Tiết 50-BÀI 39

HÌNH CHÓP TỨ GIÁC ĐỀU

Bài 39: HÌNH CHÓP TỨ ĐỀU

1. HÌNH CHÓP TỨ GIÁC ĐỀU
Hình chóp tứ giác đều

Kim tự tháp Kheops ở Ai Cập được xây dựng vào
khoảng 2500 năm trước Công nguyên là một trong
những công trình cổ nhất và duy nhất còn tồn tại trong số
bảy kì quan thế giới cổ đại. Kim tự tháp này có dạng

Đỉnh

S

hình chóp tứ giác đều cao 147 m, cạnh đáy dài 230m.

Mặt bên

Kim tự tháp Kheops có thể tích là bao nhiêu?
A

Hình chóp S.ABCD trong hình 10.18 có đáy ABCD
là hình vuông, các mặt bên là các tam giác cân bằng nhau
có chung đỉnh. Ta gọi S. ABCD là hình chóp tứ giác đều

D

O
C

B
Mặt đáy

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1- PHIẾU CÁ NHÂN
HS1: …………………………..
Hình chóp S.ABCD có:
1. Đỉnh…………………………………………………………………..
2. Cạnh bên……………………………………
3. Đường cao…………………………………
4. Một trung đoạn……………………………..
5. Các mặt bên…………………………….…
6. Mặt đáy…………………………………..

Bài 39: HÌNH CHÓP TỨ ĐỀU
HĐ1

Gọi tên đỉnh, các cạnh bên của hình chóp
Đỉnh là: S. Các cạnh bên là SA, SB, SC, SD

HĐ2

Gọi tên đường cao, trung đoạn của hình chóp

Đỉnh

S

Đường cao là SO. Trung đoạn là SH
HĐ3

Gọi tên các mặt bên và mặt đáy của hình chóp

Nhận xét: Mặt đáy là hình vuông, các mặt bên là các
tam giác cân bằng nhau có chung đỉnh.Chân đường cao
kẻ từ đỉnh tới mặt đáy là điểm cách đều các đỉnh của
mặt đáy ( giao điểm hai đường chéo )

Mặt bên

Chiều cao
A

Các mặt bên các tam giác SAB, SBC, SCD, SDA và
mặt đáy là ABCD

Cạnh bên

D
O

H
C
Trung đoạn

B
Mặt đáy

Bài 39: HÌNH CHÓP TỨ ĐỀU
VÍ DỤ 1

Hãy cho biết đỉnh, cạnh bên mặt bên, mặt đáy, đường
cao và một trung đoạn của hình chop tứ giác đều S. S
MNPQ trong hình 10.19
Giải

Đỉnh S
Các cạnh bên SM, SN, SP, SQ

Q

M

H

Các mặt bên là các tam giác cân
bằng nhau: SMN, SNP, SPQ, SQM
Mặt đáy là hình vuông MNPQ
Đường cao SH; Trung đoạn ST

N
T

P

THỰC HÀNH

Cắt và gấp miếng bìa hình tứ giác đều theo hướng dẫn sau:
Gấp theo các đường màu cam ta được hình chóp tứ giác đều
BƯỚC 2

BƯỚC 1

Vẽ hình khai triển theo mẫu và cắt theo viền

Bài 39: HÌNH CHÓP TỨ ĐỀU

2

DIỆN TÍCH XUNG QUANH VÀ THỂ TÍCH HÌNH CHÓP TỨ GIÁC ĐỀU

Diện tích xung quanh và thể tích của hình chóp tứ giác đều
Diện tích xung quanh của hình chóp tứ giác đều được tính như sau:
=p.d
Trong đó : p là nửa chu vi đáy, d là trung đoạn

h

Thể tích của hình chóp tứ giác đều bằng tích của diện tích mặt
đáy nhân với chiều cao của nó
V = S.d
Trong đó : S là diện tích đáy, h là chiều cao hình chóp

a

d

VÍ DỤ 2

Tính diện tích xung quanh và thể tích của hình chóp tứ giác đều
S.ABCD, biết độ dài cạnh đáy bằng 6cm, chiều cao bằng 4 cm và
S
trung đoạn bằng 5cm
Giải

Nửa chu vi đáy ABCD là: ( 4.2) : 2= 12 (cm)
Diện tích xung quanh của hình chóp tứ giác
đều S.ABCD là:=p.d=12.5=60()

là: V= S.h = = .4=48 ()

D

A

Diện tích đáy ABCD là: S = =36 ()
Thể tích của hình chóp tứ giác đều S. ABCD

5cm

4cm

B

0
H
6cm

C

KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ HÌNH CHÓP TỨ GIÁC

01
02
03

Hình chóp tứ giác đều là hình có đáy
là hình vuông và các mặt bên là các
tam giác cân bằng nhau
Công thức tính diện tích xung quanh :
=p.d
Công thức tính diện tích toàn phần:
Stp = Sxq + Sđ
Công thức tính thể tích của hình chóp
tứ giác đều : V = S.h

HÌNH 1

HÌNH 2

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2 – PHIẾU NHÓM
CỤM ……..….. NHÓM: ………………………
Tên: HS1: ………………… HS 2: …………….………..
* Luyện tập 1:
Bác Khôi làm một chiếc hộp gỗ có dạng hình chóp
tứ giác đều với độ dài cạnh đáy của hình chóp là
2m, trung đoạn của hình chóp là 3m. Bác Khôi
muốn sơn bốn mặt xung quanh của hộp gỗ. Cứ mỗi
mét vuông sơn cần trả 30.000 đồng( tiền sơn và tiền
công). Hỏi bác khôi phải trả chi phí là bao nhiêu?
K
Điều em đã biết
(trong bài toán này) là gì?
N
Điều em chưa biết
(trong bài toán này) là gì?
W
Em cần phải tìm cái gì để
thực hiện yêu cầu của bài
toán?
S

…………………………………………………………………………………………………………………………………………
.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………
.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………
.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………
.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………
.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………
.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………

Em sử dụng công thức
nào?

.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………
.

LUYỆN TẬP 1

Bác Khôi làm một chiếc hộp gỗ có dạng hình chóp tứ giác đều với độ dài
cạnh đáy của hình chóp là 2cm, trung đoạn của hình chóp là 3m. Bác Khôi
muốn sơn bốn mặt xung quanh của hộp gỗ. Cứ mỗi mét vuông sơn phải trả
30 000 đồng( tiền sơn và tiền công). Hỏi bác Khôi
phải trả phí là bao nhiêu?
Giải
Diện tích xung quanh bốn mặt khối gỗ là:
=p.d=(2.4)..3=12()

3m

Số tiền bác Khôi phải trả để sơn 4 mặt xung
quanh là: 12.30 000 = 360 000 (đồng)

2m

LUYỆN TẬP 2

Một chiếc lều có dạng hình chóp tứ giác đều, cạnh đáy là 2m, chiều cao bằng 2 m
a) Thể tích không khí trong lều là bao nhiêu?
b) Biết lều phủ vải 4 phía và cả mặt tiếp đất. Tính diện tích vải bạt
cần dùng(coi mép nối không đáng kể) Biết (làm tròn kết quả đến
hàng phần mười )

S

B
O
D

C

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3 – PHIẾU NHÓM
CỤM ……..….. NHÓM: ………………………
Tên: HS1: ………………… HS 2: …………….……HS3:………….………
HS 4: …………………..HS5: …………..………
* Luyện tập 2:
Một chiếc lều có dạng hình chóp tứ giác đều, cạnh đáy bằng 2 m, chiều cao bằng 2m
a) Thể tích không khí trong lều là bao nhiêu?
b) Chiếc lều được phủ vải bốn phía và cả mặt tiếp đất. tính diện tích vải bạt cần dùng( coi
mép nối không đáng kể), biết rằng người ta đo được chiều cao của mỗi mặt bên xuất phát từ
đỉnh của chiếc lều là 2,24 m

K
Điều em đã biết

…………………………………………………………………………………………………………………………………………
.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………

(trong bài toán này) là gì?
N
Điều em chưa biết
(trong bài toán này) là gì?
W
Em cần phải tìm cái gì để
thực hiện yêu cầu của bài
toán?

S

.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………
.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………
.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………
.
…………………………………………………………………………………………………………………………… ………….
.
…………………………………………………………………………………………………………………………… ………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………………

Em sử dụng công thức
nào?

…………………………………………………………………………………………………………………………………………
.

( Em hãy trình bày lời giải đầy đủ vào vở ghi )

LUYỆN TẬP 2

Giải a) Thể tích không khí trong lều là:V= .2.2.2=

2,7()

S

b) Áp dụng định lí Pythagore cho BDC có:
BD = = 2 (m)
Suy ra DO = (m)
Áp dụng định lí Pithagore cho , có:
SD = == (m)
Suy ra d = SH = =2,24 (m)

B
O
D

Diện tích xung quanh của lều là:
= p.d= .2.4. 2,24=8,96 ()
Diện tích đáy của lều là:
= a.a= 2.2=4 ()
Diện tích vải bạt cần dùng là:
= + = 8,94+4 = 12,96 ()

H

C

VẬN DỤNG

Em hãy giải bài toán mở đầu?

Kim tự tháp Kheops ở Ai Cập được xây dựng vào
khoảng 2500 năm trước Công nguyên là một trong
những công trình cổ nhất và duy nhất còn tồn tại trong số
bảy kì quan thế giới cổ đại. Kim tự tháp này có dạng
hình chóp tứ giác đều cao 147 m, cạnh đáy dài 230m.
Kim tự tháp Kheops có thể tích là bao nhiêu?

S

Giải
A

Kim tự tháp Kheops có thể tích là:
V = .230.147=2 592 100 ()

D
O

B

C

BÀI TẬP

Bài 10.5. Hãy cho biết đỉnh, cạnh bên, mặt
bên, mặt đáy, đường cao và một trung đoạn
của hình chóp tứ giác đều S.EFGH

S

Giải
Đỉnh S
Các cạnh bên SE, SF, SG, SH
Các mặt bên là các tam giác cân bằng
nhau SEF, SFG, SGH, SHE
Mặt đáy là hình vuông EFGH
Đường cao SI
F
Trung đoạn SK

H

E
I
K
G

Bài 10.6. Trong các miếng bìa ở Hình 10.25, hình nào gấp lại cho ta
một hình chóp tứ giác đều?

BÀI TẬP

a)

HD: Hình b

b)

c)

BÀI TẬP

Bài 10.7. Từ tờ giấy cắt ra một hình vuông rồi thực hiện các thao tác
như hình 10.26 để có thể ghép được các mặt bên của hình chóp tứ giác
đều

BÀI TẬP

Bài 10.8. Cho hình chóp tứ giác đều S.ABCD như hình 10.27
a) Tính diện tích xung quanh của hình chóp
b) Tính diện tích toàn phần của hình chóp
S
Giải

a) Diện tích xung quanh của hình chóp là:
=p.d=.10.4.13= 260 ()
13

b)Diện tích toàn phần của hình chóp là:
= + = 260+10.10=360 ()

D

A
O
B

E
10

C

BÀI TẬP

Bài 10.9. Bánh ít trong hình 20.6 có dạng hình chóp tứ giác đều , cạnh
đáy 3cm, chiều cao 3cm. Tính thể tích một chiếc bánh ít?
Giải
Thể tích một chiếc bánh ít là:
V = 3.3.3=9 ()

BÀI TẬP
Bài 10.10. Một khối bê tông có dạng như hình
10.29. Phần dưới của bê tông có dạng hình hộp
chữ nhật, đáy là hình vuông có cạnh 40cm chiều
cao 25 cm. Phần trên của khối bê tông có dạng
hình chóp tứ giác đều, chiều cao 100cm. Tính thể
tích của khối bê tông đó ?
Giải

100 cm

Thể tích của hình hộp chữ nhật là:
= 40.40.25=40 000 ( )
Thể tích của khối bê tông hình chóp
tứ giác đều là:
= .40.40.100=160 000 ( )
Thể tích của cả khối bê tông là:
= = 200 000 ( )

25 cm

40 cm

40 cm

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

• Luyện vẽ hình chóp tứ giác đều.
• Học thuộc công thức tính diện tích xung quanh, diện
tích toàn phần, thể tích của hình chóp tứ giác đều
• Làm bài tập trong sách bài tập;
• Xem trước bài: “Luyện tập chung” trang 121 SGK