TRƯỜNG THPT NGUYỄN TẤT THÀNH
HÀ NỘI NGÀY 14/10/2008
Nhiệt liệt chào mừng các Thày, Cô và các bạn sinh viên
BÀI 12
AXIT NITRIC VÀ MUỐI NITRAT
GV:Vũ Ngọc Toản – CHK17- ĐHSP Hà Nội
HOạT ĐộNG 1:CHIA NHÓM ( 2 PHÚT)
Yêu cầu các bạn nhanh chóng ngồi theo nhóm theo sơ đồ trên máy tính
Cho hình ảnh axit HNO3
HOạT ĐộNG 2
I – TÌM HIểU Về TÍNH CHấT VậT LÍ CủA HNO3
Câu hỏi 1 (1 phút)
Quan sát lọ đựng axit HNO3 và tự điền các thông tin cần thiết vào phiếu:
Trạng thái…………., Khối lượng riêng……..
-Màu sắc……………, Nhiệt độ sôi……………
-Dung dịch HNO3 đặc có C% = ……

Câu hỏi 2( 4 phút) Cho 2 bình đựng HNO3 sau:
Bình 1 bình 2
Mức độ 1:Lọ nào chứa HNO3 mới, lọ nào chứa HNO3 đã để lâu trong phòng thí nghiệm.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Mức độ 2:Tại sao lại có sự khác biệt như trên ? màu vàng là màu của chất nào ?
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Mức độ 3:Dùng phương trình hóa học để chứng minh sự khác biệt trên ?

Mức độ 4:Vậy theo bạn phải làm thế nào để bảo quản HNO3 trong phòng thí nghiệm ? đưa ra lí do của bạn ?
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
HOạT ĐộNG 3:
TÌM HIểU Về CấU TạO CủA HNO3
Câu hỏi 3 (5 phút)
1.Viết CTCT của HNO3, cho biết trong các liên kết đó liên kết nào phân cực nhất ? đưa ra 2 dẫn chứng (cho độ âm điện của H, O, N lần lượt là:2,2; 3,44; 3,04)
a.Công thức cấu tạo:
Dẫn chứng về mặt lí thuyết…………………………………………………
Dẫn chứng về mặt thực nghiệm…………………………………………………
CTCT
Liên kết H – O phân cực nhất do
+ Hiệu độ âm điện H – O bằng 1,24 > 0,84 của N – O
+ Trong nước HNO3  H+ + NO3 −
2.Chọn 1 trong các phương án sau: Hóa trị, số oxi hóa và trạng thái lai hóa của của N trong phân tử HNO3 lần lượt là:
A.V , +5, sp B.IV,+5 và sp2
C.III, +5 và sp2 D.IV, +4, sp
Đưa ra lời giải thích của bạn…………………………………………………………………………………………………………………..
Thời gian thảo luận là 3 phút ( chú ý đến dạng hình học ở trên)

Cho sơ đồ sau:




Từ cấu tạo, trạng thái oxi hóa của HNO3 Bạn hãy dự đoán tính chất hóa học của HNO3
-3 0 +1 +2 +3 +4 +5
HNO3
NO2−
Mang đầy đủ tính chất của một axit thông thường
1.Làm quỳ tím chuyển thành màu đỏ
2.Tác dụng với bazơ
3.Tác dụng với oxit bazơ
4.Tác dụng với muối của axit yếu
5.Tác dụng với kim loại

HOạT ĐộNG 5
TÌM HIểU TÍNH CHấT HÓA HọC CủA HNO3
1.Tác dụng với kim loại
Câu hỏi 4 ( 5 phút)
-Nếu cho 1 mẩu Cu vào dung dịch HCl thì sẽ thu được sản phẩm và hiện tượng gì ? giải thích ?
- Nếu cho 1 mẩu Cu vào dung dịch HNO3 thì sẽ thu được sản phẩm và hiện tượng gì ? giải thích ?

Mời các bạn cùng quan sát thí nghiệm, kiểm tra lại giả thuyết và từ đó kết luận về khả năng oxi hóa của H+ so với NO3− ? Viết pt dạng phân tử và ion rút gọn ?

Cu không tác dụng được với HCl do tính oxi hóa của H+ yếu
Phản ứng tạo ra NO2 có mầu nâu đỏ ứng với
N+5 + 1e  N+4 Chứng tỏ tính oxi hóa của H+ yếu hơn NO3−
Tuy vậy, nhưng H+ lại đóng vai trò làm môi trường, nếu không có H+ phản ứng cũng không xảy ra
Vậy nếu cho 1 mẩu Cu vào dung dịch chứa:
NaNO3
HCl
Hỗn hợp NaNO3 và HCl
Cho biết trong trường hợp nào sẽ xảy ra phản ứng ? Viết pt dưới dạng ion rút gọn ?
3Cu + 8H+ + 2NO3-  3Cu2+ + 2NO + 4H2O

Câu hỏi 5: (4 phút) Tương tự như trên:thảo luận để hoàn thành các ptpứ sau, khi biết trước sản phẩm khí
1.Ag + HNO3 loãng  NO + …. .. + ……
2.Pb + HNO3 đặc  NO2 +…….+ ……
3.Fe + HNO3 đặc  NO2 +…….+…………
4.Cu + HNO3 loãng  NO + ……+……..
-Từ đó rút ra kết luận: Với KL trung bình yếu HNO3 thường tạo ta khí gì ?

Với các kim loại trung bình, yếu sản phẩm tạo ra NO với axit loãng, NO2 với axit đặc
Bài toán Hòa tan hoàn toàn 0,65gam Zn trong dung dịch HNO3 rất loãng, vừa đủ. Cô cạn dung dịch thì thu được 2,09 g muối. Viết pt phản ứng, tính số mol các chất sau phản ứng ?

Zn Zn2+ + 2e  nZn2+ = 0,01 (mol)
 mmuối = 1,89 g < 2,09 g  Phản ứng tạo ra cả NH4NO3
4Zn + 10HNO3  4Zn + NH4NO3+ 3H2O

Câu 6: (5 phút)
Thảo luận và đưa ra dự đoán trong các tình huống dưới đây:
Cho Au vào dung dịch HNO3
Cho Fe vào dung dịch HNO3 đặc nguội

Au không tan trong HNO3 để giải thích một cách có cơ sở các bạn có thể tham khảo SGK chuyên hóa 10 (tập 2) hoặc Hóa Vô vơ ở trường Phổ thông của PGS.Nguyễn Đức Vận
Au,Pt lại tan đươc trong nước cường thủy (hỗn hợp HCl và HNO3 = 3:1 hoặc 4:1)
( Mời các bạn tham khảo tại trang wed:thegioihoahoc.org ) để tìm hiểu thêm

Ngoài Au thì Pt và một số kim loại khác như Ta (tantan), Rh (rodi), ….cũng không tan trong HNO3

Fe sau khi nhúng trở lại dung dịch HNO3 không xảy ra phản ứng là do đã hình thành 1 lớp màng oxit rất bền ngăn không cho Fe tiếp xúc với HNO3
Ngoài Fe còn có một số kim loại khác cũng thụ động với HNO3 đặc nguội: Al, Cr, Co, Ni
2.Tác dụng với phi kim
Câu hỏi 7 ( 4 phút)
-Dự đoán các sản phẩm và hiện tượng phản ứng khi cho lần lượt S, C vào dung dịch HNO3 đặc
-Quan sát thí nghiệm, đối chứng với dự đoán. Viết phương trình bổ sung nếu cần thiết

S + 6 HNO3 đặc  H2SO4 + 6NO2 +3H2O
C + 4 HNO3 đặc  CO2 + 4NO2 + 2H2O

3.Tác dụng với hợp chất
Câu 8:Liệu oxit bazơ + HNO3 có tạo ra muối và nước ? Hãy viêt pt để chứng minh khẳng định trên chưa chính xác
Câu 9:Liệu muối của axit yếu tác dụng với HNO3 lại cho muối mới và axit mới ? Hãy viết pt chứng minh khẳng định trên chưa chính xác

Câu 8:
3FeO + 10HNO3  3Fe(NO3)3 + NO + 5H2O
Hoặc Fe3O4
Câu 9:
FeCO3, FeS, Cu2S + HNO3
FeCO3 + 4HNO3 đặc  Fe(NO3)3 + CO2 + NO2 + 2H2O


IV - ỨNG DụNG
Làm việc theo cặp:
Cho các hình ảnh sau: Liên tưởng đến ứng dụng của HNO3