Tiết 36 – Đọc văn
Thạch Lam
Hai đứa trẻ
Thạch Lam
Giáo viên: Nguyễn Xuân Thọ - Trường THPT Trần văn Thời



Hai đứa trẻ
Hai đứa trẻ
*MỤC TIÊU BÀI HỌC.
Nắm được những nét chính về tác giả: cuộc đời, sự nghiệp.
Cảm nhận được bức tranh phố huyện và những con người nơi đây.
Hiểu được nhân vật Liên và ý nghiã hình ảnh con tàu trong truyện ngắn.
Thấy được giá trị hiện thực, tấm lòng nhân đạo của nhà văn
Bút pháp nghệ thuật truyện ngắn độc đáo của Thạch Lam.
3
Tìm hiểu chung
1.Tác giả:
a. Cuộc đời.

- Thạch Lam (1910 – 1942) tên khai sinh là Nguyễn Tường Vinh.
- Quê: Hà Nội. Thủa nhỏ sống ở Cẩm Giàng- Hải Dương
Xuất thân: gia đình công chức gốc quan lại có truyền thống văn học.
Ông là cây bút viết truyện ngắn xuất săc, là thành viên của nhóm Tự lực văn đoàn.
Là người đôn hậu, điềm đạm giàu lòng yêu thương và rất đỗi tinh tế.
I. Tìm hiểu chung
4
b. Sự nghiệp văn học
- Thạch Lam là cây bút truyện ngắn tài hoa, xuất sắc
- Là nhà văn lãng mạn có quan điểm sáng tác tiến bộ, lành mạnh.
- Đặc điểm truyện ngắn của Thạch Lam:
+ Truyện không có chuyện, chủ yếu khai thác nội tâm nhân vật với những cảm xúc mong manh mơ hồ.
+ Mỗi truyện như một bài thơ trữ tình.
+ Văn trong sáng, giản dị, thâm trầm, sâu sắc.
- Tác phẩm tiêu biểu: sgk
5
- “Đối với tôi, văn chương không phải là một cách đem đến cho người đọc sự thoát li hay sự quên; trái lại văn chương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực mà chúng ta có, để vừa tố cáo và thay đổi một cái thế giới giả dối và tàn ác, vừa làm cho lòng người được thêm trong sạch và phong phú hơn
Thạch Lam đã từng quan niệm: “Cái thực tài của nhà văn nguồn gốc chính là ở tâm hồn nhà văn, một nghệ sĩ phải có một tâm hồn phong phú, những tình cảm dồi dào. Nếu không, nghệ sĩ đó chỉ là thợ văn khéo thôi”
Quan niệm văn chương
“Văn chương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực mà chúng ta có, để vừa tố cáo và thay đổi một cái thế giới giả dối và tàn ác, làm cho lòng người được thêm trong sạch và phong phú hơn”
CÁC TẬP TRUYỆN NGẮN
b. Sự nghiệp.
TIỂU THUYẾT
TIỂU LUẬN
TUỲ BÚT
1. Tác giả
Cuộc đời

Thạch Lam (1910 – 1942) tên khai sinh là Nguyễn Tường Vinh
- Quê: Hà Nội
Xuất thân: gia đình công chức gốc quan lại và là thành viên của nhóm Tự lực văn đoàn.
Là người đôn hậu, điềm đạm và rất đỗi tinh tế
Sự nghiệp


Các tác phẩm chính: Gió đầu mùa, Nắng trong vườn, Sợi tóc, Ngày mới, Theo dòng, Hà Nội 36 phố phường...
- Quan niệm văn chương lành mạnh, tiến bộ.
- Đặc điểm sáng tác: Có biệt tài về truyện ngắn. Truyện không có chuyện, chủ yếu khai thác nội tâm nhân vật, mỗi truyện như một bài thơ trữ tình, giọng điệu điềm đạm, văn Thạch Lam trong sáng, giản dị, thâm trầm, sâu sắc
Thạch Lam là nhà văn xuất sắc của văn học
Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945
Cha: Nguyễn Tường Nhu (Quê: Quảng Nam )
Nguyễn Tường Tam
(Nhất Linh)
Nguyễn Tường Long
(Hoàng Đạo)
Nguyễn Tường Vinh
Mẹ: Lê Thị Sâm
(Quê: Hải Dương )
CÁC NHÀ VĂN, NHÀ THƠ TRONG NHÓM “TỰ LỰC VĂN ĐOÀN” (1933 - 1943)
Phố huyện Cẩm Giàng xưa
13
2. Tác phẩm:
a. Xuất xứ:
“Hai đứa trẻ” in trong tập “Nắng trong vườn” (1938) là một trong những tác phẩm tiêu biểu cho phong cách truyện ngắn của Thạch Lam.
b. Nội dung:
Kể về chuyện “ hai đứa trẻ” An và Liên được mẹ giao cho trông một của hàng tạp hóa nhỏ ở phố huyện nghèo để phụ giúp gia đình trong lúc khó khăn. Cùng với An và Liên và những con người nghèo khổ nơi phố huyện hàng đêm vẫn mong chờ một chuyến tàu đên đi qua phố huyện
14
Chia làm 3 đoạn
Đoạn 1: Từ đầu... "tiếng cười khanh khách nhỏ dần về phía làng": Phố huyện lúc chiều tàn.
Đoạn 2: "Trời đã bắt đầu đêm ... hằng ngày của họ": Phố huyện lúc đêm tối.
Đoạn 3: Còn lại: Phố huyện lúc chuyến tàu đêm đến và đi qua.
Hãy xác định bố cục văn bản?
c. Bố cục:
15
II. Đọc - hiểu văn bản
1. Phố huyện lúc chiều tà
a. Cảnh ngày tàn
b. Cảnh chợ tàn
c.Những kiếp người tàn tạ
=> Bức họa đồng quê quen thuộc, gần gũi, bình dị nhưng yên tĩnh, tàn lụi
a. Cảnh ngày tàn
Âm thanh
+ Tiếng trống thu không báo hiệu thời gian trời sắp tối.
+ Tiếng ếch nhái kêu râm ran ngoài đồng ruộng.
+ Tiếng muỗi vo ve trong cửa hang.
Những âm thanh đơn điệu nhàm chán từ gợi sự yên tĩnh, vắng vẻ.
+ Phương tây đỏ rực như lửa cháy.
+ Những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn.
+ Dãy tre làng đen lại, cắt hình rõ rệt trên nền trời.
Màu sắc
Sự vận động từ ánh sáng đến bóng -> Tối gợi cảm giác về sự tàn lụi, héo úa, tàn phai
Phố huyện lúc chiều tà
Cảnh ngày tàn được nhà văn miêu tả qua những âm thanh và hình ảnh nào? Em cảm nhận gì về vẻ đẹp cảu bức tranh thiên nhiên này?
b. Cảnh chợ tàn
+ Chợ họp giữa phố vãn từ lâu.
+ Người về hết, tiếng ồn ào cũng mất.
+ Trên đất chỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, lá nhãn, lá mía…
+ Mùi ẩm bốc lên, hơi nóng của ban ngày hòa lẫn với mùi cát bụi.
Cảnh chợ tàn-> phơi bày cái nghèo nàn, xơ xác tiêu điều của phố huyện.
Phố huyện lúc chiều tà
Cảnh chợ tàn được miêu tả như thế nào? Cảnh chợ tàn cho em biết gì về cuộc sống nơi phố huyện?
+ Chị em Liên: hiện ra với gian hàng ế ẩm lèo tèo, xơ xác.
c.Những kiếp người tàn tạ
+ Những đứa trẻ: nhặt nhạnh, thanh tre, thanh nứa…..
+ Mẹ con chị Tý: ngày mò cua, bắt tép, tối bán hàng nước mà chả kiếm được bao nhiêu.
+ Bà cụ Thi: hơi điên, nghiện rượu, tiếng cười khanh khách.
=> Những kiếp người tàn tạ, khổ sở, thiếu thốn, sống lay lắt và mòn mỏi.
Phố huyện lúc chiều tà
+ Gia đình bác xẩm xuất hiện với tiếng đàn bần bật, manh chiếu rách , chiếc thau ...
Kể tên nhữngcon người trong tác phẩm là ai? Cuộc sống của họ như thế nào?
d)Tâm trạng nhân vật Liên
+ Xót thương cho mẹ con chị Tý
+ Lòng buồn man mác trước cái giờ khắc của ngày tàn.
+ Cảm nhận “mùi riêng của đất, của quê hương này”.
+ Động lòng thương bọn trẻ con nhà nghèo.
=> Một cô bé có tâm hồn nhạy cảm, tinh tế, giàu lòng trắc ẩn, yêu thương con người. Tình cảm yêu mến, gắn bó với quê hương, sớm biết cảm thông với những số phận bất hạnh.
Phố huyện lúc chiều tà
Trước cảnh phố huyện lúc chiều tối, tâm trạng của Liên ra sao? Cảm nhận ban đầu của em về nhân vật Liên?
Phố huyện lúc chiều tà
Cảnh ngày tàn
Cảnh chợ tàn
Những kiếp
người tàn tạ
Tâm trạng
của Liên
Phố huyện lúc chiều tà
Cảnh ngày tàn
Cảnh chợ tàn
Những kiếp
người tàn tạ
Tâm trạng
của Liên
Bằng lời văn giản dị, mộc mạc, đậm chất thơ, Thạch Lam đã dựng lên bức tranh phố huyện lúc chiều tối: cảnh tiêu điều xơ xác, con người nghèo khổ, tàn tạ, không tương lai, cuộc sống không vận động, tù túng => mang tính khái quát, tái hiện cuộc sống trì trệ, tù túng của XHVN lúc bấy giờ.
Em hãy rút ra nhận xét chung về bức tranh phố huyện lúc chiều tối. Bức tranh ấy đã được nhà văn TL miêu tả bằng lời văn như thế nào?
2. Phố huyện lúc đêm tối.
Phố huyện lúc đêm tối được miêu tả bằng những chi tiết , hình ảnh nào?
a/  Bóng tối và ánh sáng 

+ Đường phố và các ngõ con dần chứa đầy bóng tối.
+Tối hết cả, con đường thăm thẳm ra sông, con đường qua chợ về nhà
+ Các ngõ vào làng lại còn sẫm đen hơn nữa
BÓNG TỐI
ÁNH SÁNG
- Vòm trời ngàn ngôi sao sáng lấp lánh.
- Vệt sáng đom đóm
- Khe sáng từ những cửa hàng còn thức
Ngọn đèn của Liên thưa thớt từng hột sáng qua phên nứa.
- Quầng sáng từ ngọn đèn con của chị Tí.
- Chấm lửa nhỏ từ bếp của bác Siêu.
BÓNG TỐI MÊNH MÔNG, BAO TRÙM, DÀY ĐẶC
NHỎ NHOI, YẾU ỚT, LE LÓI
Cuộc sống tối tắm mù mịt, không tương lai, không lối thoát của phố huyện
Những tia hi vọng mỏng manh, nhỏ nhoi .Kiếp người đáng thương đang sống leo lét, chập chờn trong đêm tối, mong đợi điều gì đó.
CHỊ EM LIÊN- AN
GIA ĐÌNH BÁC XẨM
BÁC SIÊU
MẸ CON CHỊ TÍ
- Ngày mò cua bắt tép. Tối dọn hàng nước
- Khách hàng: phu gạo, phu xe,...
- “sớm hay muộn mà có ăn thua gì”
- Bán phở - món hàng “xa xỉ, nhiều tiền”.
- Buôn bán ế ẩm
- Ngồi trên manh chiếu rách, cái thau sắt để trước mặt.
- Chưa hát vì chưa có khách nghe
- Thầy mất việc.
- Phải trông coi gian hàng tạp hóa
- Ngày phiên mà bán cũng chẳng ăn thua gì
- Cuộc sống nghèo khổ, tăm tối, tù túng
- Nhịp sống đơn điệu, buồn tẻ
( động tác, suy nghĩ mong chờ , mơ ước quen thuộc)
- Không có tương lai, không lối thoát
25
Buồn thương, đồng cảm trước cuộc sống vất vả, nhịp đời đơn điệu, phận người bé nhỏ, mỏi mòn của người dân phố huyện.
Tâm trạng của Liên trước cảnh phố huyện lúc đêm về
- Nhớ về kỉ niệm tuổi thơ ở Hà Nội – một “vùng sáng rực và lấp lánh”, Liên được đi chơi Bờ Hồ, “được hưởng những thức quà ngon lạ”.
Với giọng văn chậm buồn, tha thiết thể hiện niềm cảm thương của Thạch Lam với những người nghèo khổ-người sống mà không biết số phận mình sẽ ra sao.
HÌNH ẢNH ĐOÀN TÀU
- Ngọn lửa xanh biếc, tiếng còi vang lại, kéo dài.
- Tiếng dồn dập.
- Tiếng xe rít mạnh vào ghi.
- Tiếng hành khách ồn ào khe khẽ.
- Đoàn tàu rầm rộ đi tới
-Làn khói bừng sáng trắng.
- Các toa đèn sáng trưng, chiếu ánh cả xuống đường.
- Đồng kền lấp lánh
- Những cửa kính sáng
Khi tàu đi vào đêm tối:
+ Để lại những đốm than đỏ bay tung trên đường sắt.
+ Chiếc đèn xanh treo trên toa sau cùng, xa xa mãi rồi khuất sau rặng tre.
3. Bức tranh phố huyện lúc đêm khuya
Tàu đã mang một thế giới mới, một thứ âm thanh sôi động náo nhiệt, thứ ánh sáng chói trang rực rõ, xua đi cái tối tăm mù mịt, sự yên tĩnh, đơn điệu, nhàm chán phố huyện.
* Đoàn tàu mang đến cho phố huyện
c. Ý nghĩa của hình ảnh con tàu.( hình ảnh ẩn dụ)
- Đoàn tàu mang lại một thứ ánh sáng, chói trang rực rỡ, không khí ồn ào náo nhiệt, một chút đổi thay, niềm hi vọng nhỏ nhoi của người dân phố huyện.
b. Đoàn tàu mang đến cho Liên, An và những con người nơi đây:
Đánh thức quá khứ tuổi thơ hạnh phúc thơ êm đềm, vui vẻ của An và Liên.
Biểu trưng cho hi vọng, niềm tin của những con người nơi đây vào một tương lai, cuộc đời tươi sáng tốt đẹp.
- Một sự chờ đợi, mong mỏi háo hức.
Khát vọng của những con người nghèo khổ về một cuộc sống tươi sáng, hạnh phúc.
29
2. Nghệ thuật:
- Cốt truyện đơn giản, nổi bật là những dòng, những cảm xúc, mong manh mơ hồ trong tâm hồn nhân vật.
- Bút pháp tương phản, đối lập.
- Giọng điệu thủ thỉ thấm đượm chất thơ, chất trữ tình sâu lắng.
- Ngôn ngữ, hình ảnh giàu ý nghĩa tượng trưng.
Tác phẩm bức tranh hiện thực phản ánh cuộc sống người nông dân trước CM8-1945.
Thể hiện niềm cảm thương đối với những kiếp sống nghèo khổ, tăm tối, cơ cực, sống quẩn quanh nơi phố huyện. Đồng thời trân trọng những ước mong bé nhỏ, bình dị mà tha thiết của họ.
1. Nội dung:
III. TỔNG KẾT:
30
IV. Ý NGHĨA THÔNG ĐIỆP
- Đừng để cuộc sống chìm trong cái “ao đời phẳng lặng” (Xuân Diệu). Con người phải sống cho ra sống, phải không ngừng khao khát và xây dựng cuộc sống có ý nghĩa.
- Những ai phải sống trong một cuộc sống tối tăm, mòn mỏi, tù túng, hãy cố vươn ra ánh sáng, hướng tới một cuộc sống tươi sáng.
31
LUYỆN
TẬP
Cảm nhận của em về nhân vật Liên qua đoạn bức tranh cảnh phố huyện. Từ đó làm rõ bức thông điệp nhà văn gửi gắm qua tác phẩm?
Đề:
32
Bài học kết thúc
Chào các em