+ H2(du)
BÀI 42
KHÁI NIỆM VỀ TECPEN
I - Thành phần cấu tạo và dẫn xuất
Công thức cấu tạo của một số Tecpen
Oximen (C10H16)
Zingiberene ( C15H24)
Các Tecpen này có trong tinh dầu của một số thảo mộc
Limonen(C10H16)
I - Thành phần cấu tạo và dẫn xuất
Cây bạch đàn chanh
Tất cả đều có mùi hương đặc trưng
Đó là tinh dầu
Trong tinh dầu có thành phần chủ yều là "TecPen" v� d�n xu�t cđa tecpen

TECPEN l� g�??
???????
Là tên gọi nhóm hidrocacbon không no, thường có công thức chung là (C5H8)n, thường gặp trong giới thực vật.Tecpen có nhiều trong tinh dầu thảo mộc như tinh dầu thông, sả, quế, chanh, cam…
2-Một số tecpen: tên-công thức- cấu tạo
Húng quế
Oximen (C10H16)
Limonen(C10H16)
Một số tecpen: tên- công thức- cấu tạo
Một số tecpen: tên- công thức- cấu tạo
Gừng
Zingiberene ( C15H24)
Oximen (C10H16)
Limonen (C10H18)
Zingiberene ( C15H24)
Vậy cấu tạo của tec-pen có đặc điểm gì?

Phân tử tecpen có cấu tạo mạch hở hoặc mạch vòng và có chứa các liên kết đôi C=C.
+ 3 H2
Ocimen
Limonen
Hoa hồng
Geraniol (C10H18O)
3-Một số dẫn xuất chứa oxi của tecpen:
tên- công thức- cấu tạo
Một số dẫn xuất chứa oxi của tecpen: tên- công thức- cấu tạo
Cây bạc hà
Mentol
(C10H20O)
Menton
(C10H18O)
Sả
Xitronelol (C10H20O)
Một số dẫn xuất chứa oxi của tecpen: tên- công thức- cấu tạo
Geraniol (C10H18O)
Xitronelol (C10H20O)
Mentol
(C10H20O)
II-Nguồn Tecpen thiên nhiên

Tecpen thường gặp ở đâu??
II-Nguồn Tecpen thiên nhiên
- Squalen ( C30H50) có trong dầu gan cá

-Caroten và licopen (C40H56) là sắc tố màu đỏ của cà rốt và cà chua chín

+ Retinol ( vitamin A , C20H29OH) có trong lòng đỏ trứng , dầu gan cá.
+ Phitol ( C20H39OH) ở dạng este có trong chất diệp lục của cây xanh
-Dẫn xuất chứa ôxi của Tecpen cũng rất phổ biến và quan trọng.

Tecpen thường gặp trong giới thực vật, có thể tập trung ở những bộ phận khác nhau như lá, thân, hoa, quả, rễ của các loài thảo mộc
Ngoài ra tecpen còn gặp ở trong giới động vật như dầu gan cá, lòng đỏ trứng, . . .

Khai thác Tecpen bằng cách nào??
II-Nguồn Tecpen thiên nhiên
2 Khai th�c tecpen
Phương pháp phổ biến nhất là chưng cất với hơi nước để thu hút tinh dầu từ các bộ phận chứa tinh dầu thực vật.
Sơ đồ chưng cất lôi cuốn hơi nước trong phòng thí nghiệm.

Chưng cất lôi cuốn hơi nước
1. Bình cấp hơi nước 2. Bình chứa nguyên liệu chưng cất
3. Lớp tinh dầu 4. Lớp nước
Người ta khai thác tecpen để làm gì ???
Hãy xem đoạn phim sau và cho biết Tecpen đã được dùng để làm gì?
Ứng dụng của tecpen
Công nghiệp thực phẩm.
Công nghiệp mỹ phẩm.
Dược phẩm
VD:-Mentol dïng lµm d­îc phÈm nh­ thuèc ho, thuèc trÞ ngøa, thuèc gi¶m ®au bÖnh chuét rót, thuèc diÖt c«n trïng.
-Mentol dïng lµm h­¬ng phÈm vµ t¹o mïi th¬m trong n­íc hoa, dÇu géi ®Çu, n­íc sóc miÖng, kem ®¸nh răng, chewing gum.

Geraniol có trong tinh hoa hồng,cam,sả,dùng làm hương liệu: nước hoa và các sản phẩm có mùi thơm khác.
Ngoài ra Geraniol còn dùng chống sâu bọ….

Nerol dùng làm hương liệu trong nước hoa, mỹ phẩm
Bài tập
Hãy điền chữ Đ(đúng) hoặc S(sai) sau mỗi câu sau đây:
1.Tecpen là sản phẩm trùng hợp isopren.
2.Tinh dầu thảo mộc là hỗn hợp các tecpen và dẫn xuất chứa oxi của chúng.
3.Trong tinh dầu thảo mộc có nhiều tecpen và dẫn xuất chứa oxi của chúng.
4.Trong kẹo cao su bạc hà có trộn tinh dầu bạc hà.
5.Trong kẹo cao su bạc hà có mentol và menton.
6.Trong kem đánh răng mùi bạc hà màu xanh, có trộn lá bạc hà nghiền nhỏ.
7.Nước hoa là dung dịch tinh dầu thơm tách từ hoa quả thực vật.
8.Nước hoa là dung dịch có chứa các chất thơm thiên nhiên hoặc tổng hợp và các chất phụ trợ khác.
9.Dầu gió chế từ tinh dầu thảo mộc.
[S]
[S]
[S]
[S]
[D]

[D]

[D]

[D]

[D]

Bài 5: Viết các phương trình hoá học của các phản ứng sau:

a.Oximen + H2(dư)
b. Oximen + Br2(dư)
c.Xitronelol + Na
d.Xitronelol + Br2
a.
b.
+ 2 Br2
+ 2 H2
+ Na
+ Br2
+ 1/2 H2
Bài giảng có sử dụng một số tư liệu của đồng nghiệp