CHÀO MỪNG
CÁC EM ĐẾN
VỚI BUỔI HỌC

(1) Nêu những quan niệm và nghiên cứu về quá
trình tiến hóa và hình thành loài trước khi học
thuyết Darwin ra đời?
(?) Hoàn cảnh ra đời của học thuyết Darwin?

- Cho đến thế kỉ XVII, người ta vẫn còn quan niệm rằng: Tất
cả các loài sinh vật đã được Thượng đế sáng tạo cùng một
lần, mang những đặc điểm thích nghi hợp lí ngay từ đầu và
không hề biến đổi theo thời gian.
- Trong thế kỉ XVII và XVIII những tài liệu phân loại học, hình
thái học so sánh, giải phẫu học so sánh được nghiên cứu,
tích luỹ và làm sáng tỏ nhiều vấn đề, từ đó làm cơ sở hình
thành quan niệm về sự biến đổi của các loài dưới ảnh
hưởng trực tiếp của ngoại cảnh.

Nhà tự nhiên học người Pháp JeanBaptiste de Lamarck (1744 – 1829) là
người đầu tiên xây dựng một học thuyết
có hệ thống về sự tiến hoá của sinh giới.
Theo Lamarck, tiến hoá là sự phát triển có
kế thừa lịch sử, theo hướng từ đơn giản
đến phức tạp. Những biến đổi trên cơ thể
do tác dụng của ngoại cảnh hoặc do tập
quán hoạt động của động vật đều được di
truyền và tích luỹ qua các thế hệ, đưa đến
sự hình thành loài mới.

Để minh hoạ, Lamarck đã giải thích sự hình
thành loài hươu cao cổ từ loài hươu cổ ngắn
như sau: Khi dưới thấp không còn lá cây (mới
trường sống thay đổi), các con hươu đều phải
vươn cổ lên để lấy được các lá cây trên cao
(thay đổi tập quán hoạt động của cổ). Do cổ
hoạt động nhiều theo hướng vươn dài ra nên
cổ hươu sẽ dài dần và đặc điểm này được
truyền lại cho đời sau. Trong các thế hệ tiếp
theo, lá cây dưới thấp ngày một khan hiếm hơn
nên các con hươu lại tiếp tục vươn cổ để lấy
được các lá ở trên cao hơn và cứ như vậy qua
rất nhiều thế hệ, loài hươu có cổ ngắn dần dần
thành loài hươu cao cổ.

Charles Robert Darwin (1809 – 1882) là
nhà tự nhiên học người Anh đã đặt nền
móng vững chắc cho học thuyết tiến hoá
với công trình nổi tiếng “Nguồn gốc các
loài” được công bố vào năm 1859, giải
thích sự hình thành các loài từ một tổ tiên
chung bằng cơ chế chọn lọc tự nhiên.

Vốn đam mê khám phá thế giới sinh vật, năm 1831, Darwin đã
tham gia đoàn thám hiểm vòng quanh thế giới với hành trình kéo
dài 5 năm, trên con tàu Beagle. Darwin đã thu thập hàng nghìn
mẫu động vật, thực vật, hoá thạch và ghi chép tỉ mỉ lại những gì
quan sát được, làm cơ sở xây dựng học thuyết tiến hoá với hai
vấn đề quan trọng về chọn lọc tự nhiên và nguồn gốc các loài.

Phương pháp khoa học mà Darwin đã sử dụng để
hình thành học thuyết tiến hoá của mình theo ba
bước cụ thể:
- Quan sát, thu thập dữ liệu.
- Hình thành giả thuyết khoa học để giải thích dữ
liệu quan sát được.
- Kiểm chứng giả thuyết bằng thực nghiệm hoặc
các bằng chứng cụ thể trong tự nhiên và đời sống

(?) Darwin là nhà khoa học nổi tiếng thế giới.
Ngày nay, chúng ta đều biết học thuyết tiến hoá
nổi tiếng mang tên ông. Darwin sử dụng phương
pháp nghiên cứu như thế nào để xây dựng học
thuyết về chọn lọc tự nhiên và hình thành loài?

Chương 4. BẰNG CHỨNG VÀ CƠ
CHẾ TIẾN HÓA

BÀI 16
QUAN NIỆM CỦA
DARWIN VỀ CHỌN LỌC
TỰ NHIÊN VÀ HÌNH
THÀNH LOÀI

MỤC TIÊU
BÀI HỌC
Nêu được phương pháp mà
Darwin đã sử dụng để xây
dựng học thuyết về chọn lọc
tự nhiên và hình thành loài
(quan sát, hình thành giả
thuyết, kiểm chứng giả
thuyết).

NỘI DUNG CHÍNH
I. QUAN SÁT CỦA DARWIN VỀ CHỌN LỌC TỰ
NHIÊN VÀ HÌNH THÀNH LOÀI
II. HÌNH THÀNH GIẢ THUYẾT KHOA HỌC VỀ
CHỌN LỌC TỰ NHIÊN VÀ HÌNH THÀNH LOÀI
III. KIỂM CHỨNG GIẢ THUYẾT THÔNG QUA
CÁC BẰNG CHỨNG TRONG TỰ NHIÊN VÀ ĐỜI
SỐNG

I. QUAN SÁT CỦA DARWIN VỀ CHỌN LỌC TỰ NHIÊN
VÀ HÌNH THÀNH LOÀI

(1) Theo quan niệm của Darwin,
biến dị cá thể là gì?

(2) Trong chuyến thám hiểm vòng quanh thế giới
Darwin đã quan sát các loài sinh vật và rút ra những
nhận xét gì?

I. QUAN SÁT CỦA DARWIN VỀ CHỌN LỌC TỰ NHIÊN
VÀ HÌNH THÀNH LOÀI
Theo quan niệm của Darwin, biến dị cá thể là gì?

Theo Darwin biến dị cá thể (gọi tắt là
biến dị) chỉ sự phát sinh những đặc
điểm sai khác giữa các cá thể cùng
loài trong quá trình sinh sản.

I. QUAN SÁT CỦA DARWIN VỀ CHỌN LỌC TỰ NHIÊN
VÀ HÌNH THÀNH LOÀI
Trong chuyến thám hiểm vòng quanh thế giới Darwin đã
quan sát các loài sinh vật và rút ra những nhận xét gì?
Tất cả các loài sinh vật đều sinh ra
nhiều con cái hơn số lượng cá thể
có thể tồn tại cho đến khi trưởng
thành. Darwin nhận ra rằng mỗi
trường giới hạn số lượng cá thể
của quần thể ở tất cả các sinh vật
bằng cách gây ra tử vong hoặc
hạn chế sinh sản.

I. QUAN SÁT CỦA DARWIN VỀ CHỌN LỌC TỰ NHIÊN
VÀ HÌNH THÀNH LOÀI
Ví dụ: Một con sò có thể đẻ tới
hàng chục triệu quả trứng. Số
lượng cá thể của quần thể trong tự
nhiên tương đối ổn định khi môi
trường sống không thay đổi bất
thường. Nguồn sống (thức ăn, nơi
ở,...) trong môi trường có giới hạn,
không tăng tương ứng với tiềm
năng sinh sản của sinh vật.

I. QUAN SÁT CỦA DARWIN VỀ CHỌN LỌC TỰ NHIÊN
VÀ HÌNH THÀNH LOÀI

Không có hai sinh vật nào hoàn
toàn giống nhau về đặc điểm.
Darwin gọi đặc điểm sai khác của
những cá thể là các biến dị cá
thể. Phần lớn các biến dị này
được di truyền lại cho thế hệ sau.

I. QUAN SÁT CỦA DARWIN VỀ CHỌN LỌC TỰ NHIÊN
VÀ HÌNH THÀNH LOÀI

Ví dụ: Darwin quan sát được ba
dạng bướm cái khác nhau của
cùng một loài. Điểm khác nhau này
là biến dị cá thể. Các biến dị xuất
hiện liên tục trong quần thể

Họ bướm cải (cái) - Lâm Đồng

I. QUAN SÁT CỦA DARWIN VỀ CHỌN LỌC TỰ NHIÊN
VÀ HÌNH THÀNH LOÀI

Số lượng cá thể của quần thể
sinh vật có xu hướng được duy
trì ổn định trừ những trường hợp
môi trường có những biến đổi bất
thường.

II. HÌNH THÀNH GIẢ THUYẾT KHOA HỌC VỀ CHỌN LỌC TỰ NHIÊN
VÀ HÌNH THÀNH LOÀI

(1) Quan sát hình 16.2, hãy cho biết vai trò của
những cá thể có biến dị cổ dài trong quần thể
hươu cổ ngắn đối với việc hình thành loài
hươu cao cổ?
(2) Giả thuyết nào được Darwin đưa ra sau khi
quan sát và thu thập các tư liệu?

II. HÌNH THÀNH GIẢ THUYẾT KHOA HỌC VỀ CHỌN LỌC TỰ NHIÊN
VÀ HÌNH THÀNH LOÀI

II. HÌNH THÀNH GIẢ THUYẾT KHOA HỌC VỀ CHỌN LỌC TỰ NHIÊN
VÀ HÌNH THÀNH LOÀI
Hãy cho biết vai trò của những cá thể có biến
dị cổ dài trong quần thể hươu cổ ngắn đối
với việc hình thành loài hươu cao cổ?

Những biến dị cá thể thích nghi tốt hơn với môi
trường nên có sức sống cao hơn và sinh sản mạnh
hơn, làm cho số lượng hươu cao cổ ngày càng tăng
trong quần thể.

II. HÌNH THÀNH GIẢ THUYẾT KHOA HỌC VỀ CHỌN LỌC TỰ NHIÊN
VÀ HÌNH THÀNH LOÀI
Giả thuyết nào được Darwin đưa ra sau khi quan sát
và thu thập các tư liệu?
Trả lời
Các sinh vật đều có chung một
nguồn gốc. Chọn lọc tự nhiên là
cơ chế hình thành các loài mới từ
một tổ tiên chung.

II. HÌNH THÀNH GIẢ THUYẾT KHOA HỌC VỀ CHỌN LỌC TỰ NHIÊN
VÀ HÌNH THÀNH LOÀI
Trả lời
Các cá thể sinh vật không ngừng
cạnh tranh với nhau trong quá
trình sinh tồn. Kết quả là làm giảm
khả năng sống sót và sinh sản đối
với các loài kém thích nghi với
hoàn cảnh sống. Darwin gọi đó là
“cuộc đấu tranh để tồn tại” hay
đấu tranh sinh tồn.

II. HÌNH THÀNH GIẢ THUYẾT KHOA HỌC VỀ CHỌN LỌC TỰ NHIÊN
VÀ HÌNH THÀNH LOÀI
Trả lời
Những cá thể có biến dị phù hợp
với môi trường sống sẽ có tỉ lệ
sống sót cao hơn và sinh ra nhiều
con hơn cho quần thể. Qua thời
gian, các biến dị thuận lợi và thích
nghi với môi trường sống trở nên
phổ biến hơn trong loài
Thằn lằn ngụy trang

II. HÌNH THÀNH GIẢ THUYẾT KHOA HỌC VỀ CHỌN LỌC TỰ NHIÊN
VÀ HÌNH THÀNH LOÀI
Trả lời
Các đặc điểm bất lợi bị mất dần đi.
Quá trình này gọi là chọn lọc tự
nhiên. Chọn lọc tự nhiên đã làm
phân li các tính trạng từ tính trạng
gốc ban đầu, là cơ sở cho sự hình
thành loài mới.

Bọ ngựa ngụy trang

II. HÌNH THÀNH GIẢ THUYẾT KHOA HỌC VỀ CHỌN LỌC TỰ NHIÊN
VÀ HÌNH THÀNH LOÀI

Quá trình con người chủ động chọn ra
những cá thể có các biến dị mà mình
mong muốn rồi cho chúng giao phối với
nhau để tạo nên giống mới và loại đi
những cá thể có các biến dị không mong
muốn gọi là chọn lọc nhân tạo

III. KIỂM CHỨNG GIẢ THUYẾT THÔNG QUA CÁC BẰNG CHỨNG
TRONG TỰ NHIÊN VÀ ĐỜI SỐNG
Học sinh đọc SGK + quan sát hình ảnh +
hoạt động nhóm:
(?) Sử dụng quan nhiệm của Darwin, hãy
giải thích kết quả của chọn lọc tự nhiên và
chọn lọc nhân tạo ở hình 16.3, 16.4?
Các đặc điểm
1. Nội dung
2.Động lực
3.Kết quả
4.Vai trò

Chọn lọc nhân tạo
 
 
 
 

Chọn lọc tự nhiên
 
 
 
 

III. KIỂM CHỨNG GIẢ THUYẾT THÔNG QUA CÁC BẰNG CHỨNG
TRONG TỰ NHIÊN VÀ ĐỜI SỐNG

III. KIỂM CHỨNG GIẢ THUYẾT THÔNG QUA CÁC BẰNG CHỨNG
TRONG TỰ NHIÊN VÀ ĐỜI SỐNG

III. KIỂM CHỨNG GIẢ THUYẾT THÔNG QUA CÁC BẰNG CHỨNG
TRONG TỰ NHIÊN VÀ ĐỜI SỐNG

III. KIỂM CHỨNG GIẢ THUYẾT THÔNG QUA CÁC BẰNG CHỨNG
TRONG TỰ NHIÊN VÀ ĐỜI SỐNG
NỘI DUNG
Chọn lọc nhân tạo

Chọn lọc tự nhiên

Vừa đào thải những biến
dị bất lợi vừa tích lũy
những biến dị có lợi cho
con người.

Vừa đào thải những biến
dị bất lợi vừa tích lũy
những biến dị có lợi cho
sinh vật

III. KIỂM CHỨNG GIẢ THUYẾT THÔNG QUA CÁC BẰNG CHỨNG
TRONG TỰ NHIÊN VÀ ĐỜI SỐNG
ĐỘNG LỰC
Chọn lọc nhân tạo
Nhu cầu thị hiếu của con
người.

Chọn lọc tự nhiên
Đấu tranh sinh tồn

III. KIỂM CHỨNG GIẢ THUYẾT THÔNG QUA CÁC BẰNG CHỨNG
TRONG TỰ NHIÊN VÀ ĐỜI SỐNG
KẾT QUẢ
Chọn lọc nhân tạo

Chọn lọc tự nhiên

Sự phân li tính trạng,
hình thành nên các
giống cây trồng, vật nuôi
mang đặc điểm khác
nhau từ một vài dạng tổ
tiên hoang dại ban đầu

Sự tích luỹ các biến dị
thích nghi theo các
hướng khác nhau, dần
dần dẫn tới sự phân li
dấu hiệu, làm xuất hiện
các loài khác nhau từ
một loài ban đầu.

III. KIỂM CHỨNG GIẢ THUYẾT THÔNG QUA CÁC BẰNG CHỨNG
TRONG TỰ NHIÊN VÀ ĐỜI SỐNG
VAI TRÒ
Chọn lọc nhân tạo
Nhân tố chính quy định
chiều hướng và tốc độ
biến đổi của các giống
vật nuôi và cây trồng.

Chọn lọc tự nhiên
Nhân tố chính quy định
sự hình thành các đặc
điểm thích nghi trên cơ
thể sinh vật

III. KIỂM CHỨNG GIẢ THUYẾT THÔNG QUA CÁC BẰNG CHỨNG
TRONG TỰ NHIÊN VÀ ĐỜI SỐNG

Chuối dại (trên) và chuối
hiện tại (dưới)

III. KIỂM CHỨNG GIẢ THUYẾT THÔNG QUA CÁC BẰNG CHỨNG
TRONG TỰ NHIÊN VÀ ĐỜI SỐNG

Cà rốt dại (trên) và cà rốt
hiện tại (dưới)

III. KIỂM CHỨNG GIẢ THUYẾT THÔNG QUA CÁC BẰNG CHỨNG
TRONG TỰ NHIÊN VÀ ĐỜI SỐNG

Chọn lọc nhân tạo từ
giống cải dại theo nhu
cầu của con người. Mang
lại lợi ích cho con người.

III. KIỂM CHỨNG GIẢ THUYẾT THÔNG QUA CÁC BẰNG CHỨNG
TRONG TỰ NHIÊN VÀ ĐỜI SỐNG

Lai tạo để tạo giống lợn
Waston Mochibuta ở Nhật
Bản

III. KIỂM CHỨNG GIẢ THUYẾT THÔNG QUA CÁC BẰNG CHỨNG
TRONG TỰ NHIÊN VÀ ĐỜI SỐNG

Một số loài chim ở quần
đảo Galapagos có hình
dạng và kích thước mỏ
khác nhau thích nghi với
môi trường và thức ăn
của chúng

TÓM TẮT BÀI HỌC
Quy trình nghiên cứu khoa học được Darwin sử dụng để hình
thành học thuyết tiến hoá gồm các bước:
(1) Quan sát và thu thập dữ liệu;
(2) Đề xuất giả thuyết giải thích các dữ liệu quan sát;
(3) Tìm kiếm bằng chứng thực nghiệm kiểm chứng giả thuyết
đề xuất.
Darwin đã đưa ra được vai trò quan trọng của chọn lọc tự
nhiên. Các loài giống nhau là do được phát sinh từ một
nguồn gốc chung.

TÓM TẮT BÀI HỌC
Sinh vật trong thiên nhiên chịu tác động của
chọn lọc tự nhiên, bao gồm hai mặt: vừa
đào thải các biến dị bất lợi vừa tích luỹ các
biến dị có lợi cho sinh vật, kết quả tạo nên
loài sinh vật có các đặc điểm thích nghi với
môi trường. Chọn lọc tự nhiên diễn ra theo
nhiều hướng khác nhau, dẫn đến phân li
tính trạng là cơ sở để giải thích sự hình
thành loài mới và nguồn gốc chung của các
loài.

HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

(1) Lấy thêm ví dụ về sự hình thành một số
giống cây trồng, vật nuôi nhờ chọn lọc nhân
tạo?
(2) Lấy ví dụ một số loài được hình thành từ một
tổ tiên chung?

GỢI Ý ĐÁP ÁN HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
(1) Ví dụ về sự hình thành một số giống cây
trồng và vật nuôi nhờ chọn lọc nhân tạo:
1. Giống cây ngô: Người ta đã chọn lọc ngô
để có được các giống có năng suất cao hơn,
khả năng chịu hạn, và chịu được các loại sâu
bệnh tốt hơn. Qua nhiều thập kỷ, chọn lọc
gen và kỹ thuật lai tạo đã tạo ra những giống
ngô phù hợp với các điều kiện môi trường và
nhu cầu sản xuất.

GỢI Ý ĐÁP ÁN HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
(1) Ví dụ về sự hình thành một số giống cây
trồng và vật nuôi nhờ chọn lọc nhân tạo:
2. Giống chó Labrador Retriever: Loài chó
LabradorRetriever đã được chọn lọc để
cótính cách hiền lành, trung thành, và khả
năng làm việc tốt như chó dẫn đường, chó
canh gác, và chó cứu hộ. Qua quá trình
chọn lọc, giống chó này đã trở thành một
trong những giống chó phổ biến nhất trên
thế giới.

GỢI Ý ĐÁP ÁN HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
(1) Ví dụ về sự hình thành một số giống cây trồng và vật nuôi nhờ
chọn lọc nhân tạo:
3. Giống cà chua Hybrid: Cà chua hybrid là kết quả của quá trình lai
tạo giữa các giống cà chua khác nhau để tạo ra những loại cà chua
có đặc tính tốt hơn, như kích thước lớn hơn, màu sắc đẹp hơn, và
khả năng chịu chùn bền vững hơn. Điều này giúp tăng cường năng
suất và chất lượng của cà chua trong nông nghiệp.
Những ví dụ này chỉ ra sự thành công của quá trình chọn lọc nhân
tạo trong việc tạo ra các giống cây trồng và vật nuôi có hiệu suất,
chất lượng, và tính cách tốt hơn để phục vụ nhu cầu của con người.

GỢI Ý ĐÁP ÁN HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

GỢI Ý ĐÁP ÁN HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

(2)
- Các loài hổ, báo, mèo, linh cẩu đều
được hình thành từ tổ tiên chung là
họ Felidae

GỢI Ý ĐÁP ÁN HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
(2)
Người, tinh tinh, gorilla có tổ tiên chung là dòng họ Hominidae

GỢI Ý ĐÁP ÁN HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
(2)
- Loài chim cú và loài chim nhạn có tổ tiên chung trong bộ
chim cánh cụt