tiết?
A. Tuyến tụy.
B. Tuyến cận giáp.
C. Tuyến yên.
D. Tuyến tùng.
Câu 4: Sản phẩm tiết của tuyến nội tiết có tên gọi là
gì ?
A.Kháng nguyên
B. Hoocmôn
C. Enzim
D. Kháng thể

Câu 5: Hoocmôn có tính chất nào
sau đây?
A. Do tuyến ngoại tiết tiết ra.
B. Đặc trưng cho loài.
C. Có hoạt tính sinh học rất cao.
D. Không có tính đặc hiệu.

Câu 6: Đặc điểm nào sau đây là chung
cho tuyến nội tiết và tuyến ngoại tiết:
A. Tiết hoocmôn.
B. Sản xuất chất tiết với số lượng lớn.
C. Điều hòa quá trình sinh lí của cơ thể.
D. Đều thuộc hệ nội tiết.

Câu 7: Tuyến nội tiết là:
A. Tuyến yên
B. Tuyến mồ hôi
C. Tuyến nước bọt
D. Tuyến vị

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
• Học bài, trả lời câu hỏi 1,2 SGK/ trang 175.
• Đọc và soạn bài 56: “ Tuyến yên, tuyến giáp”