TRƯỜNG THCS LƯƠNG ĐỊNH CỦA
CHÀO MỪNG QUÝ THẦY CÔ VÀ CÁC EM HỌC SINH!
GIÁO VIÊN: NGUYỄN THỊ THU MỸ
KIỂM TRA BÀI CŨ
1. Nêu cách thực hiện hành động nói.
2. Xác định mục đích nói của câu sau:
“Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý. Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy”.
- Mỗi hành động nói có thể được thực hiện bằng kiểu câu có chức năng chính phù hợp với hành động đó (cách dùng trực tiếp) hoặc bằng kiểu câu khác (cách dùng gián tiếp)
- Mục đích nói của câu là trình bày (câu trần thuật)
TRẢ LỜI
Tiết 107: HỘI THOẠI
I. Vai xã hội trong hội thoại:
1- Ví dụ SGK/92:
Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:
Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi:
- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?
[...] Nhận ra những ý nghĩa cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi đầu không đáp. Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi, một người đàn bà đã bị cái tội là góa chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực. Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến. [...]
Tôi cũng cười đáp lại cô tôi:
- Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:
- Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu!
Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi. Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi càng thắt lại, khóe mắt tôi đã cay cay. Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng:
- Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu. Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.
[...] Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:
- Sao cô biết mợ con có con?
Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nghe. Có một bà họ nội xa vào trong ấy cân gạo về bán. Bà ta một hôm đi qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn.. [...]
Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng. Giá những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi.
Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:
- Vậy mày hỏi cô Thông- tên người đàn bà họ nội xa kia- chỗ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng phải về. Trước sau cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi được sao?
Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói tiếp:
- Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày cũng còn phải có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ?
(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)
Tiết 107: HỘI THOẠI
I. Vai xã hội trong hội thoại:
1- Ví dụ SGK/92:
- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?
- Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
Quan hệ gia tộc
Người cô của Hồng: vai trên
Chú bé Hồng : vai dưới
Vai trên
Vai dưới
Tiết 107: HỘI THOẠI
I. Vai xã hội trong hội thoại:
1- Ví dụ SGK/92:
- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?
- Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
+ Với quan hệ gia tộc, người cô đã xử sự không đúng với thái độ chân thành, thiện chí của tình cảm ruột thịt.
+Với tư cách là người lớn tuổi, vai bề trên, người cô đã không có thái độ đúng mực của người lớn đối với trẻ em.
Tiết 107: HỘI THOẠI
I. Vai xã hội trong hội thoại:
1- Ví dụ SGK/92:
- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?
- Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
Câu hỏi thảo luận: 3 phút
Tìm những chi tiết cho thấy nhân vật chú bé Hồng đã cố gắng kìm nén sự bất bình của mình để giữ thái độ lễ phép?
…tôi cúi đầu không đáp
…Tôi lại im lặng cúi đầu
xuống đất…cổ họng tôi
đã nghẹn ứ khóc không
ra tiếng…
Tiết 107: HỘI THOẠI
I. Vai xã hội trong hội thoại:
1- Ví dụ SGK/92:
- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?
- Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
Vì Hồng là người thuộc vai dưới, có bổn phận tôn trọng người trên.
Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc thoại
- Quan hệ trên - dưới hay ngang hàng (theo tuổi tác, thứ bậc trong gia đình và xã hội)
- Quan hệ thân – sơ (mức độ quen biết)
*Nhận xét
Quan sát sơ đồ thể hiện các mối quan hệ xã hội
Tiết 107: HỘI THOẠI
I. Vai xã hội trong hội thoại:
Tiết 107: HỘI THOẠI
I. Vai xã hội trong hội thoại:
1- Ví dụ SGK/92:
- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?
- Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
Vì quan hệ xã hội vốn đa dạng nên vai xã hội của mỗi người cũng đa dạng, nhiều chiều.Khi ta tham gia hội thoại, mỗi người cần xác định vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp.
Tiết 107: HỘI THOẠI
I. Vai xã hội trong hội thoại:
1- Ví dụ SGK/92:
- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?
- Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
2. Ghi nhớ: SGK/94
THỰC HÀNH : Đóng vai cô giáo và học sinh, thực hiện 1 cuộc hội thoại ngắn trong hoàn cảnh sau:
Ở trường/ lớp học
Tiết 107: HỘI THOẠI
I. Vai xã hội trong hội thoại:
1- Ví dụ SGK/92:
- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?
- Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
2. Ghi nhớ: SGK/94
II. Luyện tập:
Bài 1:
Bài tập1: Hãy tìm những chi tiết trong bài “Hịch tướng sĩ” thể hiện thái độ vừa nghiêm khắc vừa khoan dung của Trần Quốc Tuấn đối với binh sĩ dưới quyền?
Tiết 107: HỘI THOẠI
I. Vai xã hội trong hội thoại:
1- Ví dụ SGK/92:
- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?
- Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
2. Ghi nhớ: SGK/94
II. Luyện tập:
Bài 1:
Các chi tiết thể hiện
sự nghiêm khắc:

Nay các ngươi nhìn chủ nhục mà không biết lo, thấy nước nhục mà không biết thẹn…
Tiết 107: HỘI THOẠI
I. Vai xã hội trong hội thoại:
1- Ví dụ SGK/92:
- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?
- Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
2. Ghi nhớ: SGK/94
II. Luyện tập:
Bài 1:
Các chi tiết thể hiện
sự khoan dung:

Nếu các ngươi biết chuyên tập sách này ,theo lời dạy bảo của ta, thì mới phải đạo thần chủ…Ta viết ra bài hịch này để các ngươi biết bụng ta.
- Các chi tiết thể hiện sự nghiêm khắc:
+ Nay các ngươi nhìn chủ nhục mà không biết lo, thấy nước nhục mà không biết thẹn…
Tiết 107: HỘI THOẠI
I. Vai xã hội trong hội thoại:
1- Ví dụ SGK/92:
- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?
- Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
2. Ghi nhớ: SGK/94
II. Luyện tập:
Bài 1:
Bài 2:
- Các chi tiết thể hiện sự nghiêm khắc:
+ Nay các ngươi nhìn chủ nhục mà không biết lo, thấy nước nhục mà không biết thẹn…
Tiết 107: HỘI THOẠI
I. Vai xã hội trong hội thoại:
1- Ví dụ SGK/92:
- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?
- Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
2. Ghi nhớ: SGK/94
II. Luyện tập:
Bài 1:
Bài 2:
- Các chi tiết thể hiện sự nghiêm khắc:
+ Nay các ngươi nhìn chủ nhục mà không biết lo, thấy nước nhục mà không biết thẹn…
Trong cử chỉ: Ông giáo nói với Lão Hạc những lời lẽ ôn tồn, thân mật nắm lấy vai lão, mời lão hút thuốc, uống nước, ăn khoai.
Trong lời lẽ:
- gọi “cụ” xưng hô gộp:“ông - con mình”
thể hiện sự kính trọng người
- xưng là “tôi”
 thể hiện quan hệ bình đẳng
Tiết 107: HỘI THOẠI
I. Vai xã hội trong hội thoại:
1- Ví dụ SGK/92:
- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?
- Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
2. Ghi nhớ: SGK/94
II. Luyện tập:
Bài 1:
Bài 2:
- Các chi tiết thể hiện sự nghiêm khắc:
+ Nay các ngươi nhìn chủ nhục mà không biết lo, thấy nước nhục mà không biết thẹn…
Lão Hạc gọi người đối thoại với mình là “ông giáo” ,dùng từ “dạy” thay cho từ nói, thể hiện sự tôn trọng; xưng hô gộp 2 người là “chúng mình”; các câu nói cũng xuề xoà:“nói đùa thế”.
Thể hiện sự thân tình.
Tiết 107: HỘI THOẠI
I. Vai xã hội trong hội thoại:
1- Ví dụ SGK/92:
- Hồng! Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?
- Không! Cháu không muốn vào. Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
2. Ghi nhớ: SGK/94
II. Luyện tập:
Bài 1:
Bài 2:
- Các chi tiết thể hiện sự nghiêm khắc:
+ Nay các ngươi nhìn chủ nhục mà không biết lo, thấy nước nhục mà không biết thẹn…
- “Cười gượng”, “cười đưa đà”.
- Khéo léo từ chối việc ở lại ăn khoai, uống nước với ông giáo.
Lão Hạc có nỗi buồn, ý thức được rằng có 1 khoảng cách giữa mình đối với người đối thoại.
Phù hợp với tâm trạng lúc ấy và tính khí khái của Lão Hạc
Bài 3:
Xếp các hình minh họa vào sơ đồ (1,2,3,4,5) và phân tích mối quan hệ của sơ đồ đó.
Con
Con cụ
Chỳ
B?, m?
Cụ (ch? c?a b?)
1
5
2
3
4
TRÒ CHƠI
Con cụ
Chỳ
B?, m?
Đáp án
1
2
3
=> Quan hệ trên dưới, thứ bậc
Con
Cụ (ch? c?a b?)
4
5
Học thuộc ghi nhớ SGK và hoàn thành bài tập
Soạn bài: “Tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận”
- Đọc văn bản ở SGK/95
- Trả lời các câu hỏi ở SGK
- Xem phần bài tập
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
KÍNH CHÚC CÁC THẦY CÔ GIÁO MẠNH KHOẺ, HẠNH PHÚC

CHÚC CÁC EM HỌC SINH HỌC GIỎI, CHĂM NGOAN