Bài cũ:
Viết công thức cấu tạo của isopren và các phản ứng cộng HBr, trùng hợp theo kiểu cộng 1,4 của isopren.
Cao su thiên nhiên: (-CH2-CH=C(CH3)-CH2-)n
Một số chất khác lấy từ thiên nhiên cũng có cấu tạo từ isopren, chúng là gì?
TECPEN
I. Thành phần, cấu tạo và dẫn xuất
1. Thành phần:
+ Tecpen là gì? Thường gặp ở đâu?
+ Tecpen có nhiều ở đâu? Liệu nó có mùi không?
1. Thành phần:
+ Tecpen là [HC] không no thường có công thức chung là (C5H8)n (n≥2). Thường gặp tecpen trong thực vật.
+ Tecpen có nhiều trong tinh dầu các loại cây, nó gây ra mùi đặc trưng cho tinh dầu từng loại cây đó.
2. Cấu tạo
Có cấu tạo mạch hở hoặc mạch vòng và có chứa nối đôi C=C. Có thể xem phân tử tecpen do các phân tử isopren nối với nhau:
Một vài dẫn xuất chứa oxi của tecpen
a) Loại mạch hở:
C10H18O: geraniol trong tinh dầu hoa hồng.
C10H20O: xitronelol trong tinh dầu sả.
b) Loại mạch vòng:
C10H20O: mentol trong tinh dầu bạc hà.
C10H18O: menton trong tinh dầu bạc hà.
II. Nguồn tecpen thiên nhiên:
1. Nguồn tecpen thiên nhiên:
C10H16, C15H24 có trong quả, lá, nhựa thông.
C30H48 (squalen) có trong dầu gan cá.
C40H56 (caroten và licopen) có trong củ, quả màu đỏ như cà chua, carot.
Nhiều dẫn xuất khác có trong lòng đỏ trứng, dầu gan cá, chất diệp lục …
II. Nguồn tecpen thiên nhiên:
2. Khai thác tecpen:
Chưng cất lôi cuốn hơi nước sau đó chiết.
3. Ứng dụng của tecpen:
+ Hương liệu cho mĩ phẩm và thực phẩm.
+ Nguyên liệu cho dược phẩm.
Bài tập:
BT1: Viết phương trình hóa học cho các phản ứng sau:
Oximen + H2 dư
Oximen + Br2 dư
Xitronelol + Na
Xitronelol + Br2
Bài tập:
BT2
Yêu cầu về nhà
Học đầy đủ lý thuyết bài này, đặc biệt là công thức, tên gọi và nguồn gốc thiên nhiên của một số tecpen.
Làm các bài tập từ 1-6 SGK/173, 174.
Xem trước bài sau: Ankin.
Tạm biệt,
Hẹn gặp lại.